સાંપરાયે તર્તવ્યાભાવાત્ તથા હ્ય્ અન્યે
અંત્યેષ્ટિ સમયે પાર થવું શક્ય નથી, કારણ કે બીજાઓ પણ એમ જ કહે છે.
છન્દત ઉભયાવિરોધાત્
ઇચ્છા પ્રમાણે, કારણ કે બંને રીતે કોઈ વિરુદ્ધતા નથી.
ગતેર્ અર્થવત્ત્વમ્ ઉભયથાન્યથા હિ વિરોધઃ
ગમેતેમ કરવાથી પણ અર્થ સિદ્ધ થાય છે, નહીં તો વિરુદ્ધતા ઊભી થાય.
ઉપપન્નસ્ તલ્લક્ષણાર્થોપલબ્ધેર્ લોકવત્
કારણ કે જે લક્ષણ દર્શાવાયું છે તે પ્રાપ્ત થાય છે, જેમ સામાન્ય જીવનમાં થાય છે.
યાવદધિકારમ્ અવસ્થિતિર્ આધિકારિકાણામ્
જ્યાં સુધી અધિકાર છે ત્યાં સુધી અધિકારીઓનું કાર્ય ચાલુ રહે છે.
અનિયમસ્સર્વેષામવિરોધશ્શબ્દાનુમાનાભ્યામ્
બધા માટે કોઈ નિયમ નથી, અને શાસ્ત્રવચન તથા અનુમાનથી પણ વિરુદ્ધતા નથી.
અક્ષરધિયાં ત્વવરોધસ્સામાન્યતદ્ભાવાભ્યામૌપસદવત્તદુક્તમ્
પણ અક્ષરનું ધ્યાન કરનાર માટે સામાન્ય અને વિશિષ્ટ સ્વરૂપ હોવાથી નિયંત્રણ છે, જેમ ઉપસદ ક્રિયાઓમાં કહેવાયું છે.
ઇયદામનનાત્
આવી વિચારણા હોવાથી.
અન્તરા ભૂતગ્રામવત્સ્વાત્મનો ઽન્યથા ભેદાનુપપત્તિર્ ઇતિ ચેન્ નોપદેશવત્
જો કહેવામાં આવે કે ભૂતસમૂહની જેમ અંતરમાં આત્માનું બીજું ભેદ રહેતું નથી, તો એવું નથી, કારણ કે શાસ્ત્રમાં ઉપદેશ છે.
વ્યતિહારો વિશિંષન્તિ હીતરવત્
તેઓ પરસ્પર બદલાવ માન્ય રાખે છે, જેમ નીચલા માટે થાય છે.
સૈવ હિ સત્યાદયઃ
કારણ કે સાચું વગેરે જે છે એ જ છે.
કામાદીતરત્ર તત્ર ચાઽયતનાદિભ્યઃ
ઇચ્છા વગેરે અહીં અને ત્યાં ઇન્દ્રિયાદિથી ઉત્પન્ન થાય છે.
આદરાદલોપઃ
માનભાવથી છોડવામાં આવે છે.
ઉપસ્થિતે ઽતસ્તદ્વચનાત્
હાજર હોય ત્યારે, કારણ કે એ પ્રમાણે કહેલું છે.
તન્નિર્ધારણાનિયમસ્તદ્દૃષ્ટેઃ પૃથગ્ઘ્યપ્રતિબન્ધઃ ફલમ્
નક્કી કરવાનો કોઈ કડક નિયમ નથી, કારણ કે જે દેખાય છે એ પ્રમાણે; અલગાવથી ફળમાં અવરોધ થતો નથી.
પ્રદાનવદેવ તદુક્તમ્
દેનાની જેમ, જેમ અગાઉ કહેલું છે.
લિઙ્ગભૂયસ્ત્વાત્તદ્ધિ બલીયસ્તદપિ
કારણ કે સંકેતનું મહત્વ વધારે છે, એ જ વધુ પ્રબળ છે, એ પણ એ જ રીતે છે.
પૂર્વવિકલ્પઃ પ્રકરણાત્સ્યાત્ ક્રિયામાનસવત્
પહેલાંનો વિકલ્પ સંદર્ભ પરથી આવી શકે છે, જેમ કે કોઈ કાર્ય શરૂ કરવામાં આવે ત્યારે થાય છે.
અતિદેશાચ્ ચ
અને વિસ્તરણના કારણે પણ એવું થાય છે.
વિદ્યૈવ તુ નિર્ધારણાદ્દર્શનાચ્ ચ
પણ નિશ્ચય અને દર્શનથી માત્ર જ્ઞાન જ નિર્ધારિત થાય છે.
શ્રુત્યાદિબલીયસ્ત્વાચ્ ચ ન બાધઃ
અને શ્રુતિ વગેરેનું પ્રબળપણું હોવાથી કોઈ વિરોધ રહેતો નથી.
અનુબન્ધાદિભ્યઃ પ્રજ્ઞાન્તરપૃથક્ત્વવદ્દૃષ્ટશ્ ચ તદુક્તમ્
સંબંધ વગેરેમાંથી અને અન્ય જ્ઞાનના ભેદમાં જેવું જોવા મળે છે, એ જ અહીં કહેવામાં આવ્યું છે.
ન સામાન્યાદપ્યુપલબ્ધેર્મૃત્યુવન્ન હિ લોકાપત્તિઃ
સામાન્યતાથી પણ નહીં, કારણ કે અનુભવ થાય છે, જેમ મૃત્યુમાં થાય છે, કારણ કે દુનિયામાં એમાં કોઈ વિરોધ નથી.
પરેણ ચ શબ્દસ્ય તાદ્વિધ્યં ભૂયસ્ત્વાત્ ત્વ્ અનુબન્ધઃ
અને પછીના ભાગમાં શબ્દનું મહત્વ વધારે છે, એટલે સંબંધ લાગુ પડે છે.
એક આત્મનઃ શરીરે ભાવાત્
શરીરમાં એક આત્માનું અસ્તિત્વ હોવાથી.
વ્યતિરેકસ્તદ્ભાવભાવિત્વાન્ન તૂપલબ્ધિવત્
ભેદ એના અસ્તિત્વથી થાય છે, અનુભવની જેમ નહીં.
અઙ્ગાવબદ્ધાસ્તુ ન શાખાસુ હિ પ્રતિવેદમ્
પણ અંગો સાથે જોડાયેલા હોય તે શાખાઓમાં નથી, ખરેખર દરેક વેદમાં એવું નથી.
મન્ત્રાદિવદ્વાવિરોધઃ
મંત્ર વગેરેની જેમ અહીં પણ કોઈ વિરોધ નથી.
ભૂમ્નઃ ક્રતુવજ્જ્યાયસ્વં તથા હિ દર્શયતિ
મહત્ત્વને કારણે, એ યજ્ઞની જેમ શ્રેષ્ઠ છે; શાસ્ત્ર પણ એવું બતાવે છે.
નાના શબ્દાદિભેદાત્
શબ્દ વગેરેના ભેદને કારણે.