ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ, ಬೃಹದ್ಸೂತ್ರಗಳ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಜೀವ, ಪ್ರಾಣ, ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಣೆಯಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಾದಿಗಳು (ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ವ್ಯಾನ, ಉದಾನ, ಸಾಮಾನ) ಮತ್ತು ಇತರ ತತ್ವಗಳು ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಮಂದಿಗೆ ಬೆಳಕು (ತೇಜಸ್ಸು) ನಿಜವಾದ ಆಹಾರವಲ್ಲ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿದೆ. ಮತ್ತೆ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಕಾರಣಗಳೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ – ಅಂದರೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾರಾದರೂ ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಜೈಮಿನಿ ಮುಂತಾದವರು, ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದಕ್ಕೆ ಬೇರೊಂದು ಉದ್ದೇಶವಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ತತ್ತ್ವಜ್ಞರೂ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾಕ್ಯಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧದಿಂದಲೂ ಈ ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಶ್ಮರಥ್ಯನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಿಂದ ಲಕ್ಷಣ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ." ಆದುಲೋಮಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಅದು ಹೊರಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಈ ವಿವರಣೆ." ಕಾಶಕೃತ್ಸ್ನನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ." ಮೂಲಸ್ವರೂಪವೂ ಕೂಡ, ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಉಪದೇಶವೂ ಇದೆ. ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಆತ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕಾರಣವೂ ಇದೆ. ಮೂಲವನ್ನು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ, ಕೆಲವು ಮಂದಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ: "ಇದರಿಂದ ಸ್ಮೃತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ದೋಷ ಬರುತ್ತದೆ." ಆದರೆ, ಇದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಂತಹ ನಿರಾಕರಣೆ ಇತರ ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ತತ್ತ್ವಗಳು ಗಮನಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಯೋಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಉತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಬೇರೆ, ಎಂಬುದು ಪದಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಸಮಾನತೆಯ ಹೆಸರಿಡುವಿಕೆ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದರಂತೆ ನೋಡಿದರೆ, ಅದು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಯಾರಾದರೂ ಇದನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲವೆಂದರೆ, ಅದು ಶುದ್ಧ ನಿರಾಕರಣೆಯಷ್ಟೆ, ಅಷ್ಟೇ. ಆಹಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಫಲಿತಾಂಶ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಯುಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಹೀಗಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಮಾನ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲ. ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ದೋಷಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ತರ್ಕಕ್ಕೂ ದೃಢವಾದ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದರೂ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅನುಮಾನ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಉಳಿದ ಇತರ ಮತಗಳ ಸ್ವೀಕೃತಿಯೂ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಭವಿಯ ಅಭಾವವು ವಿಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಜಗತ್ತಿನಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. 'ಆದಿಗೆ' ಮುಂತಾದ ಪದಗಳಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಿಭಾಗತೆಯು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹಾಜರಿರುವುದರಿಂದ ಅನುಭವವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ತತ್ತ್ವವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಅದನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲವೆಂದರೆ, ಹೀಗಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ವಾಕ್ಯಶೇಷ ಮತ್ತು ಇತರ ಪದಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಗುಣ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಟ್ಟೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆ, ಶ್ವಾಸ ಮುಂತಾದವುಗಳಂತೆ. 'ಬೇರೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಡುವುದರಿಂದ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅಸಾಧ್ಯತೆ ಮುಂತಾದ ದೋಷಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಏನೋ ಇದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳ ವಿವರಣೆಗಳು ಜೀವ, ಪ್ರಾಣ, ಜಗತ್ತು, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳ ಗಂಭೀರ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿವೆ.