ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಲವು ತರ್ಕಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. “ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಯೋತಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಜ್ಯೋತಿಯ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು,” ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, “ಹಿಂದೆಯೂ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ,” ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೂಡ ಇತ್ತು. ಆದರೆ, “ನಿಷೇಧದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅನ್ವಯವಾಗದು,” ಎಂದು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ವಿರೋಧಿಗಳ ವಾದಗಳು, ಮಾಪನ, ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಷಯಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಪಾದದಂತೆ, ವಸ್ತುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ತರ್ಕಗಳು ಸಮಂಜಸವಾಗಿವೆ. ಮತ್ತೆ, “ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲದೆ, ಅವುಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ,” ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ, ‘ಆಕಾಶ’ ಮತ್ತು ಇತರ ಪದಗಳಿಂದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವಿಕೆಯು ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಫಲವು ತರ್ಕದಿಂದಲೇ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಉಪದೇಶವೂ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜೈಮಿನಿ ಮಹರ್ಷಿಯವರು, “ಇದು ಧರ್ಮವೇ,” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಬಾದರಾಯಣ ಮಹರ್ಷಿಯವರು, “ಇದು ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಕಾರಣದ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು,” ಎಂದು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೇದಾಂತ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೇದವಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ನಿಶ್ಚಯವು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಒಂದಾದರೂ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಅದು ಅನ್ವಯವಾಗದು. ಸ್ವ-ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಇದೇ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ವಿಧಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಥದ ಬೇದವಿಲ್ಲದೆ, ಒಂದೇ ನಿರ್ಧಾರವು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಪದದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ಅನ್ವಯವಾಗದು; ಏಕೆಂದರೆ ಬೇದವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬೇದವು, ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಹೀನ ವಿಷಯಗಳಂತೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಅಥವಾ ಹೀನತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗದು. ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸಿದರೆ, ಅದು ಈಗಾಗಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆದರೂ, ಅದು ಇದೆ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬೇದವಿಲ್ಲ. ಆನಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಗಳು, ಮುಖ್ಯ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ‘ಪ್ರಿಯ ಶಿರ’ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಲಭಿಸದಿರುವುದು, ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಳಿಕೆ, ಬೇದದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇತರವುಗಳು, ಅರ್ಥದ ಸಾಮಾನ್ಯತೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತವೆ. ಧ್ಯಾನದ ಗುರಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ‘ಆತ್ಮ’ ಎಂಬ ಪದದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು, ಹಿಂತಿರುಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪರ್ಕದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹೀಗೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದ ಅದು ಅನ್ವಯವಾಗಬಹುದು. ಫಲದ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ, ಅದು ಹೊಸದು ಅಲ್ಲ. ಬೇದವಿಲ್ಲದೆ, ಅದು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ, ಬೇರೆಡೆಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಬೇದದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅದು ಅನ್ವಯವಾಗದು. ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ನಿರ್ಧಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ ಧ್ಯಾನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಇತರವುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ, ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥದ ಬೇದದಿಂದ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ವಿಭಿನ್ನ ಅರ್ಥಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಬಿಟ್ಟುಹಾಕುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ‘ಉಪಾಯನ’ ಎಂಬ ಪದ ಉಳಿದಿರುವುದರಿಂದ, ಕುಶಾ ಗಿಡ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಪ್ರಶಂಸಾ ಮತ್ತು ಗಾನದಂತೆ, ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ, ತರ್ಕ, ನಿಯಮ, ಉಪದೇಶ ಮತ್ತು ವಿವೇಕಗಳಿಂದ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ವಾದಗಳನ್ನು ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು.