ಒಮ್ಮೆ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರು, ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲತತ್ತ್ವಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಆಳವಾದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು: "ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ, ಅಂದರೆ ಸಮೂಹ (aggregate), ಅದು ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ." ಇದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು: "ಒಬ್ಬರು ಪರಸ್ಪರ ಕಾರಣತ್ವದಿಂದಲೇ ಸಮೂಹವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ಸರಿಯಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಸಮೂಹದ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಕಾರಣವಲ್ಲ." ಈ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, "ಮತ್ತೊಂದು ತತ್ತ್ವ ಉದಯವಾದಾಗ, ಹಿಂದಿನದು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ," ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. "ಹಿಂದಿನದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆ ವಾದವೇ ಅಡಚಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ." ಆದರೆ, "ವಿವೇಕದಿಂದಲೂ ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೆಯೂ ನಿರೋಧವನ್ನು (ಅಂತ್ಯವನ್ನು) ಪಡೆಯುವುದು ಎಂದಿಗೂ ನಿಲ್ಲದು," ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. "ಎರಡೂ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ದೋಷದಿಂದಲೇ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ." "ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ತಾತ್ಪರ್ಯವಿಲ್ಲ," ಎಂದರು. "ಮತ್ತೆ, ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದಲೂ (ಪುನಃಸ್ಮರಣೆ) ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು." "ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದದ್ದನ್ನು ನಾವು ನೋಡಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದು ಇಲ್ಲ," ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. "ಇದೇ ರೀತಿ, ನಿರಪೇಕ್ಷರಾಗಿರುವವರಿಗೂ ಇದೇ ತೀರ್ಮಾನ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ." "ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇವೆ," ಎಂದು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು. "ಇದು ಕನಸುಗಳಂತಹುದಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ." "ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ." "ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತವಲ್ಲ." "ಒಂದರಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ." ಹೀಗೆ, ಆತ್ಮವು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. "ಕ್ರಮಶಃ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ವಾದವು ಹೋಲಿಕೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ." "ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾವ ಭೇದವೂ ಇಲ್ಲ." "ಇದು ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ." "ಆಧಾರವು ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತವಲ್ಲ." "ಆತ್ಮವು ಉಪಕರಣದಂತೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ." "ಅದರಿಂದ ಸೀಮಿತತೆ ಅಥವಾ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವದ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ." "ಉತ್ಪತ್ತಿಯೇ ಅಸಾಧ್ಯ." "ಉಪಕರಣವು ಕರ್ತೃವಲ್ಲ." "ಅಥವಾ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು." "ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧವೂ ಇದೆ." "ಆಕಾಶದಿಂದ (ಆತ್ಮ) ಉಂಟಾಗಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಕೇಳಲಾಗದು." ಆದರೆ, "ಅದು ಇದೆ." "ಪರ್ಯಾಯಾರ್ಥದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪದದ ಕಾರಣದಿಂದ." "ಒಬ್ಬರಿಗೆ, ಅದು 'ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂಬ ಪದದಂತೆ ಇರಬಹುದು." "ಯಾವುದೇ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ವಿಭಜನೆ ಇಲ್ಲ." "ಪದಗಳಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು." "ಭೇದವು ಪರಿವರ್ತನೆ ಇರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೋ ಹೀಗೆಯೇ." "ಇದರಿಂದ, ವಾಯುವೂ ಹೀಗೆಯೇ ವಿವರಿಸಬಹುದು." ಆದರೆ, "ಅದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ." ಆದ್ದರಿಂದ, "ಅಗ್ನಿ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ "ನೀರು," ಮತ್ತು "ಭೂಮಿ" ಎಂದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಪರಿಸರದ ರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಇತರ ಪದಗಳಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು." ಆದರೆ, "ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ, ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದಾಗಿ," ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ, ಋಷಿಗಳು ತತ್ತ್ವ ವಿಚಾರಣೆ ಮೂಲಕ ಆತ್ಮ, ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು, ಶ್ರದ್ಧಾ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದಿಂದ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದರು.