ശ്രീവിഷ്ണുസഹസ്രനാമസ്തോത്രമ്

മഹാക്രമോ മഹാകര്മാ മഹാതേജാ മഹോരഗഃ । മഹാക്രതുര്മഹായജ്വാ മഹായജ്ഞോ മഹാഹവിഃ

മഹത്തായ കാൽവെയ്പ്പുള്ളവൻ, മഹത്തായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, മഹത്തായ തേജസ്സുള്ളവൻ, മഹാസർപ്പൻ, മഹായാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, മഹായാഗി, മഹായാഗം തന്നെ, മഹത്തായ ഹോമം.

സ്തവ്യഃ സ്തവപ്രിയഃ സ്തോത്രം സ്തുതിഃ സ്തോതാ രണപ്രിയഃ । പൂര്ണഃ പൂരയിതാ പുണ്യഃ പുണ്യകീര്തിരനാമയഃ

സ്തുതിക്കു യോജ്യൻ, സ്തുതികൾക്ക് പ്രിയൻ, സ്തുതിയും സ്തുതിയും ചെയ്യുന്നവനും തന്നെയാണ്. യുദ്ധം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവൻ, പൂർണ്ണതയുള്ളവൻ, എല്ലാം നിറവേറ്റുന്നവൻ, പുണ്യവാൻ, പുണ്യത്തിൽ പ്രശസ്തൻ, രോഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്തവൻ.

മനോജവസ്തീര്ഥകരോ വസുരേതാ വസുപ്രദഃ । വസുപ്രദോ വാസുദേവോ വസുര്വസുമനാ ഹവിഃ

ചിന്തയെപ്പോലെ വേഗമുള്ളവൻ, തീർത്ഥങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്തിന്റെ ഉറവിടം, സമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, ധനസമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, വാസുദേവന്റെ പുത്രൻ, സമ്പത്തിന്റെ സാരമായവൻ, ഉത്തമ മനസ്സുള്ളവൻ, ഹോമത്തിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ഹവി.

സദ്ഗതിഃ സത്കൃതിഃ സത്താ സദ്ഭൂതിഃ സത്പരായണഃ । ശൂരസേനോ യദുശ്രേഷ്ഠഃ സന്നിവാസഃ സുയാമുനഃ

സത്പുരുഷന്മാർക്ക് മോക്ഷമാർഗ്ഗം, സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ, സത്യം എന്ന നില, സത്വത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, സന്മാർഗ്ഗക്കാരുടെ പരമാശ്രയം, ശൂരസേനവംശത്തിലെ പ്രധാനൻ, യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠൻ, സത്യമായ വാസസ്ഥലം, യമുനയെ ശുഭമാക്കുന്നവൻ.

ഭൂതാവാസോ വാസുദേവഃ സര്വാസുനിലയോഽനലഃ । ദര്പഹാ ദര്പദോ ദൃപ്തോ ദുര്ധരോഽഥാപരാജിതഃ

എല്ലാ ജീവികളുടെയും വാസസ്ഥലം, വാസുദേവൻ, എല്ലാ ജീവശക്തിയുടെയും ആധാരം, അഗ്‌നി, അഹങ്കാരത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, അഹങ്കാരം നൽകുന്നവൻ, അഭിമാനിയായവൻ, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവൻ, ഒരിക്കലും തോൽക്കാത്തവൻ.

വിശ്വമൂര്തിര്മഹാമൂര്തിര്ദീപ്തമൂര്തിരമൂര്തിമാന് । അനേകമൂര്തിരവ്യക്തഃ ശതമൂര്തിഃ ശതാനനഃ

സകലവും ആകുന്ന രൂപം ഉള്ളവൻ, മഹത്തായ രൂപം ഉള്ളവൻ, പ്രകാശമുള്ള രൂപം ഉള്ളവൻ, രൂപമില്ലാത്തവൻ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, കാണാനാകാത്തവൻ, നൂറ് രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, നൂറ് മുഖങ്ങൾ ഉള്ളവൻ.

ഏകോ നൈകഃ സവഃ കഃ കിം യത് തത്പദമനുത്തമമ് । ലോകബന്ധുര്ലോകനാഥോ മാധവോ ഭക്തവത്സലഃ

ഒരുവൻ തന്നെയാണ്, പലരായി നിലകൊള്ളുന്നവനും ആകുന്നു; എല്ലാം ആകുന്നവൻ, ആരാണെന്ന് ചോദിക്കുമ്പോൾ അതും ആകുന്നു, എന്താണെന്ന് ചോദിക്കുമ്പോൾ അതും ആകുന്നു, അത്ഭുതമായ പരമാവസ്ഥയും ആകുന്നു; ലോകങ്ങളുടെ സ്നേഹിതൻ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ, മാധവൻ, ഭക്തന്മാരെ ഏറെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ.

സുവര്ണവര്ണോ ഹേമാങ്ഗോ വരാങ്ഗശ്ചന്ദനാങ്ഗദീ । വീരഹാ വിഷമഃ ശൂന്യോ ഘൃതാശീരചലശ്ചലഃ

സ്വർണ്ണ നിറമുള്ളവൻ, സ്വർണ്ണംപോലെയുള്ള അംഗങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, മനോഹരമായ അംഗങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, ചന്ദനത്താൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ; വീരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവൻ, ശൂന്യൻ, നെയ്യ് കുടിക്കുന്നവൻ, അചഞ്ചലനും ചഞ്ചലനുമാണ്.

അമാനീ മാനദോ മാന്യോ ലോകസ്വാമീ ത്രിലോകധൃക് । സുമേധാ മേധജോ ധന്യഃ സത്യമേധാ ധരാധരഃ

അഹങ്കാരം ഇല്ലാത്തവൻ, ബഹുമാനം നൽകുന്നവൻ, ബഹുമാനത്തിന് അർഹനായവൻ, ലോകങ്ങളുടെ ഉടമ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ താങ്ങുന്നവൻ; ഉത്തമ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ബുദ്ധിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ, ഭാഗ്യവാൻ, സത്യമായ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവൻ.

തേജോവൃഷോ ദ്യുതിധരഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ । പ്രഗ്രഹോ നിഗ്രഹോ വ്യഗ്രോ നൈകശൃങ്ഗോ ഗദാഗ്രജഃ

പ്രഭയുടെ മഴപൊഴിയുന്നവൻ, പ്രകാശം ധരിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ആയുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠൻ, നിയന്ത്രകൻ, അടക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ, അതിവേഗൻ, അനേകം കൊമ്പുകളുള്ളവൻ, ഗദയുടെ മൂത്ത സഹോദരൻ.

ചതുര്മൂര്തിശ്ചതുര്ബാഹുശ്ചതുര്വ്യൂഹശ്ചതുര്ഗതിഃ । ചതുരാത്മാ ചതുര്ഭാവശ്ചതുര്വേദവിദേകപാത്

നാലു രൂപങ്ങളുള്ളവൻ, നാലു കൈകളുള്ളവൻ, നാലു വിഭാവങ്ങളുള്ളവൻ, നാലു മാർഗങ്ങളുള്ളവൻ, നാലു സ്വഭാവങ്ങളുള്ളവൻ, നാലു നിലകളുള്ളവൻ, നാലു വേദങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, ഒരു കാലുള്ളവൻ.

സമാവര്തോഽനിവൃത്താത്മാ ദുര്ജയോ ദുരതിക്രമഃ । ദുര്ലഭോ ദുര്ഗമോ ദുര്ഗോ ദുരാവാസോ ദുരാരിഹാ

ചക്രംപോലെ പരിവർത്തനശീലിയാവുന്നവൻ, തിരിച്ചു പോകാത്ത ആത്മാവുള്ളവൻ, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, പ്രാപിക്കാൻ ദുഷ്കരൻ, സമീപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവൻ, കോട്ടപോലെയുള്ളവൻ, വാസം ചെയ്യാൻ ദുഷ്കരൻ, ഭയങ്കര ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

ശുഭാങ്ഗോ ലോകസാരങ്ഗഃ സുതന്തുസ്തന്തുവര്ധനഃ । ഇന്ദ്രകര്മാ മഹാകര്മാ കൃതകര്മാ കൃതാഗമഃ

മംഗളമായ രൂപമുള്ളവൻ, ലോകങ്ങളുടെ സാരം, സൂക്ഷ്മമായ നൂലുപോലെയുള്ളവൻ, ആ നൂലിനെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ, ഇന്ദ്രന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവൻ, മഹത്തായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവൻ, ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയവൻ, പൂർത്തിയായ ആഗമങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ.

ഉദ്ഭവഃ സുന്ദരഃ സുന്ദോ രത്നനാഭഃ സുലോചനഃ । അര്കോ വാജസനഃ ശൃങ്ഗീ ജയന്തഃ സര്വവിജ്ജയീ

സകലത്തിന്റെയും ആദിയായവൻ, അതിമനോഹരനും ആകർഷകനും, രത്നംപോലെയുള്ള നാഭിയുമുള്ളവൻ, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ളവൻ, സൂര്യൻപോലെയും, പോഷണം നൽകുന്നവനും, കൊമ്പുള്ളവനും, ജയശീലിയും, എല്ലാം അറിയുന്നവരെ പോലും ജയിക്കുന്നവനും ആകുന്നു.

സുവര്ണബിന്ദുരക്ഷോഭ്യഃ സര്വവാഗീശ്വരേശ്വരഃ । മഹാഹ്രദോ മഹാഗര്തോ മഹാഭൂതോ മഹാനിധിഃ

സ്വർണ്ണബിന്ദുവിനെപ്പോലെയുള്ളവൻ, അചഞ്ചലനും, എല്ലാ വാഗ്മികളുടെയും അധിപതിയും, മഹാസരസ്സും, മഹാഗർത്തവും, മഹാഭൂതവും, മഹാസമ്പത്തും ആകുന്നു.

കുമുദഃ കുന്ദരഃ കുന്ദഃ പര്ജന്യഃ പാവനോഽനിലഃ । അമൃതാശോഽമൃതവപുഃ സര്വജ്ഞഃ സര്വതോമുഖഃ

ഭൂമിയിൽ ആനന്ദം പകരുന്നവൻ, സന്തോഷം നൽകുന്നവൻ, കുന്ദപ്പൂവുപോലെ ശുദ്ധനും, മഴ നൽകുന്നവൻ, വിശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനും, കാറ്റും, അമരന്മാരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾപോലെയുള്ളവനും, അമരമായ രൂപമുള്ളവനും, എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാടെയും മുഖമുള്ളവനും ആകുന്നു.

സുലഭഃ സുവ്രതഃ സിദ്ധഃ ശത്രുജിച്ഛത്രുതാപനഃ । ന്യഗ്രോധോഽദുമ്ബരോഽശ്വത്ഥശ്ചാണൂരാന്ധ്രനിഷൂദനഃ

സുലഭനായി ലഭിക്കാവുന്നവൻ, ഉത്തമവ്രതങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവൻ, സിദ്ധനായവൻ, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവൻ, ശത്രുക്കളെ ദണ്ഡിക്കുന്നവൻ, ആലമരം, ഉത്തലമരം, അശ്വത്ഥമരം, ചാണൂരനും അന്തകനും സംഹരിക്കുന്നവൻ ആകുന്നു.

സഹസ്രാര്ചിഃ സപ്തജിഹ്വഃ സപ്തൈധാഃ സപ്തവാഹനഃ । അമൂര്തിരനഘോഽചിന്ത്യോ ഭയകൃദ്ഭയനാശനഃ

ആയിരംമടങ്ങ് പ്രകാശമുള്ളവൻ, ഏഴ് നാവുകൾ ഉള്ളവൻ, ഏഴ് വിധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്നവൻ, ഏഴ് വാഹനങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, രൂപരഹിതൻ, പാപരഹിതൻ, മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാവാത്തവൻ, ഭയം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, ഭയം ഇല്ലാതാക്കുന്നവൻ.

അണുര്ബൃഹത്കൃശഃ സ്ഥൂലോ ഗുണഭൃന്നിര്ഗുണോ മഹാന് । അധൃതഃ സ്വധൃതഃ സ്വാസ്യഃ പ്രാഗ്വംശോ വംശവര്ധനഃ

അത്യന്തം സൂക്ഷ്മനും വിശാലനും സുന്ദരനും ഭംഗിയുള്ളവനും, ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനും ഗുണാതീതനുമാണ് മഹാനായവൻ. ആരുടേയും സഹായവും ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നവൻ, സ്വയം മുഖമുള്ളവൻ, പ്രാചീന പിതാവും വംശം വളർത്തുന്നവനും ആകുന്നു.

ഭാരഭൃത് കഥിതോ യോഗീ യോഗീശഃ സര്വകാമദഃ । ആശ്രമഃ ശ്രമണഃ ക്ഷാമഃ സുപര്ണോ വായുവാഹനഃ

ഭാരമേറ്റുപോകുന്നവൻ, യോഗി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ, യോഗികളുടെ അധിപൻ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നവൻ, വിശ്രമസ്ഥലം, വ്രതം പാലിക്കുന്നവൻ, ക്ഷീണിച്ചവൻ, പൊന്നുപോലുള്ള ചിറകുകൾ ഉള്ളവൻ, വായുവിനെ വാഹനം ആക്കുന്നവൻ.

ധനുര്ധരോ ധനുര്വേദോ ദണ്ഡോ ദമയിതാ ദമഃ । അപരാജിതഃ സര്വസഹോ നിയന്താഽനിയമോഽയമഃ

വില്ല് കൈവശമുള്ളവൻ, വില്ലിന്റെ ജ്ഞാനം തന്നെയാണ്, ദണ്ഡം, ശിക്ഷകൻ, ആത്മനിയന്ത്രണം, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, എല്ലാം സഹിക്കുന്നവൻ, നിയന്ത്രകൻ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവൻ, ഒരിക്കലും പരാജയപ്പെടാത്തവൻ.

സത്ത്വവാന് സാത്ത്വികഃ സത്യഃ സത്യധര്മപരായണഃ । അഭിപ്രായഃ പ്രിയാര്ഹോഽര്ഹഃ പ്രിയകൃത് പ്രീതിവര്ധനഃ

സത്യസങ്കല്പനും, സത്യസ്വഭാവവും, സത്യം മാത്രം സംസാരിക്കുന്നവനും, സത്യവും ധർമ്മവും പ്രിയമാക്കി ജീവിക്കുന്നവനും, മനസ്സിൽ ഉറച്ചതും, എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരനുമാണ്. സ്നേഹത്തിനും ആദരത്തിനും അർഹനായി, പ്രിയം ചെയ്യുന്നവനും, സ്നേഹം വളർത്തുന്നവനും ആകുന്നു.

വിഹായസഗതിര്ജ്യോതിഃ സുരുചിര്ഹുതഭുഗ്വിഭുഃ । രവിര്വിരോചനഃ സൂര്യഃ സവിതാ രവിലോചനഃ

ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നവനും, പ്രകാശമുള്ളവനും, മനോഹരനുമായവനും, ഹോമയാഗങ്ങളിൽ അർപ്പിതമായതു ആസ്വദിക്കുന്നവനും, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനും, സൂര്യനും, പ്രകാശം പകരുന്നവനും, ലോകത്തെ ഉണർത്തുന്നവനും, സൂര്യനെ കണ്ണായി ഉള്ളവനും ആകുന്നു.

