श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम्

(दिविस्पृक्) त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् । संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम्

जो त्रिसामा आहे, साम गाणारा आहे, साम आहे; जो मोक्ष आहे, औषध आहे, वैद्य आहे; जो संन्यास घेतो, संयमी आहे, शांत आहे; जो अंतिम ध्येय आहे, शांतता आहे आणि सर्वोच्च आश्रय आहे.

शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः । गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः

ज्याचे अंग शुभ आहेत, जो शांतता देतो, जो सृष्टीचा कर्ता आहे; जो आनंद देतो, कमळात वास करतो; जो गायींचा रक्षक आहे, गायींचा स्वामी आहे, जो सर्वांचे रक्षण करतो; ज्याचे डोळे वृषासारखे आहेत, जो वृषाला प्रिय आहे.

अनिवर्ती निवृत्तात्मा सङ्क्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः । श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतांवरः

जो कधीच मागे फिरत नाही, ज्याचे मन सर्व विषयांतून मागे घेतले आहे, जो सर्वकाही संक्षिप्त करतो, जो कल्याण करतो, जो मंगल आहे; ज्याच्या छातीवर श्रीवत्साचा चिन्ह आहे, जो लक्ष्मीचा निवास आहे, लक्ष्मीचा पती आहे आणि सर्व संपन्नांमध्ये श्रेष्ठ आहे.

श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः । श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः

समृद्धी देणारा, समृद्धीचा स्वामी, समृद्धीचे निवासस्थान, समृद्धीचा खजिना, समृद्धी प्रकट करणारा, समृद्धी धारण करणारा, समृद्धी देणारा, श्रेष्ठ कल्याण, समृद्धीने युक्त, तिन्ही लोकांचे आश्रय.

स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिर्ज्योतिर्गणेश्वरः । विजितात्माऽविधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः

सुंदर डोळे असलेला, सुंदर अंग असलेला, शंभर आनंदांचा अनुभवणारा, आनंदाचा स्रोत, प्रकाशांच्या समूहांचा स्वामी, स्वतःवर विजय मिळवलेला, कोणाच्याही अधीन नसलेला, उत्तम कीर्ती असलेला, सर्व शंका नाहीशी केलेला.

उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः । भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः

उच्च स्थानावर पोहोचलेला, सर्वत्र डोळे असलेला, कोणाच्याही अधीन नसलेला, शाश्वत आणि स्थिर, पृथ्वीवर विसावणारा, पृथ्वीचे भूषण, समृद्धी, दुःखरहित, दुःखाचा नाश करणारा.

अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः । अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः

तेजस्वी, पूजिला गेलेला, संपत्तीचा कलश, निर्मळ मनाचा, शुद्ध करणारा, कोणाच्याही अडथळ्याशिवाय, युद्धात अजिंक्य, प्रद्युम्न, अपरिमित पराक्रम असलेला.

कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरजनेश्वरः । त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः

कालनेमिला ठार करणारा, पराक्रमी, शूर, शूरांच्या राजा, तिन्ही लोकांचा आत्मा, तिन्ही लोकांचा स्वामी, केशव, केशीचा वध करणारा, हरि.

कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः । अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनञ्जयः

कामाचा देव, इच्छा जपणारा, इच्छुक, प्रिय, धर्मशास्त्र घडवणारा, ज्याचे रूप वर्णन करता येत नाही असा, विष्णु, धाडसी, अनंत, धन जिंकणारा.

ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद् ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः । ब्रह्मविद् ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः

ब्रह्माचा आधार, ब्रह्माचा सर्जक, ब्रह्मा, ब्रह्म, ब्रह्म वाढवणारा, ब्रह्म जाणणारा, ब्राह्मणांचा, ब्रह्मयुक्त, वेद जाणणारा, ब्राह्मणांना प्रिय.

महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः । महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः

महाकाय पाऊल टाकणारा, मोठी कृत्ये करणारा, मोठ्या तेजाचा, मोठा सर्प, मोठ्या यज्ञांचा कर्ता, मोठा यज्ञ करणारा, मोठा यज्ञ, मोठा होम.

स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः । पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः

जो स्तुतीस पात्र आहे, ज्याला स्तुती आवडते, जो स्वतः स्तोत्र आहे, स्तुतीच आहे आणि स्तुती करणारा आहे, ज्याला युद्ध प्रिय आहे, जो पूर्ण आहे, सर्वांची इच्छा पूर्ण करणारा आहे, पुण्यवान आहे, पुण्याची कीर्ती असलेला आहे आणि ज्याला कोणताही आजार नाही.

मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः । वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः

जो मनासारखा वेगवान आहे, पवित्र स्थानांना पावन करणारा आहे, संपत्तीचा मूळ आहे, धन देणारा आहे, खजिना देणारा आहे, वसुदेवाचा पुत्र आहे, खऱ्या संपत्तीचा सार आहे, उदार मनाचा आहे आणि यज्ञातील आहुती आहे.

सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः । शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः

जो सत्पथ दाखवतो, सज्जनांकडून मान मिळवतो, ज्याच्यामुळे सर्व काही अस्तित्वात आहे, खरी समृद्धी देणारा आहे, सत्पुरुषांचा श्रेष्ठ आधार आहे, शूरसेनांचा प्रमुख आहे, यदूंचा श्रेष्ठ आहे, सर्वांचा खरा निवासस्थान आहे आणि ज्यामुळे यमुना पवित्र होते.

भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः । दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः

जो सर्व जीवांचे निवासस्थान आहे, वसुदेवाचा पुत्र आहे, सर्व प्राण्यांचा आधार आहे, अग्नी आहे, गर्व नष्ट करणारा आहे, गर्व देणारा आहे, गर्विष्ठ आहे, ज्याला जिंकणे कठीण आहे आणि जो कधीही पराभूत होत नाही.

विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् । अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः

ज्याचं रूप हे संपूर्ण विश्व आहे, ज्याचं रूप महान आहे, तेजस्वी आहे, आणि ज्याचं खरं रूप कुठेच दिसत नाही; ज्याचं अनेक रूपं आहेत, जो सर्वत्र आहे, ज्याचं रूप प्रकट नाही, ज्याचं शंभर रूपं आहेत, आणि ज्याचं शंभर तोंडं आहेत.

एको नैकः सवः कः किं यत् तत्पदमनुत्तमम् । लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः

तो एक आहे, पण अनेकही आहे; तो सर्व आहे, तो कोण आहे, तो काय आहे, तोच ते श्रेष्ठ स्थान आहे; तो सर्व जगाचा मित्र आहे, सर्व लोकांचा स्वामी आहे, माधव आहे, आणि भक्तांवर अपार प्रेम करणारा आहे.

सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी । वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः

त्याचा रंग सोन्यासारखा आहे, त्याचे अंगही सोन्यासारखे आहेत, त्याची सर्व अंगं सुंदर आहेत, आणि तो चंदनाच्या दागिन्यांनी सजलेला आहे; तो वीरांचा संहार करणारा आहे, त्याचा तोड नाही, तो रिकामा आहे, तो तुप प्यायचा आहे, तो स्थिरही आहे आणि चळवळताही आहे.

अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् । सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः

त्याला गर्व नाही, तो इतरांना मान देतो, तो स्वतः मान्य आहे, तो सर्व लोकांचा स्वामी आहे, तीनही लोकांचा आधार आहे; त्याची बुद्धी श्रेष्ठ आहे, तो बुद्धीपासून जन्मलेला आहे, तो खरा धन्य आहे, ज्याचं ज्ञान सत्य आहे, आणि जो पृथ्वीला धरून ठेवतो.

तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः । प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः

जो तेजाचा वर्षाव करणारा आहे, ज्याच्याकडे तेज आहे, सर्व शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ आहे, जो आवर घालणारा, वश करणारा, अतिशय वेगवान, अनेक शृंग असलेला आणि गदाचा मोठा भाऊ आहे.

चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः । चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात्

ज्याला चार रूपे आहेत, चार हात आहेत, चार प्रकारचे रूप आहेत, चार मार्ग आहेत, ज्याचे मन चार प्रकारचे आहे, चार अवस्थांमध्ये असणारा, चार वेदांचा जाणणारा आणि एक पाय असलेला आहे.

समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः । दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा

जो अविरत फिरणारा आहे, ज्याचे मन कधीच मागे फिरत नाही, जो जिंकता येत नाही, ज्याला पार करता येत नाही, मिळवायला कठीण, जवळ जाता येणे कठीण, किल्ल्यासारखा, राहायला कठीण आणि बलाढ्य शत्रूंचा नाश करणारा आहे.

शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः । इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः

ज्याचे रूप शुभ आहे, जो साऱ्या जगाचा सार आहे, सूक्ष्म तंतूसारखा आहे, तंतू वाढवणारा आहे, इंद्रासारखी कृत्ये करणारा, मोठी कर्मे करणारा, पूर्ण केलेली कर्मे असलेला आणि सिद्ध शास्त्रांचा जाणणारा आहे.

उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः । अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी

उद्भव, सुंदर, मोहक, ज्याचा नाभी रत्नासारखी आहे, सुंदर डोळ्यांचा, सूर्य, पोषण देणारा, शृंगी, विजयी, सर्वांना जाणणारा आणि सर्वांना जिंकणारा.

सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः । महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः

सुवर्ण थेंबासारखा, अढळ, सर्व वाणीच्या अधिपतींचा स्वामी, महान सरोवर, मोठा खड्डा, मोठा घटक, मोठा धनसंपत्ती.

कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः । अमृताशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः

भूमीत आनंद देणारा, सुख देणारा, कुंदासारखा शुद्ध, पर्जन्य, शुद्ध करणारा, वायू, अमर इच्छा असणारा, अमर रूप असणारा, सर्वज्ञ, सर्व दिशांना तोंड असणारा.

सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः । न्यग्रोधोऽदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः

सुलभ, उत्तम व्रत असणारा, सिद्ध, शत्रूंना जिंकणारा, शत्रूंना त्रास देणारा, वड, उंबर, पिंपळ, चाणूर आणि अंधकाचा संहार करणारा.

सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः । अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः

य whose तेज हजारपट आहे, ज्याच्या सात जिह्वा आहेत, जो सात प्रकारे प्रज्वलित होतो, ज्याचे सात वाहन आहेत; जो निराकार आहे, निष्पाप आहे, ज्याचा विचार करता येत नाही, जो भय निर्माण करतो आणि भयाचा नाश करतो.

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः

तो अतिशय सूक्ष्म आहे, विशाल आहे, बारीक आहे आणि मोठा आहे; गुणांचा धारक असूनही गुणांपासून दूर आहे, महान आहे; कोणाच्याही आधाराशिवाय आहे, स्वतःचा आधार आहे, स्वतःचे रूप आहे, प्राचीन पूर्वज आहे आणि वंश वाढवणारा आहे.