ವಿದ್ವಾಂಸರೇ, ಈ ಶ್ರುತಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮನಗಂಡು, ನಾವು ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಭಾಗವನ್ನು ಒಂದೇ ಸರಳವಾದ, ಆದರೆ ಆಳವಾದ ಕಥನವಾಗಿ ನೋಡೋಣ. ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವಿವೇಚನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ—ಅವರು ಪರಮಾತ್ಮನೆಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಂಡರು. ಇದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತವೆ. ಪುನಃ ಪುನಃ ಶ್ರುತಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ: ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸೂಚನೆಗಳು ಬರುವುದರಿಂದ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನ ಪ್ರಭಾವವೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು, ಕಾರಣವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮಂತ್ರ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಮಾತ್ರ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದು ಯುಕ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ, ಊಹೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಪರಮಾತ್ಮನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಮಾತ್ಮನು ಒಳಗೆ ಇರುವನು, ಯಾಕೆಂದರೆ ಉಪದೇಶ ಅವನ ಗುಣವನ್ನು ಕುರಿತು ಇದೆ. ಬೇರೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡುವುದರಿಂದ ಅದು ವಿಭಿನ್ನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಆಕಾಶ ಕೂಡಾ ಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯೂ ಅವನೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಬೆಳಕು ಕೂಡಾ ಅದರ ಪಥವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರಿಂದ ಪರಬ್ರಹ್ಮನೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಯಾರಾದರೂ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ಸರಿಯಲ್ಲ; ಯಾಕೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಅರ್ಪಣೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂತಾದಿಗಳ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೆಸರಿಸುವುದೂ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದೇ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಬೇರೆಬೇರೆ ಉಪದೇಶಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಎರಡೂ ಕಡೆ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯೂ ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವನೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಉಪದೇಶಕನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನ ಸಂಬಂಧವೇ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಂತೆ ಉಪದೇಶ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ವಾಮದೇವರು ಕಂಡಂತೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಮೂರು ವಿಧದ ಧ್ಯಾನ ಎರಡನ್ನೂ ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪದೇಶ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಉದ್ದೇಶಿತ ಗುಣವೂ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ದೇಹೀ ಆತ್ಮ ಅಲ್ಲ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅದು ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಪದಗಳ ಬಳಕೆ ಇದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಮರಣೆಯೂ ಇದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳತನದಿಂದ ಅಥವಾ ಇತರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅದು ಬೇರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಅದು ಸರಿಯಲ್ಲ; ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದು ಉಪದೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ, ಆಕಾಶದಂತೆ. ಅನುಭವ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ವಿಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪರಮಾತ್ಮನು ಭೋಕ್ತ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಚಲವನ್ನೂ ಅವನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಸನ್ನಿವೇಶವೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಆತ್ಮಗಳು ಗುಹೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತವಿದೆ. ವಿಶೇಷಣವೂ ಇದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಖದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರಿಂದ ಕೂಡಾ ಅವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮನೇ. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಪಥವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರಿಂದ ಕೂಡಾ ಪರಮಾತ್ಮನೇ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವನಂತಹ ಅನಂತತೆ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯತೆ ಬೇರೆ ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗೆ, ವೇದಾಂತದ ಮಹಾ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ, ಪರಮಾತ್ಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅವನೇ ಆನಂದಮಯ, ಅವನೇ ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರ, ಅವನೇ ಎಲ್ಲರೊಳಗೂ ಇರುವನು, ಅವನಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಘೋಷಿಸುತ್ತವೆ.