श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम्

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः । अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा

तो कधीही मरत नाही, सर्वांना पाहणारा आहे, सिंहासारखा आहे, सर्वांना एकत्र आणणारा आहे, एकत्रतेने युक्त आहे, नेहमी स्थिर राहणारा आहे, जन्म न घेणारा आहे, जिंकता न येणारा आहे, सर्वांना शिकवणारा आहे, ज्याची कीर्ती सर्वत्र आहे, देवांचे शत्रू नष्ट करणारा आहे.

गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः । निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः

तो गुरु आहे, सर्वात श्रेष्ठ गुरु आहे, सर्वांचा आधार आहे, सत्य आहे, ज्याची शौर्य सत्यात आहे, डोळे मिचकावणारा आणि न मिचकावणारा आहे, हारांनी सजलेला आहे, वाणीचा स्वामी आहे आणि उदार मनाचा आहे.

अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः । सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

तो पुढे नेणारा आहे, समूहांचा प्रमुख आहे, श्रीमंत आहे, न्याय आहे, मार्गदर्शक आहे, वारा आहे, हजारो डोकी असलेला आहे, सर्व विश्वाचा आत्मा आहे, हजारो डोळे असलेला आहे आणि हजारो पाय असलेला आहे.

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः । अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः

जो सृष्टीच्या आणि प्रलयाच्या फेर्‍या घडवतो, ज्याचं मन सर्व गोष्टींपासून मागे घेतलेलं आहे, जो सर्वांना झाकून ठेवतो, जो सर्वांचा नाश करतो; जो प्रलयाचा दिवस आहे, जो अग्नी आहे, जो वारा आहे आणि जो पृथ्वीला धरून ठेवतो.

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः । सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः

जो अत्यंत कृपाळू आहे, ज्याचं मन नेहमी शांत आहे, जो सर्व विश्वाला आधार देतो, जो सर्व विश्वाचा उपभोग घेतो, जो सर्वत्र आहे; जो खराखुरा कर्ता आहे, जो खरोखरच सन्मानित आहे, जो सज्जन आहे, जह्नु, नारायण आणि नर.

असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः । सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः

जो अनंत आहे, ज्याचं स्वरूप मोजता येत नाही, जो विशेष आहे, जो उत्तमांना शिकवतो, जो निर्मळ आहे; ज्याने आपलं ध्येय साध्य केलं आहे, ज्याचा संकल्प पूर्ण झालेला आहे, जो यश देतो आणि जो यश मिळवण्याचं साधन आहे.

वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः । वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः

जो वृषभाचं चिन्ह धारण करतो, जो स्वतः वृषभ आहे, जो विष्णू आहे, ज्याचे पाय वृषभासारखे मजबूत आहेत, ज्याचं पोट वृषभासारखं बलवान आहे; जो वाढ घडवतो, जो नेहमी वाढत असतो, जो वेगळा आहे आणि जो वेदांचा महासागर आहे.

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः । नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः

ज्यांचे हात सुंदर आहेत, ज्यांना जिंकणे कठीण आहे, जे बोलण्यात कुशल आहेत, जे सर्वांचे मोठे स्वामी आहेत, जे धन देणारे आणि स्वतः धनरूप आहेत; ज्यांची रूपे अनेक आहेत, ज्यांचे रूप विशाल आहे, जे तेजाने उजळलेले आहेत आणि जे सर्वांना प्रकाश देतात.

जस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः । ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः

जे तेज, कांती आणि प्रभा धारण करणारे आहेत; ज्यांचे स्वरूप प्रकाशमय आहे, जे प्रखर आहेत; जे समृद्ध आहेत, ज्यांचे शब्द स्पष्ट आहेत, जे मंत्रस्वरूप आहेत, जे चंद्राच्या किरणांसारखे शीतल आहेत आणि ज्यांचा तेज सूर्यासारखा आहे.

अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः । औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः

जे अमृतासारख्या चंद्राच्या किरणांतून उत्पन्न झाले आहेत, जे सूर्य आहेत, चंद्रावर ज्यांचा खुणा आहे, जे देवांचे स्वामी आहेत; जे औषध आहेत, जगाचा आधार आहेत, आणि ज्यांचे पराक्रम सत्य व धर्मामध्ये आहे.

भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः । कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः

जे भूत, भविष्य आणि वर्तमान यांचे स्वामी आहेत; जे वारा आहेत, जे शुद्ध करणारे आहेत, जे अग्नी आहेत; जे इच्छा नष्ट करणारे, इच्छा पूर्ण करणारे, प्रिय, स्वतः इच्छा असलेले, इच्छा देणारे आणि सर्वांचे प्रभू आहेत.

युगादिकृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः । अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित्

तो युगांचा आरंभ करणारा आहे, काळाच्या फेर्‍यांना फिरवणारा, अनेक प्रकारच्या मायांचा स्वामी, सर्व काही गिळणारा, अदृश्य पण प्रकट रूपात दिसणारा, हजारो शत्रूंवर विजय मिळवणारा आणि अनंतावरही जिंकणारा आहे.

इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः । क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः

तो सर्वांना प्रिय आहे, पण कोणत्याही भेदभावाशिवाय; सज्जन लोकांचा आवडता, शिरावर केशरजडित मुकुट असलेला, नहुषाचा वंशज, धर्मरूपी वृषभ, रागाचा नाश करणारा, राग निर्माण करणारा, सर्व कर्म करणारा, ज्याच्या बाहूंत संपूर्ण विश्व आहे आणि जो पृथ्वीला धारण करणारा आहे.

अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः । अपांनिधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः

तो कधीही न ढळणारा, सर्वत्र प्रसिद्ध, प्राणस्वरूप, प्राण देणारा, वासवाचा म्हणजे इंद्राचा लहान भाऊ, पाण्याचा अथांग सागर, सर्वांचा आधार, कधीही असावधान न होणारा आणि नेहमीच स्थिर असणारा आहे.

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः । वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः

तो स्कंद आहे, स्कंदाला धारण करणारा आहे, सर्वांचा भार वाहणारा आहे, वर देणारा आहे, वाऱ्यासोबत संचार करणारा आहे, वासुदेव आहे, प्रचंड तेजस्वी आहे, आदिदेव आहे आणि नगरांचा संहार करणारा आहे.

अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः । अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः

जो दुःखरहित आहे, जो तारक आहे, जो सर्वांना वाचवतो, जो पराक्रमी आहे, शूराचा पुत्र आहे, लोकांचा स्वामी आहे; जो नेहमी अनुकूल असतो, शंभर वेळा फिरणारा, कमळासारख्या हातांचा आणि कमळासारख्या डोळ्यांचा आहे.

पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् । महर्द्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः

ज्याच्या नाभीतून कमळ उमलले आहे, ज्याचे डोळे कमळासारखे आहेत, जो कमळातून जन्मलेला आहे, जो सर्व शरीरांचे पालन करणारा आहे; ज्याच्याकडे मोठी समृद्धी आहे, जो समृद्ध आहे, ज्याचा आत्मा प्राचीन आहे, ज्याचे डोळे मोठे आहेत आणि ज्याच्या ध्वजावर गरुड आहे.

अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः । सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान् समितिञ्जयः

जो कोणाशीही तुलना करता येणार नाही असा आहे, जो बलवानांचा नाश करणारा आहे, जो भयंकर आहे, जो काळ जाणणारा आहे, जो होम स्वीकारतो आणि हवि घेणारा आहे; ज्याच्याकडे सर्व शुभ चिन्हे आहेत, जो लक्ष्मीचा स्वामी आहे आणि जो युद्धात नेहमी जिंकतो.

विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः । महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः

जो कधीही नाश न होणारा आहे, ज्याचा रंग तांबडा आहे, जो मार्ग दाखवतो, जो सर्वांचा कारण आहे, ज्याच्या कमरेला दोरी आहे, जो सहनशील आहे; जो पृथ्वीला धरून ठेवतो, ज्याचे भाग्य मोठे आहे, जो अतिशय वेगवान आहे आणि ज्याची भूक अमाप आहे.

उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः । करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः

जो सर्वांचा उगम आहे, जो सृष्टीला हालवतो, जो दैवी आहे, श्रीमंतीचे मूळ आहे, जो सर्वश्रेष्ठ ईश्वर आहे, कारण, निमित्त, कर्ता, वेगळ्या प्रकारे निर्माण करणारा, अगम्य आणि गूढ असा तोच आहे.

व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः । परर्द्धिः परमस्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः

जो दृढ निश्चय आहे, आधार आहे, स्वरूप आहे, स्थान देणारा आहे, कायमचा आहे, अपरंपार संपत्तीचा आहे, अगदी स्पष्ट आहे, समाधानी आहे, पोषक आहे, आणि ज्याची दृष्टी मंगल आहे.

रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोऽनयः । (विरामो विरतो) वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः

जो आनंद देतो, विश्रांती देतो, ज्याच्यात आसक्ती नाही, जो मार्ग आहे, ज्याला मार्गदर्शन करता येते, जो मार्गदर्शक आहे, जो चुकीच्या मार्गावर नेणारा नाही, जो वीर आहे, शक्तिमानांमध्ये श्रेष्ठ आहे, धर्म आहे आणि धर्माचे सर्वोत्तम जाणणारा आहे.

वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः । हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः

जो वैकुंठ आहे, पुरुष आहे, प्राण आहे, प्राण देणारा आहे, ओंकार आहे, व्यापक आहे, हिरण्यगर्भ आहे, शत्रूंचा नाश करणारा आहे, सर्वत्र व्यापलेला आहे, वायूसारखा आहे, आणि सर्वसामान्य ज्ञानापलीकडचा आहे.

ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः । उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः

तो ऋतू आहे, सुंदर दृष्टी असलेला आहे, काळ आहे, सर्वश्रेष्ठ स्वामी आहे, सर्वकाही मिळवणारा आहे; तो प्रचंड आहे, वर्ष आहे, कुशल आहे, विश्रांती आहे आणि सर्वत्र कुशल आहे.

विस्तारः स्थावरस्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् । अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः

तो विस्तार आहे, स्थिर आणि अढळ आहे, माप आहे, नाश न होणारे बीज आहे; अर्थ आहे, निरर्थकता आहे, मोठा खजिना आहे, मोठा आनंद आहे आणि मोठे धन आहे.

अनिर्विण्णः स्थविष्ठोऽभूर्धर्मयूपो महामखः । नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः

तो कधीही कंटाळत नाही, अत्यंत बलवान आहे, पृथ्वी आहे, धर्माचा आधार आहे, महान यज्ञ आहे; तारकांचा आधार आहे, तारकांचा स्वामी आहे, सहनशील आहे, कृश आहे आणि सर्वांना चालना देणारा आहे.

यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः । सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम्

तो यज्ञ आहे, पूजिला जाणारा आहे, मोठ्या प्रमाणावर पूजिला जाणारा आहे, विधी आहे, यज्ञसत्र आहे, सज्जनांचा मार्ग आहे; सर्व काही पाहणारा आहे, मुक्त आत्मा आहे, सर्वज्ञ आहे आणि श्रेष्ठ ज्ञान आहे.

सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् । मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः

जो आपले व्रत पाळतो, ज्याचा चेहरा प्रसन्न आहे, जो अगदी सूक्ष्म आहे, ज्याचा आवाज मधुर आहे, जो आनंद देतो, जो खरा मित्र आहे; जो सर्वांच्या मनाला आकर्षित करतो, ज्याने रागावर विजय मिळवला आहे, ज्याचे हात बलवान आहेत, आणि जो सर्वांचा नाश करणारा आहे.

स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् । वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः

जो झोप आणतो, स्वतःवर नियंत्रण ठेवतो, सर्वत्र आहे, अनेक रूपे घेतो, अनेक कामे करतो; जो वर्ष आहे, जो प्रेमळ आहे, जो वासरांचा रक्षक आहे, ज्याच्यात मौल्यवान रत्न आहे, आणि जो संपत्तीचा स्वामी आहे.