પ્રસિદ્ધેશ્ ચ
અને એ જાણીતી પણ છે.
ઇતરપરામર્શાત્ સ ઇતિ ચેન્ નાસંભવાત્
જો કહે કે 'બીજાની ચર્ચા હોવાથી', તો એ શક્ય નથી.
ઉત્તરાચ્ ચેદ્ આવિર્ભૂતસ્વરૂપસ્ તુ
જો પછી આવે તો, સાચું સ્વરૂપ પ્રગટ થાય છે.
અન્યાર્થશ્ ચ પરામર્શઃ
અને એ ઉલ્લેખ બીજાં હેતુ માટે છે.
અલ્પશ્રુતેર્ ઇતિ ચેત્ તદ્ ઉક્તમ્
જો કહે કે 'થોડું જ કહેવાયું છે', તો એ પહેલેથી સમજાવાયું છે.
અનુકૃતેસ્ તસ્ય ચ
અનુકરણથી અને એનું પણ.
અપિ ચ સ્મર્યતે
ઉપરાંત, એ સ્મરણમાં પણ આવે છે.
શબ્દાદ્ એવ પ્રમિતઃ
શબ્દથી જ એ નિશ્ચિત થાય છે.
હૃદ્યપેક્ષયા તુ મનુષ્યાધિકારત્વાત્
પણ હૃદયને ધ્યાનમાં લઈને, કારણ કે માનવને જ અધિકાર છે.
તદુપર્ય્ અપિ બાદરાયણઃ સંભવાત્
એના ઉપર પણ, બાદરાયણ કહે છે, કારણ કે એ શક્ય છે.
વિરોધઃ કર્મણીતિ ચેન્ નાનેકપ્રતિપત્તેર્ દર્શનાત્
જો કોઈ કહે કે કર્મ સાથે વિરૂદ્ધતા છે, તો એવું નથી, કારણ કે અનેક રીતે તેનો ઉપયોગ થતો જોવા મળે છે.
શબ્દ ઇતિ ચેન્ નાતઃ પ્રભવાત્ પ્રત્યક્ષાનુમાનાભ્યામ્
જો કોઈ કહે કે એ માત્ર શબ્દ છે, તો એ સાચું નથી, કારણ કે તેનો ઉદ્ભવ સ્પષ્ટ રીતે અનુભવ અને તર્કથી જાણી શકાય છે.
અત એવ ચ નિત્યત્વમ્
આથી એ સદાકાળ છે.
સમાનનામરૂપત્વાચ્ચાવૃત્તાવપ્યવિરોધો દર્શનાત્ સ્મૃતેશ્ ચ
નામ અને રૂપ એકસરખા હોવાથી, પુનરાવૃત્તિમાં પણ કોઈ વિરૂદ્ધતા નથી, જેમ જોવા અને યાદ રાખવામાં આવે છે.
મધ્વાદિષ્વ્ અસંભવાદ્ અનધિકારં જૈમિનિઃ
મધ વગેરેમાં શક્ય ન હોવાથી અધિકાર નથી, એમ જયમિની કહે છે.
જ્યોતિષિ ભાવાચ્ ચ
પણ જ્યોતિષ યજ્ઞમાં તેનું અસ્તિત્વ હોવાથી.
ભાવં તુ બાદરાયણો ઽસ્તિ હિ
બાદરાયણ કહે છે કે અસ્તિત્વ ખરેખર છે.
શુગસ્ય તદનાદરશ્રવણાત્ તદાદ્રવણાત્ સૂચ્યતે હિ
શક્કરનું અવગણન અને ઓગળવું સાંભળવામાં આવે છે અને એ ઓગળી જાય છે, તેથી એ સૂચવાય છે.
ક્ષત્રિયત્વગતેશ્ ચ
અને ક્ષત્રિયપદ પ્રાપ્ત થવાથી.
ઉત્તરત્ર ચૈત્રરથેન લિઙ્ગાત્
પછી ચૈતરથ દ્વારા સંકેત મળવાથી.
સંસ્કારપરામર્શાત્ તદભાવાભિલાપાચ્ ચ
શુદ્ધિનો ઉલ્લેખ અને અભાવની વાત થવાથી.
તદભાવનિર્ધારણે ચ પ્રવૃત્તેઃ
અને અભાવથી પ્રવૃત્તિ નિર્ધારિત થવાથી.
શ્રવણાધ્યયનાર્થપ્રતિષેધાત્
શ્રવણ અને અધ્યયન માટે મનાઈ હોવાને કારણે.
સ્મૃતેશ્ ચ
અને પરંપરા હોવાને કારણે.
કમ્પનાત્
કાંપવાથી.
જ્યોતિર્ દર્શનાત્
પ્રકાશ દેખાય છે એટલે.
આકાશો ઽર્થાન્તરત્વાદિવ્યપદેશાત્
આકાશને જુદું અને અન્ય નામોથી ઓળખવામાં આવે છે એટલે.
સુષુપ્ત્યુત્ક્રાન્ત્યોર્ ભેદેન
સુષુપ્તિ અને પ્રાણ છોડવામાં ભેદ હોવાને કારણે.
પત્યાદિશબ્દેભ્યઃ
પતિ વગેરે શબ્દોથી.
આનુમાનિકમ્ અપ્ય્ એકેષામ્ ઇતિ ચેન્ ન શરીર-રૂપક-વિન્યસ્ત-ગૃહીતેર્ દર્શયતિ ચ
કેટલાંક માટે અનુમાનથી પણ કહેવાય છે, તો પણ એ યોગ્ય નથી, કારણ કે શરીરનું રૂપક આપીને સ્વીકાર કરાવાયું છે અને એ બતાવાયું પણ છે.