ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬನು ಗುರುಗಳ ಬಳಿ ಬಂದು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಗುರುಗಳು ವೇದಾಂತ ಶ್ರುತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಆತ್ಮನ ಗತಿಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದರು. "ಮುನಿಸರೋರ್ವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ," ಎಂದು ಗುರುಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, "ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಆತ್ಮನು ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸಿದ ನಂತರ ಹಿರಣ್ಯಶ್ಮಶ್ರು ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಆತ್ಮನು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಮ್ಮುವುದು, ಆಮೇಲೆ ಆ ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಿ ವರुण ದೇವತಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಿಹ್ನೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ, ಈ ಗತಿಯು ಮಿಂಚಿನ ಮೂಲಕವೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬದರಿ ಮುನಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮನ ಚಲನೆಯು ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶ್ರುತಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ." "ಹಾಗೆಂದರೆ, ಸಮೀಪತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮನು ಆ ಕ್ರಮದ ಅಧಿಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರುತಿ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದಲೂ ಸಮರ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಜೈಮಿನಿಯು ‘ಪರಮಾತ್ಮನೇ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದೇ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಇದನ್ನು ಅನುಭವದಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮರಳುವಿಲ್ಲ." "ಬಾದರಾಯಣನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆತ್ಮನನ್ನು ಕಾಲದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ನಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಎರಡೂ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ದೋಷವಿದೆ, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪಥಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ ಎಂದು ಗುರುಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ." "ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಆತ್ಮನು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಲೇ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಹೀಗೆಯೇ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನೇ ವಿಷಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಧರ್ಭವು ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮನು ಅವಿಭಕ್ತವಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ." "ಜೈಮಿನಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೂಲಕವೇ ಮುಕ್ತಿಯು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ, ವಿವರಣೆಗಳಿಂದ ಹಾಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಔದುಲೋಮಿ ಮುನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯದಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದೇ ಅದರ ಸ್ವರೂಪ. ಆದರೂ ಬಾದರಾಯಣನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ವಿವರಣೆಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ." "ಕೇವಲ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿ ಸಾಧ್ಯ, ಹೀಗೆ ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮುಕ್ತನು ಬೇರೆ ಯಾವ ಅಧಿಪತಿಯೂ ಇಲ್ಲದವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಬದರಿ ಮುನಿ, ಅಧಿಪತಿಯ ಅಸತ್ವವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೀಗೆ ಇದೆ. ಜೈಮಿನಿಯು, ಅಧಿಪತಿಯ ಸತ್ವವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಾಗೂ ಮನನ ಇದೆ. ಬಾದರಾಯಣನು, ಎರಡೂ ವಿಧಗಳೂ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಯಜ್ಞದಂತೆ." "ದೇಹವಿಲ್ಲದಾಗ ಆತ್ಮನು ಸಾಯಂಕಾಲದಂತೆ, ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ದೇಹವಿರುವಾಗ ಆತ್ಮನು ಜಾಗೃತಿಯಂತೆ. ಇದು ದೀಪದ ಲಯದಂತೆ, ಹೀಗೆ ಶ್ರುತಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ." "ವಿಲಯ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡೂ, ಅವು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಲೋಕದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸಂಧರ್ಭ ಮತ್ತು ಅವು ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೀಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೂಚನೆ ಇದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ನೇರೋಪದೇಶವೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು." "ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನೇರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನದಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಖಾನುಭವಕ್ಕೆ ಸಾದೃಶ್ಯ ಮಾತ್ರ ಸೂಚಕ. ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರುತಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಪುನಃ ಮರಳುವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರುತಿ ಹೀಗೆ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ." ಹೀಗೆ ಗುರುಗಳು ವೇದಾಂತ ಶ್ರುತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆತ್ಮನ ಗತಿಯು ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು.