श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम्

गभस्तिनेमिः सत्त्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः । आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः

जो सूर्याच्या किरणांचा चक्र आहे, जो शुद्धतेत वास करतो, जो सिंह आहे, जो सर्व जीवांचा मोठा स्वामी आहे; जो आद्य देव आहे, महान देव आहे, देवांचा स्वामी आहे, आणि देवांचे पालन करणाऱ्यांचा गुरु आहे.

उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः । शरीरभूतभृद्भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः

तो सर्वश्रेष्ठ, पृथ्वीचा रक्षक, सर्वांचा सांभाळ करणारा आहे; ज्ञानाने प्राप्त होणारा, फार प्राचीन; सर्व शरीरधारकांचे पालन करणारा आणि त्यांचा उपभोग घेणारा, वानरांचा स्वामी आणि फार उदार दान करणारा आहे.

सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित्पुरुसत्तमः । विनयो जयः सत्यसन्धो दाशार्हः सात्वताम्पतिः

तो सोमरस पिणारा, अमृत पिणारा, स्वतः सोमरस आहे; अनेकांना जिंकणारा, सर्व पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ; नम्र, नेहमी विजयी, सत्यप्रतिज्ञ, दाशार्ह वंशातील आणि सात्वतांचा स्वामी आहे.

विनियोज्यः जीवो विनयिता साक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः । अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः

तो नियमनास पात्र, जीव, नम्र, साक्षी, मुक्ती देणारा, अपार पावलांचा; समुद्रासारखा, अनंत स्वरूपाचा, महासागरावर विश्रांती घेणारा आणि सर्वाचा अंत करणारा आहे.

अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः । आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः

तो अजन्मा, अत्यंत मूल्यवान, स्वभावतःच असलेला, शत्रूंना जिंकणारा, आनंद देणारा; परमानंद, आनंदाचा स्रोत, आनंदस्वरूप, सत्यधर्म पाळणारा आणि तीन पावलांत त्रैलोक्य व्यापणारा आहे.

महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः । त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृङ्गः कृतान्तकृत्

महर्षी कपिलाचार्य, कृतज्ञ, पृथ्वीचा स्वामी, तीन पावलांनी जग व्यापणारा, देवांचा प्रमुख, मोठ्या शृंगांचा, मृत्यूचा नाश करणारा.

महावराहो गोविन्दः सुषेणः कनकाङ्गदी । गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः

महावराह, गोविंदा, सुंदर सैन्य असलेला, सोन्याच्या कड्या घालणारा, गूढ, खोल, अगम्य, लपलेला, चक्र व गदा धारण करणारा.

वेधाः स्वाङ्गोऽजितः कृष्णो दृढः सङ्कर्षणोऽच्युतः । वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः

सृष्टीकर्ता, शुभ अंग असलेला, अजिंक्य, कृष्ण, दृढ, संकर्षण, अच्युत, वरुण, वरुणपुत्र, वृक्ष, कमळासारखी डोळे असलेला, महान मनाचा.

भगवान् भगहाऽऽनन्दी वनमाली हलायुधः । आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः

भगवान, भाग्याचा नाश करणारा, आनंदी, वनमाळा घालणारा, हल धारण करणारा, आदित्य, तेजस्वी सूर्य, सहनशील, सर्वांत उत्तम गती असलेला.

सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः । दिवस्पृक् सर्वदृग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः

जो उत्तम धनुष्य धारण करतो, जो परशुने सर्वकाही छेदतो, जो अत्यंत कठोर आहे, जो धन देतो; जो आकाशाला स्पर्श करतो, सर्व काही पाहतो, जो व्यास आहे, वाणीचा स्वामी आहे आणि ज्याचा जन्म कधीच झाला नाही.

(दिविस्पृक्) त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् । संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम्

जो त्रिसामा आहे, साम गाणारा आहे, साम आहे; जो मोक्ष आहे, औषध आहे, वैद्य आहे; जो संन्यास घेतो, संयमी आहे, शांत आहे; जो अंतिम ध्येय आहे, शांतता आहे आणि सर्वोच्च आश्रय आहे.

शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः । गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः

ज्याचे अंग शुभ आहेत, जो शांतता देतो, जो सृष्टीचा कर्ता आहे; जो आनंद देतो, कमळात वास करतो; जो गायींचा रक्षक आहे, गायींचा स्वामी आहे, जो सर्वांचे रक्षण करतो; ज्याचे डोळे वृषासारखे आहेत, जो वृषाला प्रिय आहे.

अनिवर्ती निवृत्तात्मा सङ्क्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः । श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतांवरः

जो कधीच मागे फिरत नाही, ज्याचे मन सर्व विषयांतून मागे घेतले आहे, जो सर्वकाही संक्षिप्त करतो, जो कल्याण करतो, जो मंगल आहे; ज्याच्या छातीवर श्रीवत्साचा चिन्ह आहे, जो लक्ष्मीचा निवास आहे, लक्ष्मीचा पती आहे आणि सर्व संपन्नांमध्ये श्रेष्ठ आहे.

श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः । श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः

समृद्धी देणारा, समृद्धीचा स्वामी, समृद्धीचे निवासस्थान, समृद्धीचा खजिना, समृद्धी प्रकट करणारा, समृद्धी धारण करणारा, समृद्धी देणारा, श्रेष्ठ कल्याण, समृद्धीने युक्त, तिन्ही लोकांचे आश्रय.

स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिर्ज्योतिर्गणेश्वरः । विजितात्माऽविधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः

सुंदर डोळे असलेला, सुंदर अंग असलेला, शंभर आनंदांचा अनुभवणारा, आनंदाचा स्रोत, प्रकाशांच्या समूहांचा स्वामी, स्वतःवर विजय मिळवलेला, कोणाच्याही अधीन नसलेला, उत्तम कीर्ती असलेला, सर्व शंका नाहीशी केलेला.

उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः । भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः

उच्च स्थानावर पोहोचलेला, सर्वत्र डोळे असलेला, कोणाच्याही अधीन नसलेला, शाश्वत आणि स्थिर, पृथ्वीवर विसावणारा, पृथ्वीचे भूषण, समृद्धी, दुःखरहित, दुःखाचा नाश करणारा.

अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः । अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः

तेजस्वी, पूजिला गेलेला, संपत्तीचा कलश, निर्मळ मनाचा, शुद्ध करणारा, कोणाच्याही अडथळ्याशिवाय, युद्धात अजिंक्य, प्रद्युम्न, अपरिमित पराक्रम असलेला.

कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरजनेश्वरः । त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः

कालनेमिला ठार करणारा, पराक्रमी, शूर, शूरांच्या राजा, तिन्ही लोकांचा आत्मा, तिन्ही लोकांचा स्वामी, केशव, केशीचा वध करणारा, हरि.

कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः । अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनञ्जयः

कामाचा देव, इच्छा जपणारा, इच्छुक, प्रिय, धर्मशास्त्र घडवणारा, ज्याचे रूप वर्णन करता येत नाही असा, विष्णु, धाडसी, अनंत, धन जिंकणारा.

ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद् ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः । ब्रह्मविद् ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः

ब्रह्माचा आधार, ब्रह्माचा सर्जक, ब्रह्मा, ब्रह्म, ब्रह्म वाढवणारा, ब्रह्म जाणणारा, ब्राह्मणांचा, ब्रह्मयुक्त, वेद जाणणारा, ब्राह्मणांना प्रिय.

महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः । महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः

महाकाय पाऊल टाकणारा, मोठी कृत्ये करणारा, मोठ्या तेजाचा, मोठा सर्प, मोठ्या यज्ञांचा कर्ता, मोठा यज्ञ करणारा, मोठा यज्ञ, मोठा होम.

स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः । पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः

जो स्तुतीस पात्र आहे, ज्याला स्तुती आवडते, जो स्वतः स्तोत्र आहे, स्तुतीच आहे आणि स्तुती करणारा आहे, ज्याला युद्ध प्रिय आहे, जो पूर्ण आहे, सर्वांची इच्छा पूर्ण करणारा आहे, पुण्यवान आहे, पुण्याची कीर्ती असलेला आहे आणि ज्याला कोणताही आजार नाही.

मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः । वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः

जो मनासारखा वेगवान आहे, पवित्र स्थानांना पावन करणारा आहे, संपत्तीचा मूळ आहे, धन देणारा आहे, खजिना देणारा आहे, वसुदेवाचा पुत्र आहे, खऱ्या संपत्तीचा सार आहे, उदार मनाचा आहे आणि यज्ञातील आहुती आहे.

सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः । शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः

जो सत्पथ दाखवतो, सज्जनांकडून मान मिळवतो, ज्याच्यामुळे सर्व काही अस्तित्वात आहे, खरी समृद्धी देणारा आहे, सत्पुरुषांचा श्रेष्ठ आधार आहे, शूरसेनांचा प्रमुख आहे, यदूंचा श्रेष्ठ आहे, सर्वांचा खरा निवासस्थान आहे आणि ज्यामुळे यमुना पवित्र होते.

भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः । दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः

जो सर्व जीवांचे निवासस्थान आहे, वसुदेवाचा पुत्र आहे, सर्व प्राण्यांचा आधार आहे, अग्नी आहे, गर्व नष्ट करणारा आहे, गर्व देणारा आहे, गर्विष्ठ आहे, ज्याला जिंकणे कठीण आहे आणि जो कधीही पराभूत होत नाही.

विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् । अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः

ज्याचं रूप हे संपूर्ण विश्व आहे, ज्याचं रूप महान आहे, तेजस्वी आहे, आणि ज्याचं खरं रूप कुठेच दिसत नाही; ज्याचं अनेक रूपं आहेत, जो सर्वत्र आहे, ज्याचं रूप प्रकट नाही, ज्याचं शंभर रूपं आहेत, आणि ज्याचं शंभर तोंडं आहेत.

एको नैकः सवः कः किं यत् तत्पदमनुत्तमम् । लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः

तो एक आहे, पण अनेकही आहे; तो सर्व आहे, तो कोण आहे, तो काय आहे, तोच ते श्रेष्ठ स्थान आहे; तो सर्व जगाचा मित्र आहे, सर्व लोकांचा स्वामी आहे, माधव आहे, आणि भक्तांवर अपार प्रेम करणारा आहे.

सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी । वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः

त्याचा रंग सोन्यासारखा आहे, त्याचे अंगही सोन्यासारखे आहेत, त्याची सर्व अंगं सुंदर आहेत, आणि तो चंदनाच्या दागिन्यांनी सजलेला आहे; तो वीरांचा संहार करणारा आहे, त्याचा तोड नाही, तो रिकामा आहे, तो तुप प्यायचा आहे, तो स्थिरही आहे आणि चळवळताही आहे.

अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् । सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः

त्याला गर्व नाही, तो इतरांना मान देतो, तो स्वतः मान्य आहे, तो सर्व लोकांचा स्वामी आहे, तीनही लोकांचा आधार आहे; त्याची बुद्धी श्रेष्ठ आहे, तो बुद्धीपासून जन्मलेला आहे, तो खरा धन्य आहे, ज्याचं ज्ञान सत्य आहे, आणि जो पृथ्वीला धरून ठेवतो.