ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁସହସ୍ରନାମସ୍ତୋତ୍ରମ୍

ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସେହି ପରମେଶ୍ୱର ସଂସାରର ଭାର ବହନ କରନ୍ତି । ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଶାନ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ଓ ତ୍ୟାଗୀ ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ । ତାଙ୍କ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଛତି ହେଉଛି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଖିର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ବାୟୁ ତାଙ୍କ ଯାନ । ସେ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଧନୁଷ ନିଜେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ, ଦଣ୍ଡ ଧରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି । ସେ ଅଜୟ, ସବୁ କଷ୍ଟ ସହିବାରେ ଦକ୍ଷ, ନିୟମିତ ଓ ଅନିୟମିତ ଦୁହିଁ ଭାବରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ରଖନ୍ତି, ଏବଂ କଦାପି ଅସଫଳ ନୁହଁନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ, ପବିତ୍ରତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ସଦା ଏକାଗ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରେମକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି । ସେ ଆକାଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରନ୍ତି, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ, ଚମତ୍କାରି, ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ । ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚମକୁଥିବା, ଆଲୋକର ଦାତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ନୟନ । ସେ ଅନନ୍ତ, ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସୁଖ ଦେଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏବଂ ପ୍ରଥମଜନ୍ମା; କଦାପି ନିରାଶ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସଦା ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର, ଚମତ୍କାରମୟ । ସେ ଶାଶ୍ୱତ, ଶାଶ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀନତମ, କପିଲ ନାମକ ଅମର, ନିରାମୟତା ଦାତା, ଶୁଭ କର୍ମ କରନ୍ତି, ଶୁଭତା ରୂପେ, ଶୁଭ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶୁଭ ବର ଦେଇଥିବା । ସେ କ୍ରୂର ନୁହଁନ୍ତି, କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଚକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଦକ୍ଷେପ ନିଅନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି । ସେ ଶବ୍ଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ଶବ୍ଦ ସହିପାରନ୍ତି, ଶୀତଳ ଏବଂ ରାତି ଆଣିଥିବା । ସେ କ୍ରୂର ନୁହଁନ୍ତି, ଆକର୍ଷକ, କୌଶଳୀ, ଚତୁର, ଛମାଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟରହିତ, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଓ ଶ୍ରବଣ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ସେ ଉଦ୍ଧାରକ, ଦୁଷ୍କର୍ମର ନାଶକ, ପବିତ୍ର, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଦୂର କରନ୍ତି; ଶୂରବୀର ନାଶକ, ରକ୍ଷକ, ସନ୍ତ, ଜୀବନ ଦାତା, ସଦା ଅଟୁଟ । ତାଙ୍କର ଅନେକ ରୂପ, ଅନନ୍ତ ମହିମା, କ୍ରୋଧ ଜୟ, ଭୟ ଦୂର କରନ୍ତି; ସେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ, ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ, ଦିଗ୍ଦାତା, ଏବଂ ନିଜେ ଦିଗ୍ । ସେ ଅନାଦି, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକର ଆଧାର, ଶ୍ରୀର ମୂର୍ତ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାକ୍ରମୀ, ଶୋଭାମୟ ବାହୁବଳୀ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ, ଜୀବମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ, ଭୟାନକ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସେ ଆଧାର ଓ ନିବାସ, ପାଳକ, ତାଙ୍କର ହାସି ଫୁଲିଥିବା ଫୁଲ ଭଳି, ସଦା ସଚେତନ; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଗତି, ଧର୍ମ ପଥ ଅନୁସରଣ, ଜୀବନ ଦାତା, ପବିତ୍ର ଓଁକାର, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରସ୍କାର । ସେ ମାନ ମାପର ମାନଦଣ୍ଡ, ପ୍ରାଣର ଆସନ, ପ୍ରାଣର ପାଳକ, ପ୍ରାଣର ତତ୍ତ୍ୱ; ପରମ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ, ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା । ସେ ପୃଥିବୀ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକ; ଶରଣ ଦେଇଥିବା ବୃକ୍ଷ, ଉଦ୍ଧାରକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରାଚୀନ ପିତାମହ; ଯଜ୍ଞ, ଯଜ୍ଞପତି, ଯଜ୍ଞ କର୍ତ୍ତା, ଯଜ୍ଞ ଅଂଶ, ଯଜ୍ଞ ଯାନ ।