ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁସହସ୍ରନାମସ୍ତୋତ୍ରମ୍

पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः । अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च

ସେଇ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ଓ ପରମାତ୍ମା, ମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି; ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାକ୍ଷୀ, କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅମର।

योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः । नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः

ସେଇ ଯୋଗ, ଯୋଗ ଜାଣିଥିବାମାନେଙ୍କର ନେତା, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର ମହାସ୍ୱାମୀ; ସେ ନରସିଂହ ରୂପୀ, ଶ୍ରୀମାନ୍, କେଶବ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ।

सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः

ସେଇ ସମସ୍ତ, ସେଇ ଶର୍ବ, ଶିବ, ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଦି, ଅବିନାଶୀ ଧନ; ସେଇ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳନକାରୀ, ମୂଳ, ସ୍ୱାମୀ ଓ ଅଧିପତି।

स्वयम्भूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः । अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः

ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି, ମହାନ ଧ୍ୱନିର ମାଲିକ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ଧାରଣ କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः

ଅପରିମାପ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ପଦ୍ମ ନାଭି, ଅମରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମନୁ, ଗଢ଼ିବାର ନିପୁଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼, ପୁରାତନ ଓ ଅଚଳ।

अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः । प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम्

ଅଗ୍ରାହ୍ୟ, ଚିରନ୍ତନ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ସଂହାରକ, ଅସୀମ ସମ୍ପଦର ମାଲିକ, ତିନି ଲୋକର ନିବାସୀ, ପବିତ୍ର, ଶୁଭ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।

ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः

ଶାସକ, ପ୍ରାଣ ଦେଇଥିବା, ପ୍ରାଣ ସ୍ୱୟଂ, ସବୁଠୁ ବଡ଼, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ନାୟକ, ସୁନା ଗର୍ଭ, ଭୂମିର ଗର୍ଭ, ମାଧବ, ମଧୁ ନାଶକ।

ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः । अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान्

ସେ ପ୍ରଭୁ, ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଧନୁର୍ଧରୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ବିରାଟ୍ ପ୍ରତାପୀ, ଏକ ପରେ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ଅଗ୍ରସର, ଅପରାଜିତ, ଅଜୟ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଜ୍ଞାତା, କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେ ଅଟୁଟ।

सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः । अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସୁରକ୍ଷାଦାତା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂଳବୀଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦିନ, ବର୍ଷ, ସର୍ପ, ନିଶ୍ଚିତି, ଏବଂ ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିପାରିବା ଶକ୍ତିର ମାଲିକ।

अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः । वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः

ସେ ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଶାସକ, ସଫଳ, ସଫଳତା ନିଜେ, ସମସ୍ତର ଆଦି, ଅଚଳ, ବୃଷଭବାହନ, ଅପରିମିତ ସ୍ୱଭାବର ଧନି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଯାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्माऽसम्मितः समः । अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः

ସେ ଧନର ଧାମ, ଉତ୍ତମ ମନସ୍କ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସମତାର ମୂର୍ତ୍ତି, ତୁଳନାହୀନ, ସମଦର୍ଶୀ, ଅଫଳନ୍ତ, ପଦ୍ମନୟନ, ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ଧର୍ମର ଆକୃତି।

रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः । अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः

ସେ ହେଲେ ରୁଦ୍ର, ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ପିତଳ ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, ପବିତ୍ରତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅମର, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅଟୁଟ ଦୃଢ଼ତା ଥିବା, ଉତ୍ତମ ମାନର ଓ ମହାତପସ୍ବୀ।

सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः । वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः

ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ଲୋକଙ୍କର ରକ୍ଷକ; ସେ ବେଦ, ବେଦକୁ ଜାଣିଥିବା, ଦୋଷରହିତ, ବେଦର ଅଂଗର ଆକାର, ବେଦକୁ ଜାଣିଥିବା ଓ ଜ୍ଞାନୀ।

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः

ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଦେଖାଶୁଣା କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେଖାଶୁଣା କରନ୍ତି, ଧର୍ମର ଦେଖାଶୁଣା କରନ୍ତି, କର୍ମ କରିଥିବା ଓ ନ କରିଥିବା ଦୁହେଁ; ଚାରି ପ୍ରକାର ମନ, ଚାରି ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ, ଚାରି ଦାନ୍ତ ଓ ଚାରି ହାତ ଥିବା।

भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः । अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः

ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଖାଇବା ଉଭୟ, ସହନଶୀଳ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ; ଦୋଷରହିତ, ବିଜୟୀ, ଜିତିବାରେ ସମର୍ଥ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଓ ପୁନଃପୁନି ନୂତନ ହେଉଥିବା।

उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः । अतीन्द्रः सङ्ग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः

ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଉଚ୍ଚ ଦେହ ଥିବା, କେବେ ବି ଅସଫଳ ନ ହେଉଥିବା, ପବିତ୍ର, ବଳଶାଳୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଠାରୁ ଉପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରୁଥିବା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁଥିବା, ନିୟମ ରଖୁଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା।

वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः । अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः

ଯିଏ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇପାରନ୍ତି, ଚିକିତ୍ସକ, ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ବୀରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରୁଥିବା, ମାଧବ, ମଧୁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଠାରୁ ଦୂରେ, ବଡ଼ ମାୟା ଧାରଣ କରିଥିବା, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହର ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିର ମାଲିକ।

महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः । अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବଡ଼ ସାହସୀ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅତ୍ୟଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ରୂପ ଥିବା, ଶ୍ରୀମୟ, ଅପରିମାପ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା।

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः । अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः

ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଅଜୟ, ଦେବମାନେ ଯାହାକୁ ଆନନ୍ଦ ମାନନ୍ତି, ଗୋବିନ୍ଦ, ଗୋବିଦ୍ୟାର ମାଲିକ।

मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः । हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः

ସେ ମରୀଚି, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ହଂସ ରୂପୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଖିର ମାଳିକ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୁନା ନାଭି ବିଶିଷ୍ଟ, ତପସ୍ଵୀ, ପଦ୍ମ ନାଭି ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଠାରେ ନାୟକ।

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः । अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा

ସେ ଅମର, ସବୁକିଛି ଦେଖନ୍ତି, ସିଂହ ରୂପୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି, ସମ୍ପର୍କ ରଖିଥିବା, ଅଟୁଟ, ଅଜନ୍ମା, ଜିତିବା କଠିନ, ଶିକ୍ଷକ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।

गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः । निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः

ସେ ଗୁରୁ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁରୁ, ଆଶ୍ରୟ, ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଧାରୀ, ଚକ୍ଷୁ ମିଳନ୍ତି ଓ ମିଳନ୍ତି ନାହିଁ, ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଉତ୍ତମ କଥାର ମାଲିକ, ଉଦାର ମନ ଧାରୀ।

अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः । सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

ସେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଦଳମୁଖ୍ୟ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ନ୍ୟାୟର ଉପଜ୍ଞାତା, ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିବା, ପବନ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଓ ହଜାର ପାଦ ଧାରୀ।

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः । अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः

ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଚକ୍ରକୁ ଚାଳନା କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଓ ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦମନ କରନ୍ତି; ଯିଏ ପ୍ରଳୟର ଦିନ, ଅଗ୍ନି, ପବନ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः । सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः

ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃପାଳୁ, ଶାନ୍ତ ମନର ମାଲିକ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବିଶ୍ୱର ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ, ସତ୍କୃତି ହୋଇଥିବା, ନିଷ୍ଠାବାନ, ଜହ୍ନୁ, ନାରାୟଣ ଓ ନର।

असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः । सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः

ଯିଏ ଗଣନାରେ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଅପରିମାପ୍ୟ, ବିଶିଷ୍ଟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେଇଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ; ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ, ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା, ସିଦ୍ଧିର ଉପାୟ।

वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः । वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः

ଯିଏ ବୃଷଭକୁ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବୃଷଭ ସ୍ୱୟଂ, ବିଷ୍ଣୁ, ବୃଷଭ ପରି ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ରମ, ବୃଷଭ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପେଟ; ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି, ସଦା ବଢ଼ୁଥିବା, ଅଲଗା ଓ ବେଦର ସାଗର।

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः । नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः

ଯାହାଙ୍କର ବାହୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଯିଏ କେହିଁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯିଏ ମଧୁର ଭାଷାରେ କଥା କହନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନ ଦେଇଥିବା, ନିଜେ ଧନ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି; ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରୂପ ବିଶାଳ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି।

जस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः । ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः

ଯିଏ ଶକ୍ତି, ତେଜ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ଆଲୋକ, ଯିଏ ଅତି ପ୍ରଭାମୟ; ଯିଏ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ଯାହାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଯିଏ ମନ୍ତ୍ର ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ପରି ଶିତଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ।