श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम्

वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्माऽसम्मितः समः । अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः

तो खजिना आहे, उदात्त मनाचा आहे, सत्यवचनाचा आहे, सर्वत्र समान आहे, त्याची तुलना कोणाशीच होऊ शकत नाही, तो न्यायी आहे, त्याचे कार्य कधीही व्यर्थ जात नाही, त्याचे डोळे कमळासारखे आहेत, तो धर्माचे कार्य करणारा आहे आणि धर्मस्वरूप आहे.

रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः । अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः

तो रुद्र आहे, अनेक डोकी असलेला, पिंगट वर्णाचा, साऱ्या सृष्टीचा उगम, शुद्ध कीर्ती मिळवलेला; अमर, शाश्वत, अढळ, उंचपदस्थ आणि मोठ्या तपाचा आहे.

सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः । वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः

तो सर्वत्र व्यापलेला, सर्वज्ञ, तेजस्वी, विश्वाचा सेनापती, लोकांचा रक्षक आहे; तोच वेद, वेद जाणणारा, निर्दोष, वेदाच्या अंगांचा मूर्तरूप, वेदपारंगत आणि ज्ञानी आहे.

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः

तो सर्व लोकांचा देखरेख करणारा, देवांचा देखरेख करणारा, धर्माचा देखरेख करणारा, कर्ता आणि अकर्ता आहे; त्याचे स्वरूप चार प्रकारचे, चार रूपांत प्रकट, चार दात असलेला आणि चार हातांचा आहे.

भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः । अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः

तो तेजस्वी आहे, तोच अन्न आणि अन्न खाणारा आहे, सहनशील आहे, जगाचा आदिकारण आहे; निष्पाप, विजयी, जिंकणारा, साऱ्या सृष्टीचा उगम आणि नेहमी नव्याने जन्म घेणारा आहे.

उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः । अतीन्द्रः सङ्ग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः

उपेन्द्र, वामन, उंच, कधीही अपयशी न होणारा, निर्मळ, बलवान, इंद्रापेक्षा श्रेष्ठ, सर्वांना एकत्र करणारा, सृष्टी घडवणारा, आत्मसंयमी, नियम पाळणारा आणि सर्वांचा नियंत्रक असा तो आहे.

वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः । अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः

जो वेदांनी जाणता येतो, रोग दूर करणारा, नेहमी ध्यानात मग्न असणारा, वीरांचा संहार करणारा, माधव, मधु, इंद्रियांच्या पलीकडचा, मोठ्या मायेमध्ये गुंतवणारा, मोठ्या उत्साहाचा आणि अपार बळाचा तो आहे.

महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः । अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक्

महान बुद्धीचा, मोठ्या शौर्याचा, प्रचंड शक्तीचा, तेजस्वी, ज्याचे रूप वर्णन करता येत नाही असे, श्रीमंत, ज्याची प्रकृती मोजता येत नाही अशी, आणि जे मोठे पर्वत उचलतो असा तो आहे.

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः । अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः

महान धनुष्यधारी, पृथ्वीचे पालन करणारा, लक्ष्मीचा निवास, सज्जनांचा आधार, कधीही न जिंकता येणारा, देवांना आनंद देणारा, गोविंदा आणि गवयांना मार्ग दाखवणारा स्वामी असा तो आहे.

मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः । हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः

तो मरिची आहे, अंधार दूर करणारा आहे, हंस आहे, सुंदर पंख असलेला आहे, सर्पांमध्ये श्रेष्ठ आहे, सोन्याचा नाभी असलेला आहे, कठोर तप करणारा आहे, कमळाच्या नाभीचा आहे आणि सर्व सृष्टीचा स्वामी आहे.

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः । अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा

तो कधीही मरत नाही, सर्वांना पाहणारा आहे, सिंहासारखा आहे, सर्वांना एकत्र आणणारा आहे, एकत्रतेने युक्त आहे, नेहमी स्थिर राहणारा आहे, जन्म न घेणारा आहे, जिंकता न येणारा आहे, सर्वांना शिकवणारा आहे, ज्याची कीर्ती सर्वत्र आहे, देवांचे शत्रू नष्ट करणारा आहे.

गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः । निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः

तो गुरु आहे, सर्वात श्रेष्ठ गुरु आहे, सर्वांचा आधार आहे, सत्य आहे, ज्याची शौर्य सत्यात आहे, डोळे मिचकावणारा आणि न मिचकावणारा आहे, हारांनी सजलेला आहे, वाणीचा स्वामी आहे आणि उदार मनाचा आहे.

अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः । सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

तो पुढे नेणारा आहे, समूहांचा प्रमुख आहे, श्रीमंत आहे, न्याय आहे, मार्गदर्शक आहे, वारा आहे, हजारो डोकी असलेला आहे, सर्व विश्वाचा आत्मा आहे, हजारो डोळे असलेला आहे आणि हजारो पाय असलेला आहे.

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः । अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः

जो सृष्टीच्या आणि प्रलयाच्या फेर्‍या घडवतो, ज्याचं मन सर्व गोष्टींपासून मागे घेतलेलं आहे, जो सर्वांना झाकून ठेवतो, जो सर्वांचा नाश करतो; जो प्रलयाचा दिवस आहे, जो अग्नी आहे, जो वारा आहे आणि जो पृथ्वीला धरून ठेवतो.

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः । सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः

जो अत्यंत कृपाळू आहे, ज्याचं मन नेहमी शांत आहे, जो सर्व विश्वाला आधार देतो, जो सर्व विश्वाचा उपभोग घेतो, जो सर्वत्र आहे; जो खराखुरा कर्ता आहे, जो खरोखरच सन्मानित आहे, जो सज्जन आहे, जह्नु, नारायण आणि नर.

असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः । सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः

जो अनंत आहे, ज्याचं स्वरूप मोजता येत नाही, जो विशेष आहे, जो उत्तमांना शिकवतो, जो निर्मळ आहे; ज्याने आपलं ध्येय साध्य केलं आहे, ज्याचा संकल्प पूर्ण झालेला आहे, जो यश देतो आणि जो यश मिळवण्याचं साधन आहे.

वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः । वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः

जो वृषभाचं चिन्ह धारण करतो, जो स्वतः वृषभ आहे, जो विष्णू आहे, ज्याचे पाय वृषभासारखे मजबूत आहेत, ज्याचं पोट वृषभासारखं बलवान आहे; जो वाढ घडवतो, जो नेहमी वाढत असतो, जो वेगळा आहे आणि जो वेदांचा महासागर आहे.

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः । नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः

ज्यांचे हात सुंदर आहेत, ज्यांना जिंकणे कठीण आहे, जे बोलण्यात कुशल आहेत, जे सर्वांचे मोठे स्वामी आहेत, जे धन देणारे आणि स्वतः धनरूप आहेत; ज्यांची रूपे अनेक आहेत, ज्यांचे रूप विशाल आहे, जे तेजाने उजळलेले आहेत आणि जे सर्वांना प्रकाश देतात.

जस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः । ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः

जे तेज, कांती आणि प्रभा धारण करणारे आहेत; ज्यांचे स्वरूप प्रकाशमय आहे, जे प्रखर आहेत; जे समृद्ध आहेत, ज्यांचे शब्द स्पष्ट आहेत, जे मंत्रस्वरूप आहेत, जे चंद्राच्या किरणांसारखे शीतल आहेत आणि ज्यांचा तेज सूर्यासारखा आहे.

अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः । औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः

जे अमृतासारख्या चंद्राच्या किरणांतून उत्पन्न झाले आहेत, जे सूर्य आहेत, चंद्रावर ज्यांचा खुणा आहे, जे देवांचे स्वामी आहेत; जे औषध आहेत, जगाचा आधार आहेत, आणि ज्यांचे पराक्रम सत्य व धर्मामध्ये आहे.

भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः । कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः

जे भूत, भविष्य आणि वर्तमान यांचे स्वामी आहेत; जे वारा आहेत, जे शुद्ध करणारे आहेत, जे अग्नी आहेत; जे इच्छा नष्ट करणारे, इच्छा पूर्ण करणारे, प्रिय, स्वतः इच्छा असलेले, इच्छा देणारे आणि सर्वांचे प्रभू आहेत.

युगादिकृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः । अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित्

तो युगांचा आरंभ करणारा आहे, काळाच्या फेर्‍यांना फिरवणारा, अनेक प्रकारच्या मायांचा स्वामी, सर्व काही गिळणारा, अदृश्य पण प्रकट रूपात दिसणारा, हजारो शत्रूंवर विजय मिळवणारा आणि अनंतावरही जिंकणारा आहे.

इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः । क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः

तो सर्वांना प्रिय आहे, पण कोणत्याही भेदभावाशिवाय; सज्जन लोकांचा आवडता, शिरावर केशरजडित मुकुट असलेला, नहुषाचा वंशज, धर्मरूपी वृषभ, रागाचा नाश करणारा, राग निर्माण करणारा, सर्व कर्म करणारा, ज्याच्या बाहूंत संपूर्ण विश्व आहे आणि जो पृथ्वीला धारण करणारा आहे.

अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः । अपांनिधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः

तो कधीही न ढळणारा, सर्वत्र प्रसिद्ध, प्राणस्वरूप, प्राण देणारा, वासवाचा म्हणजे इंद्राचा लहान भाऊ, पाण्याचा अथांग सागर, सर्वांचा आधार, कधीही असावधान न होणारा आणि नेहमीच स्थिर असणारा आहे.

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः । वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः

तो स्कंद आहे, स्कंदाला धारण करणारा आहे, सर्वांचा भार वाहणारा आहे, वर देणारा आहे, वाऱ्यासोबत संचार करणारा आहे, वासुदेव आहे, प्रचंड तेजस्वी आहे, आदिदेव आहे आणि नगरांचा संहार करणारा आहे.

अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः । अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः

जो दुःखरहित आहे, जो तारक आहे, जो सर्वांना वाचवतो, जो पराक्रमी आहे, शूराचा पुत्र आहे, लोकांचा स्वामी आहे; जो नेहमी अनुकूल असतो, शंभर वेळा फिरणारा, कमळासारख्या हातांचा आणि कमळासारख्या डोळ्यांचा आहे.

पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् । महर्द्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः

ज्याच्या नाभीतून कमळ उमलले आहे, ज्याचे डोळे कमळासारखे आहेत, जो कमळातून जन्मलेला आहे, जो सर्व शरीरांचे पालन करणारा आहे; ज्याच्याकडे मोठी समृद्धी आहे, जो समृद्ध आहे, ज्याचा आत्मा प्राचीन आहे, ज्याचे डोळे मोठे आहेत आणि ज्याच्या ध्वजावर गरुड आहे.

अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः । सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान् समितिञ्जयः

जो कोणाशीही तुलना करता येणार नाही असा आहे, जो बलवानांचा नाश करणारा आहे, जो भयंकर आहे, जो काळ जाणणारा आहे, जो होम स्वीकारतो आणि हवि घेणारा आहे; ज्याच्याकडे सर्व शुभ चिन्हे आहेत, जो लक्ष्मीचा स्वामी आहे आणि जो युद्धात नेहमी जिंकतो.

विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः । महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः

जो कधीही नाश न होणारा आहे, ज्याचा रंग तांबडा आहे, जो मार्ग दाखवतो, जो सर्वांचा कारण आहे, ज्याच्या कमरेला दोरी आहे, जो सहनशील आहे; जो पृथ्वीला धरून ठेवतो, ज्याचे भाग्य मोठे आहे, जो अतिशय वेगवान आहे आणि ज्याची भूक अमाप आहे.