श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम्

चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः । चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात्

ज्याला चार रूपे आहेत, चार हात आहेत, चार प्रकारचे रूप आहेत, चार मार्ग आहेत, ज्याचे मन चार प्रकारचे आहे, चार अवस्थांमध्ये असणारा, चार वेदांचा जाणणारा आणि एक पाय असलेला आहे.

समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः । दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा

जो अविरत फिरणारा आहे, ज्याचे मन कधीच मागे फिरत नाही, जो जिंकता येत नाही, ज्याला पार करता येत नाही, मिळवायला कठीण, जवळ जाता येणे कठीण, किल्ल्यासारखा, राहायला कठीण आणि बलाढ्य शत्रूंचा नाश करणारा आहे.

शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः । इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः

ज्याचे रूप शुभ आहे, जो साऱ्या जगाचा सार आहे, सूक्ष्म तंतूसारखा आहे, तंतू वाढवणारा आहे, इंद्रासारखी कृत्ये करणारा, मोठी कर्मे करणारा, पूर्ण केलेली कर्मे असलेला आणि सिद्ध शास्त्रांचा जाणणारा आहे.

उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः । अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी

उद्भव, सुंदर, मोहक, ज्याचा नाभी रत्नासारखी आहे, सुंदर डोळ्यांचा, सूर्य, पोषण देणारा, शृंगी, विजयी, सर्वांना जाणणारा आणि सर्वांना जिंकणारा.

सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः । महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः

सुवर्ण थेंबासारखा, अढळ, सर्व वाणीच्या अधिपतींचा स्वामी, महान सरोवर, मोठा खड्डा, मोठा घटक, मोठा धनसंपत्ती.

कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः । अमृताशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः

भूमीत आनंद देणारा, सुख देणारा, कुंदासारखा शुद्ध, पर्जन्य, शुद्ध करणारा, वायू, अमर इच्छा असणारा, अमर रूप असणारा, सर्वज्ञ, सर्व दिशांना तोंड असणारा.

सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः । न्यग्रोधोऽदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः

सुलभ, उत्तम व्रत असणारा, सिद्ध, शत्रूंना जिंकणारा, शत्रूंना त्रास देणारा, वड, उंबर, पिंपळ, चाणूर आणि अंधकाचा संहार करणारा.

सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः । अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः

य whose तेज हजारपट आहे, ज्याच्या सात जिह्वा आहेत, जो सात प्रकारे प्रज्वलित होतो, ज्याचे सात वाहन आहेत; जो निराकार आहे, निष्पाप आहे, ज्याचा विचार करता येत नाही, जो भय निर्माण करतो आणि भयाचा नाश करतो.

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः

तो अतिशय सूक्ष्म आहे, विशाल आहे, बारीक आहे आणि मोठा आहे; गुणांचा धारक असूनही गुणांपासून दूर आहे, महान आहे; कोणाच्याही आधाराशिवाय आहे, स्वतःचा आधार आहे, स्वतःचे रूप आहे, प्राचीन पूर्वज आहे आणि वंश वाढवणारा आहे.

भारभृत् कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः

तो भार वाहणारा आहे, योगी म्हणून ओळखला जातो, योगींचा स्वामी आहे, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे; विश्रांतीचे ठिकाण आहे, तपस्वी आहे, कृश आहे, सुवर्णपंख असलेला आहे आणि ज्याचे वाहन वायू आहे.

धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः । अपराजितः सर्वसहो नियन्ताऽनियमोऽयमः

तो धनुष्य धारण करणारा आहे, धनुष्याचा ज्ञान आहे, दंड आहे, वश करणारा आहे, संयम आहे; अजिंक्य आहे, सर्व काही सहन करणारा आहे, नियंत्रक आहे, नियंत्रणात नसलेला आहे आणि कधीही चुकत नाही.

सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः । अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत् प्रीतिवर्धनः

तो सत्त्वशील आहे, सत्त्वगुणी आहे, नेहमी सत्य बोलतो, सत्य आणि धर्माच्या मार्गावर चालतो. त्याचा हेतू नेहमी स्पष्ट असतो, तो सर्वांना प्रिय वाटतो, सन्मानास पात्र आहे, लोकांना आनंद देतो आणि प्रेम वाढवतो.

विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः । रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः

तो आकाशात मुक्तपणे फिरतो, तेजस्वी आहे, सुंदर आहे, यज्ञातील आहुती स्वीकारतो, सर्वत्र व्यापलेला आहे. तोच सूर्य आहे, प्रकाश देणारा आहे, जगाला उजळवणारा आहे, सर्वांचा जन्मदाता आहे आणि ज्याच्या डोळ्यांतून सूर्य प्रकटतो असा आहे.

अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः

तो अनंत आहे, यज्ञातील आहुती स्वीकारणारा आहे, सर्व अनुभव घेणारा आहे, सुख देणारा आहे, अनेक रूपांनी जन्म घेणारा आहे, सर्वांत मोठा आहे. तो कधीही खचत नाही, नेहमी सहनशील असतो, सर्व जगाचा आधार आहे आणि अद्भुत आहे.

सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः

तो सनातन आहे, सनातनांमध्येही सर्वांत प्राचीन आहे, कपिल आहे, कधीही नाश न होणारा आहे. तो कल्याण देणारा आहे, शुभ कार्य करणारा आहे, शुभतेचा मूळ आहे, शुभता अनुभवणारा आहे आणि शुभ गोष्टी देणारा आहे.

अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः । शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः

तो रागी नाही, कानात कुंडले घालतो, हातात चक्र धरतो, सामर्थ्याने चालतो, शक्तीने आज्ञा देतो; तो आवाजाच्या पलीकडे आहे, आवाज सहन करतो, थंड आहे, आणि रात्री आणतो.

अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणांवरः । विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः

तो निर्दय नाही, आकर्षक आहे, कुशल आहे, चपळ आहे, क्षमाशीलांमध्ये श्रेष्ठ आहे; ज्ञानात सर्वोच्च आहे, भयमुक्त आहे, ज्याचे ऐकणे आणि कीर्ती पुण्य देणारे आहे.

उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः । वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः

तो तारक आहे, वाईट कर्मांचा नाश करणारा आहे, पवित्र आहे, वाईट स्वप्नांचा नाश करणारा आहे; वीरांचा संहार करणारा आहे, रक्षण करणारा आहे, संत आहे, जीवन देणारा आहे, आणि नेहमी स्थिर आहे.

अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः । चतुरश्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः

त्याचे रूप अनंत आहे, त्याची कीर्ती अनंत आहे, त्याने रागावर विजय मिळवला आहे, तो भय दूर करतो; तो चौकोनी आहे, त्याचा आत्मा खोल आहे, तो दिशांचा अधिपती आहे, दिशांचा दाता आहे, आणि स्वतः दिशा आहे.

अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिराङ्गदः । जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः

तो अनादी आहे, पृथ्वी आणि आकाशाचा आधार आहे, लक्ष्मीचा स्वरूप आहे, अतिशय शूर आहे, सुंदर कडे घालतो; सर्वांचा उत्पत्ती आहे, जीवांचा आणि त्यांच्या जन्माचा मूळ आहे, भयानक आहे, आणि त्याची शौर्य भीतीदायक आहे.

आधारनिलयोऽधाता पुष्पहासः प्रजागरः । ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः

तो आधार आणि निवासस्थान आहे, सर्वांचा पोषण करणारा आहे, त्याचा हास्य फुलासारखा आहे, सदैव जागा आहे; वर जाणारा आहे, सत्पथाचा अनुयायी आहे, जीवन देणारा आहे, ॐ या पवित्र अक्षराचा स्वरूप आहे, आणि सर्वोच्च फल आहे.

प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत्प्राणजीवनः । तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः

तो प्रमाण आहे, प्राणाचा निवास आहे, प्राण पोसणारा आहे, प्राणाचा सार आहे; अंतिम सत्य आहे, सत्य जाणणारा आहे, एकात्म आहे, जन्म, मृत्यू आणि वृद्धापकाळ यांना पार करणारा आहे.

भूर्भुवःस्वस्तरुस्तारः सविता प्रपितामहः । यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः

तो पृथ्वी, आकाश आणि सर्वोच्च लोक आहे; आश्रयाचा वृक्ष आहे, तारक आहे, सूर्य आहे, सर्वांचा पितामह आहे; यज्ञ आहे, यज्ञाचा स्वामी आहे, यज्ञ करणारा आहे, यज्ञाचे अंग आहे, आणि यज्ञाचा वाहन आहे.

यज्ञभृद् यज्ञकृद् यज्ञी यज्ञभुग् यज्ञसाधनः । यज्ञान्तकृद् यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव च

यज्ञाला आधार देणारा, यज्ञ करणारा, यज्ञकर्ता, यज्ञातील अर्पणाचा आस्वाद घेणारा, यज्ञ साधण्यासाठी कारण असणारा, यज्ञ पूर्ण करणारा, यज्ञाचा गूढ अर्थ असणारा, आणि अन्न व अन्नाचा भक्षण करणारा.

आत्मयोनिः स्वयञ्जातो वैखानः सामगायनः । देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः

आपल्या स्वतःच्या स्वरूपातून उत्पन्न होणारा, स्वतः जन्मलेला, पृथ्वीला उकरून बाहेर काढणारा, सामवेदाचा गान असणारा, देवकीचा आनंद, सर्व जगाचा सृष्टीकर्ता, पृथ्वीचा स्वामी, आणि पापांचा नाश करणारा.

शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः । रथाङ्गपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः

शंख धारण करणारा, नंदकी तलवार घेणारा, चक्र धारण करणारा, शारंग धनुष्य घेणारा, गदा धारण करणारा, रथाचा चाक हातात असणारा, कोणत्याही गोष्टीने हलू न शकणारा, आणि सर्व शस्त्रांनी सज्ज असणारा.

सर्वप्रहरणायुध ॐ नम इति । वनमाली गदी शार्ङ्गी शङ्खी चक्री च नन्दकी । श्रीमान् नारायणो विष्णुर्वासुदेवोऽभिरक्षतु

सर्व शस्त्रांनी सज्ज असणारा — ॐ नमः — वनमाळा घालणारा, गदा घेणारा, शारंग धनुष्य धारण करणारा, शंख धारण करणारा, चक्र आणि नंदकी तलवार घेणारा; श्रीमान नारायण, विष्णू, वासुदेव — त्यांनी आपली रक्षा करावी.