श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम्

पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः । अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च

तो शुद्ध आत्मा आहे, तोच परात्मा आहे आणि मुक्त झालेल्यांना मिळणारे सर्वोच्च ठिकाण आहे. तो कधीही नाश न होणारा, पुरुष, साक्षी, क्षेत्रज्ञ आणि खरोखरच अविनाशी आहे.

योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः । नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः

तोच योग आहे, योग जाणणाऱ्यांचा तोच मार्गदर्शक आहे, तोच प्रधान आणि पुरुषांचा स्वामी आहे. नरसिंहाचा अवतार, श्रीमंत, केशव आणि सर्वश्रेष्ठ पुरुष तोच आहे.

सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः

तो सर्वत्र आहे, सर्वांचा आधार आहे, शुभ आहे, स्थिर आहे, सर्व सृष्टीचा आरंभ आहे, अविनाशी धनसंपत्ती आहे. तोच उत्पत्ती, सर्जन, पालन करणारा, मूळ कारण, स्वामी आणि सर्वांचा अधिपती आहे.

स्वयम्भूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः । अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः

स्वतः प्रकट झालेला, आनंद देणारा, सूर्य, कमळासारखी डोळे असलेला, मोठ्या आवाजाचा, ज्याला आरंभ किंवा अंत नाही, सर्वांचा आधार, सृष्टी करणारा आणि सर्वांत श्रेष्ठ आधार आहे.

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः

जो मोजता येत नाही असा, इंद्रियांचा स्वामी, कमळाच्या नाभीचा, अमरांचा अधिपती, सृष्टीचा कर्ता, मनू, रूप घडवणारा, अत्यंत बलाढ्य, प्राचीन आणि कायमचा एकसारखा राहणारा आहे.

अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः । प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम्

जो समजून येत नाही असा, शाश्वत, काळ्या रंगाचा, लाल डोळ्यांचा, नाश करणारा, विपुल, तीनही लोकांचा निवासस्थान असलेला, पवित्र, मंगल आणि सर्वांत श्रेष्ठ आहे.

ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः

जो सर्वांचा स्वामी, प्राण देणारा, प्राणस्वरूप, सर्वांत मोठा, सर्वांत उत्तम, सृष्टीचा अधिपती, सुवर्णबीज, पृथ्वीचे गर्भस्थान, माधव आणि मधुचा वध करणारा आहे.

ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः । अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान्

तो सर्वांचा स्वामी आहे, पराक्रमी आहे, धनुष्यधारी आहे, बुद्धिमान आहे, मोठ्या सामर्थ्याचा आहे, एकेक पाऊल पुढे टाकणारा आहे; त्याला कोणीही मागे टाकू शकत नाही, त्याला जिंकता येत नाही, तो प्रत्येकाच्या कर्माचा जाणकार आहे, तो स्वतः कृती आहे आणि स्वतःवर पूर्ण नियंत्रण ठेवणारा आहे.

सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः । अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः

तो देवांचा स्वामी आहे, तो सर्वांचा आधार आहे, तो शांती देणारा आहे, तो सृष्टीचा बीज आहे, सर्व जीवांचा उगम आहे; तो दिवस आहे, वर्ष आहे, सर्प आहे, ठाम विश्वास आहे आणि सर्व काही पाहणारा आहे.

अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः । वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः

तो अजन्मा आहे, सर्वांचा स्वामी आहे, सिद्ध आहे, सिद्धी आहे, सर्वाचा आरंभ आहे, कधीही न बदलणारा आहे; तो धर्मध्वज आहे, त्याची स्वरूप मोजता येणार नाही, आणि सर्व योग त्याच्यापासून उत्पन्न होतात.

वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्माऽसम्मितः समः । अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः

तो खजिना आहे, उदात्त मनाचा आहे, सत्यवचनाचा आहे, सर्वत्र समान आहे, त्याची तुलना कोणाशीच होऊ शकत नाही, तो न्यायी आहे, त्याचे कार्य कधीही व्यर्थ जात नाही, त्याचे डोळे कमळासारखे आहेत, तो धर्माचे कार्य करणारा आहे आणि धर्मस्वरूप आहे.

रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः । अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः

तो रुद्र आहे, अनेक डोकी असलेला, पिंगट वर्णाचा, साऱ्या सृष्टीचा उगम, शुद्ध कीर्ती मिळवलेला; अमर, शाश्वत, अढळ, उंचपदस्थ आणि मोठ्या तपाचा आहे.

सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः । वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः

तो सर्वत्र व्यापलेला, सर्वज्ञ, तेजस्वी, विश्वाचा सेनापती, लोकांचा रक्षक आहे; तोच वेद, वेद जाणणारा, निर्दोष, वेदाच्या अंगांचा मूर्तरूप, वेदपारंगत आणि ज्ञानी आहे.

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः

तो सर्व लोकांचा देखरेख करणारा, देवांचा देखरेख करणारा, धर्माचा देखरेख करणारा, कर्ता आणि अकर्ता आहे; त्याचे स्वरूप चार प्रकारचे, चार रूपांत प्रकट, चार दात असलेला आणि चार हातांचा आहे.

भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः । अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः

तो तेजस्वी आहे, तोच अन्न आणि अन्न खाणारा आहे, सहनशील आहे, जगाचा आदिकारण आहे; निष्पाप, विजयी, जिंकणारा, साऱ्या सृष्टीचा उगम आणि नेहमी नव्याने जन्म घेणारा आहे.

उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः । अतीन्द्रः सङ्ग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः

उपेन्द्र, वामन, उंच, कधीही अपयशी न होणारा, निर्मळ, बलवान, इंद्रापेक्षा श्रेष्ठ, सर्वांना एकत्र करणारा, सृष्टी घडवणारा, आत्मसंयमी, नियम पाळणारा आणि सर्वांचा नियंत्रक असा तो आहे.

वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः । अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः

जो वेदांनी जाणता येतो, रोग दूर करणारा, नेहमी ध्यानात मग्न असणारा, वीरांचा संहार करणारा, माधव, मधु, इंद्रियांच्या पलीकडचा, मोठ्या मायेमध्ये गुंतवणारा, मोठ्या उत्साहाचा आणि अपार बळाचा तो आहे.

महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः । अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक्

महान बुद्धीचा, मोठ्या शौर्याचा, प्रचंड शक्तीचा, तेजस्वी, ज्याचे रूप वर्णन करता येत नाही असे, श्रीमंत, ज्याची प्रकृती मोजता येत नाही अशी, आणि जे मोठे पर्वत उचलतो असा तो आहे.

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः । अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः

महान धनुष्यधारी, पृथ्वीचे पालन करणारा, लक्ष्मीचा निवास, सज्जनांचा आधार, कधीही न जिंकता येणारा, देवांना आनंद देणारा, गोविंदा आणि गवयांना मार्ग दाखवणारा स्वामी असा तो आहे.

मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः । हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः

तो मरिची आहे, अंधार दूर करणारा आहे, हंस आहे, सुंदर पंख असलेला आहे, सर्पांमध्ये श्रेष्ठ आहे, सोन्याचा नाभी असलेला आहे, कठोर तप करणारा आहे, कमळाच्या नाभीचा आहे आणि सर्व सृष्टीचा स्वामी आहे.

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः । अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा

तो कधीही मरत नाही, सर्वांना पाहणारा आहे, सिंहासारखा आहे, सर्वांना एकत्र आणणारा आहे, एकत्रतेने युक्त आहे, नेहमी स्थिर राहणारा आहे, जन्म न घेणारा आहे, जिंकता न येणारा आहे, सर्वांना शिकवणारा आहे, ज्याची कीर्ती सर्वत्र आहे, देवांचे शत्रू नष्ट करणारा आहे.

गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः । निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः

तो गुरु आहे, सर्वात श्रेष्ठ गुरु आहे, सर्वांचा आधार आहे, सत्य आहे, ज्याची शौर्य सत्यात आहे, डोळे मिचकावणारा आणि न मिचकावणारा आहे, हारांनी सजलेला आहे, वाणीचा स्वामी आहे आणि उदार मनाचा आहे.

अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः । सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

तो पुढे नेणारा आहे, समूहांचा प्रमुख आहे, श्रीमंत आहे, न्याय आहे, मार्गदर्शक आहे, वारा आहे, हजारो डोकी असलेला आहे, सर्व विश्वाचा आत्मा आहे, हजारो डोळे असलेला आहे आणि हजारो पाय असलेला आहे.

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः । अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः

जो सृष्टीच्या आणि प्रलयाच्या फेर्‍या घडवतो, ज्याचं मन सर्व गोष्टींपासून मागे घेतलेलं आहे, जो सर्वांना झाकून ठेवतो, जो सर्वांचा नाश करतो; जो प्रलयाचा दिवस आहे, जो अग्नी आहे, जो वारा आहे आणि जो पृथ्वीला धरून ठेवतो.

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः । सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः

जो अत्यंत कृपाळू आहे, ज्याचं मन नेहमी शांत आहे, जो सर्व विश्वाला आधार देतो, जो सर्व विश्वाचा उपभोग घेतो, जो सर्वत्र आहे; जो खराखुरा कर्ता आहे, जो खरोखरच सन्मानित आहे, जो सज्जन आहे, जह्नु, नारायण आणि नर.

असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः । सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः

जो अनंत आहे, ज्याचं स्वरूप मोजता येत नाही, जो विशेष आहे, जो उत्तमांना शिकवतो, जो निर्मळ आहे; ज्याने आपलं ध्येय साध्य केलं आहे, ज्याचा संकल्प पूर्ण झालेला आहे, जो यश देतो आणि जो यश मिळवण्याचं साधन आहे.

वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः । वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः

जो वृषभाचं चिन्ह धारण करतो, जो स्वतः वृषभ आहे, जो विष्णू आहे, ज्याचे पाय वृषभासारखे मजबूत आहेत, ज्याचं पोट वृषभासारखं बलवान आहे; जो वाढ घडवतो, जो नेहमी वाढत असतो, जो वेगळा आहे आणि जो वेदांचा महासागर आहे.

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः । नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः

ज्यांचे हात सुंदर आहेत, ज्यांना जिंकणे कठीण आहे, जे बोलण्यात कुशल आहेत, जे सर्वांचे मोठे स्वामी आहेत, जे धन देणारे आणि स्वतः धनरूप आहेत; ज्यांची रूपे अनेक आहेत, ज्यांचे रूप विशाल आहे, जे तेजाने उजळलेले आहेत आणि जे सर्वांना प्रकाश देतात.

जस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः । ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः

जे तेज, कांती आणि प्रभा धारण करणारे आहेत; ज्यांचे स्वरूप प्रकाशमय आहे, जे प्रखर आहेत; जे समृद्ध आहेत, ज्यांचे शब्द स्पष्ट आहेत, जे मंत्रस्वरूप आहेत, जे चंद्राच्या किरणांसारखे शीतल आहेत आणि ज्यांचा तेज सूर्यासारखा आहे.