അനന്തോ ഹുതഭുഗ്ഭോക്താ സുഖദോ നൈകജോഽഗ്രജഃ । അനിര്വിണ്ണഃ സദാമര്ഷീ ലോകാധിഷ്ഠാനമദ്ഭുതഃ

അവൻ അന്ത്യമില്ലാത്തവനും, ഹോമയാഗഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവനും, അനുഭവം നൽകുന്നവനും, സന്തോഷം നൽകുന്നവനും, പലവിധത്തിൽ ജനിച്ചവനും, മൂത്തവനും, ഒരിക്കലും വിഷമിക്കാത്തവനും, എല്ലാം സഹിക്കുന്നവനും, ലോകങ്ങളുടെ ആധാരവും, അത്ഭുതകരനുമാണ്.

സനാത്സനാതനതമഃ കപിലഃ കപിരവ്യയഃ । സ്വസ്തിദഃ സ്വസ്തികൃത്സ്വസ്തി സ്വസ്തിഭുക്സ്വസ്തിദക്ഷിണഃ

അവൻ ശാശ്വതനും, ശാശ്വതന്മാരിൽ ഏറ്റവും പ്രാചീനനും, കപിലനും, ഒരിക്കലും നശിക്കാത്തവനും, ക്ഷേമം നൽകുന്നവനും, നല്ലതു ചെയ്യുന്നവനും, മംഗളസ്വരൂപനും, മംഗളഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവനും, മംഗളമായ ദാനങ്ങൾ നൽകുന്നവനും ആകുന്നു.

അരൌദ്രഃ കുണ്ഡലീ ചക്രീ വിക്രമ്യൂര്ജിതശാസനഃ । ശബ്ദാതിഗഃ ശബ്ദസഹഃ ശിശിരഃ ശര്വരീകരഃ

അവൻ ക്രൂരനല്ല, കാതിൽ കുണ്ഡലം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, ചക്രം കൈവശമുണ്ട്, ശക്തിയോടെ നടന്നു, ശക്തമായ ആജ്ഞ നൽകുന്നു. ശബ്ദത്തെ അതിക്രമിച്ചവൻ, ശബ്ദം സഹിക്കുന്നവൻ, തണുത്തവൻ, രാത്രിയെ വരുത്തുന്നവൻ.

അക്രൂരഃ പേശലോ ദക്ഷോ ദക്ഷിണഃ ക്ഷമിണാംവരഃ । വിദ്വത്തമോ വീതഭയഃ പുണ്യശ്രവണകീര്തനഃ

അവൻ ക്രൂരനല്ല, സുന്ദരനും മനോഹരനും ആണ്, കാര്യങ്ങളിൽ നിപുണൻ, ചതുരനും, ക്ഷമയിലുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ജ്ഞാനത്തിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതൻ, ഭയമില്ലാത്തവൻ, അവനെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുന്നതും പാടുന്നതും പുണ്യമാണ്.

ഉത്താരണോ ദുഷ്കൃതിഹാ പുണ്യോ ദുഃസ്വപ്നനാശനഃ । വീരഹാ രക്ഷണഃ സന്തോ ജീവനഃ പര്യവസ്ഥിതഃ

അവൻ രക്ഷകൻ, ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, പവിത്രൻ, ദുർസ്വപ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്നവൻ, വീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, രക്ഷകനും, വിശുദ്ധനും, ജീവൻ നൽകുന്നവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും അചഞ്ചലനുമാണ്.

അനന്തരൂപോഽനന്തശ്രീര്ജിതമന്യുര്ഭയാപഹഃ । ചതുരശ്രോ ഗഭീരാത്മാ വിദിശോ വ്യാദിശോ ദിശഃ

അവനു അനന്തമായ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ട്, അനന്തമായ മഹത്വം ഉണ്ട്, കോപം ജയിച്ചവൻ, ഭയം അകറ്റുന്നവൻ, നാലു ദിശകളിലും നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ആഴമുള്ള ആത്മാവുള്ളവൻ, ദിശകളും, ദിശകൾ നൽകുന്നവനും, ദിശകളാകുന്നവനും ആണവൻ.