श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम्

महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः । महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः

महाकाय पाऊल टाकणारा, मोठी कृत्ये करणारा, मोठ्या तेजाचा, मोठा सर्प, मोठ्या यज्ञांचा कर्ता, मोठा यज्ञ करणारा, मोठा यज्ञ, मोठा होम.

स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः । पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः

जो स्तुतीस पात्र आहे, ज्याला स्तुती आवडते, जो स्वतः स्तोत्र आहे, स्तुतीच आहे आणि स्तुती करणारा आहे, ज्याला युद्ध प्रिय आहे, जो पूर्ण आहे, सर्वांची इच्छा पूर्ण करणारा आहे, पुण्यवान आहे, पुण्याची कीर्ती असलेला आहे आणि ज्याला कोणताही आजार नाही.

मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः । वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः

जो मनासारखा वेगवान आहे, पवित्र स्थानांना पावन करणारा आहे, संपत्तीचा मूळ आहे, धन देणारा आहे, खजिना देणारा आहे, वसुदेवाचा पुत्र आहे, खऱ्या संपत्तीचा सार आहे, उदार मनाचा आहे आणि यज्ञातील आहुती आहे.

सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः । शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः

जो सत्पथ दाखवतो, सज्जनांकडून मान मिळवतो, ज्याच्यामुळे सर्व काही अस्तित्वात आहे, खरी समृद्धी देणारा आहे, सत्पुरुषांचा श्रेष्ठ आधार आहे, शूरसेनांचा प्रमुख आहे, यदूंचा श्रेष्ठ आहे, सर्वांचा खरा निवासस्थान आहे आणि ज्यामुळे यमुना पवित्र होते.

भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः । दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः

जो सर्व जीवांचे निवासस्थान आहे, वसुदेवाचा पुत्र आहे, सर्व प्राण्यांचा आधार आहे, अग्नी आहे, गर्व नष्ट करणारा आहे, गर्व देणारा आहे, गर्विष्ठ आहे, ज्याला जिंकणे कठीण आहे आणि जो कधीही पराभूत होत नाही.

विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् । अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः

ज्याचं रूप हे संपूर्ण विश्व आहे, ज्याचं रूप महान आहे, तेजस्वी आहे, आणि ज्याचं खरं रूप कुठेच दिसत नाही; ज्याचं अनेक रूपं आहेत, जो सर्वत्र आहे, ज्याचं रूप प्रकट नाही, ज्याचं शंभर रूपं आहेत, आणि ज्याचं शंभर तोंडं आहेत.

एको नैकः सवः कः किं यत् तत्पदमनुत्तमम् । लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः

तो एक आहे, पण अनेकही आहे; तो सर्व आहे, तो कोण आहे, तो काय आहे, तोच ते श्रेष्ठ स्थान आहे; तो सर्व जगाचा मित्र आहे, सर्व लोकांचा स्वामी आहे, माधव आहे, आणि भक्तांवर अपार प्रेम करणारा आहे.

सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी । वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः

त्याचा रंग सोन्यासारखा आहे, त्याचे अंगही सोन्यासारखे आहेत, त्याची सर्व अंगं सुंदर आहेत, आणि तो चंदनाच्या दागिन्यांनी सजलेला आहे; तो वीरांचा संहार करणारा आहे, त्याचा तोड नाही, तो रिकामा आहे, तो तुप प्यायचा आहे, तो स्थिरही आहे आणि चळवळताही आहे.

अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् । सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः

त्याला गर्व नाही, तो इतरांना मान देतो, तो स्वतः मान्य आहे, तो सर्व लोकांचा स्वामी आहे, तीनही लोकांचा आधार आहे; त्याची बुद्धी श्रेष्ठ आहे, तो बुद्धीपासून जन्मलेला आहे, तो खरा धन्य आहे, ज्याचं ज्ञान सत्य आहे, आणि जो पृथ्वीला धरून ठेवतो.

तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः । प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः

जो तेजाचा वर्षाव करणारा आहे, ज्याच्याकडे तेज आहे, सर्व शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ आहे, जो आवर घालणारा, वश करणारा, अतिशय वेगवान, अनेक शृंग असलेला आणि गदाचा मोठा भाऊ आहे.

चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः । चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात्

ज्याला चार रूपे आहेत, चार हात आहेत, चार प्रकारचे रूप आहेत, चार मार्ग आहेत, ज्याचे मन चार प्रकारचे आहे, चार अवस्थांमध्ये असणारा, चार वेदांचा जाणणारा आणि एक पाय असलेला आहे.

समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः । दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा

जो अविरत फिरणारा आहे, ज्याचे मन कधीच मागे फिरत नाही, जो जिंकता येत नाही, ज्याला पार करता येत नाही, मिळवायला कठीण, जवळ जाता येणे कठीण, किल्ल्यासारखा, राहायला कठीण आणि बलाढ्य शत्रूंचा नाश करणारा आहे.

शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः । इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः

ज्याचे रूप शुभ आहे, जो साऱ्या जगाचा सार आहे, सूक्ष्म तंतूसारखा आहे, तंतू वाढवणारा आहे, इंद्रासारखी कृत्ये करणारा, मोठी कर्मे करणारा, पूर्ण केलेली कर्मे असलेला आणि सिद्ध शास्त्रांचा जाणणारा आहे.

उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः । अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी

उद्भव, सुंदर, मोहक, ज्याचा नाभी रत्नासारखी आहे, सुंदर डोळ्यांचा, सूर्य, पोषण देणारा, शृंगी, विजयी, सर्वांना जाणणारा आणि सर्वांना जिंकणारा.

सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः । महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः

सुवर्ण थेंबासारखा, अढळ, सर्व वाणीच्या अधिपतींचा स्वामी, महान सरोवर, मोठा खड्डा, मोठा घटक, मोठा धनसंपत्ती.

कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः । अमृताशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः

भूमीत आनंद देणारा, सुख देणारा, कुंदासारखा शुद्ध, पर्जन्य, शुद्ध करणारा, वायू, अमर इच्छा असणारा, अमर रूप असणारा, सर्वज्ञ, सर्व दिशांना तोंड असणारा.

सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः । न्यग्रोधोऽदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः

सुलभ, उत्तम व्रत असणारा, सिद्ध, शत्रूंना जिंकणारा, शत्रूंना त्रास देणारा, वड, उंबर, पिंपळ, चाणूर आणि अंधकाचा संहार करणारा.

सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः । अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः

य whose तेज हजारपट आहे, ज्याच्या सात जिह्वा आहेत, जो सात प्रकारे प्रज्वलित होतो, ज्याचे सात वाहन आहेत; जो निराकार आहे, निष्पाप आहे, ज्याचा विचार करता येत नाही, जो भय निर्माण करतो आणि भयाचा नाश करतो.

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः

तो अतिशय सूक्ष्म आहे, विशाल आहे, बारीक आहे आणि मोठा आहे; गुणांचा धारक असूनही गुणांपासून दूर आहे, महान आहे; कोणाच्याही आधाराशिवाय आहे, स्वतःचा आधार आहे, स्वतःचे रूप आहे, प्राचीन पूर्वज आहे आणि वंश वाढवणारा आहे.

भारभृत् कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः

तो भार वाहणारा आहे, योगी म्हणून ओळखला जातो, योगींचा स्वामी आहे, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे; विश्रांतीचे ठिकाण आहे, तपस्वी आहे, कृश आहे, सुवर्णपंख असलेला आहे आणि ज्याचे वाहन वायू आहे.

धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः । अपराजितः सर्वसहो नियन्ताऽनियमोऽयमः

तो धनुष्य धारण करणारा आहे, धनुष्याचा ज्ञान आहे, दंड आहे, वश करणारा आहे, संयम आहे; अजिंक्य आहे, सर्व काही सहन करणारा आहे, नियंत्रक आहे, नियंत्रणात नसलेला आहे आणि कधीही चुकत नाही.

सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः । अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत् प्रीतिवर्धनः

तो सत्त्वशील आहे, सत्त्वगुणी आहे, नेहमी सत्य बोलतो, सत्य आणि धर्माच्या मार्गावर चालतो. त्याचा हेतू नेहमी स्पष्ट असतो, तो सर्वांना प्रिय वाटतो, सन्मानास पात्र आहे, लोकांना आनंद देतो आणि प्रेम वाढवतो.

विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः । रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः

तो आकाशात मुक्तपणे फिरतो, तेजस्वी आहे, सुंदर आहे, यज्ञातील आहुती स्वीकारतो, सर्वत्र व्यापलेला आहे. तोच सूर्य आहे, प्रकाश देणारा आहे, जगाला उजळवणारा आहे, सर्वांचा जन्मदाता आहे आणि ज्याच्या डोळ्यांतून सूर्य प्रकटतो असा आहे.

अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः

तो अनंत आहे, यज्ञातील आहुती स्वीकारणारा आहे, सर्व अनुभव घेणारा आहे, सुख देणारा आहे, अनेक रूपांनी जन्म घेणारा आहे, सर्वांत मोठा आहे. तो कधीही खचत नाही, नेहमी सहनशील असतो, सर्व जगाचा आधार आहे आणि अद्भुत आहे.

सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः

तो सनातन आहे, सनातनांमध्येही सर्वांत प्राचीन आहे, कपिल आहे, कधीही नाश न होणारा आहे. तो कल्याण देणारा आहे, शुभ कार्य करणारा आहे, शुभतेचा मूळ आहे, शुभता अनुभवणारा आहे आणि शुभ गोष्टी देणारा आहे.

अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः । शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः

तो रागी नाही, कानात कुंडले घालतो, हातात चक्र धरतो, सामर्थ्याने चालतो, शक्तीने आज्ञा देतो; तो आवाजाच्या पलीकडे आहे, आवाज सहन करतो, थंड आहे, आणि रात्री आणतो.

अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणांवरः । विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः

तो निर्दय नाही, आकर्षक आहे, कुशल आहे, चपळ आहे, क्षमाशीलांमध्ये श्रेष्ठ आहे; ज्ञानात सर्वोच्च आहे, भयमुक्त आहे, ज्याचे ऐकणे आणि कीर्ती पुण्य देणारे आहे.

उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः । वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः

तो तारक आहे, वाईट कर्मांचा नाश करणारा आहे, पवित्र आहे, वाईट स्वप्नांचा नाश करणारा आहे; वीरांचा संहार करणारा आहे, रक्षण करणारा आहे, संत आहे, जीवन देणारा आहे, आणि नेहमी स्थिर आहे.

अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः । चतुरश्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः

त्याचे रूप अनंत आहे, त्याची कीर्ती अनंत आहे, त्याने रागावर विजय मिळवला आहे, तो भय दूर करतो; तो चौकोनी आहे, त्याचा आत्मा खोल आहे, तो दिशांचा अधिपती आहे, दिशांचा दाता आहे, आणि स्वतः दिशा आहे.