ശ്രീവിഷ്ണുസഹസ്രനാമസ്തോത്രമ്

(ദിവിസ്പൃക്) ത്രിസാമാ സാമഗഃ സാമ നിര്വാണം ഭേഷജം ഭിഷക് । സംന്യാസകൃച്ഛമഃ ശാന്തോ നിഷ്ഠാ ശാന്തിഃ പരായണമ്

മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള സാമവേദവും, സാമഗാനവും, സാമം തന്നെയും, മോക്ഷവും ഔഷധവും വൈദ്യനും, സന്ന്യാസം ചെയ്യുന്നവനും ക്ഷമയുള്ളവനും ശാന്തനും ലക്ഷ്യവും സമാധാനവും പരമാശ്രയവും ആകുന്നവൻ.

ശുഭാങ്ഗഃ ശാന്തിദഃ സ്രഷ്ടാ കുമുദഃ കുവലേശയഃ । ഗോഹിതോ ഗോപതിര്ഗോപ്താ വൃഷഭാക്ഷോ വൃഷപ്രിയഃ

ശരീരഭാഗങ്ങൾ ശുഭമായവനാണ്, സമാധാനം നൽകുന്നവനും സൃഷ്ടികർത്താവും ആനന്ദം പകരുന്നവനും താമരയിൽ വസിക്കുന്നവനും, പശുക്കളുടെ രക്ഷകനും അധിപനും കാവലുകാരനും, കാളയുടെ കണ്ണുകളുള്ളവനും കാളയെ സ്നേഹിക്കുന്നവനും.

അനിവര്തീ നിവൃത്താത്മാ സങ്ക്ഷേപ്താ ക്ഷേമകൃച്ഛിവഃ । ശ്രീവത്സവക്ഷാഃ ശ്രീവാസഃ ശ്രീപതിഃ ശ്രീമതാംവരഃ

ഒരിക്കലും പിന്മാറാത്തവൻ, മനസ്സ് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവൻ, എല്ലാം ചുരുക്കി സംഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, ക്ഷേമം നൽകുന്നവൻ, മംഗളസ്വഭാവമുള്ളവൻ, ശ്രീവത്സം നെഞ്ചിൽ ഉള്ളവൻ, ശ്രീയുടെ വാസസ്ഥലവും ഭർത്താവും, ഭാഗ്യവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്.

ശ്രീദഃ ശ്രീശഃ ശ്രീനിവാസഃ ശ്രീനിധിഃ ശ്രീവിഭാവനഃ । ശ്രീധരഃ ശ്രീകരഃ ശ്രേയഃ ശ്രീമാഁല്ലോകത്രയാശ്രയഃ

സമ്പത്തിന്റെ ദാതാവ്, സമ്പത്തിന്റെ നാഥൻ, സമ്പത്തിന്റെ വാസസ്ഥലം, സമ്പത്തിന്റെ നിധി, സമ്പത്ത് പ്രാപിപ്പിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്ത് ധരിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, പരമമായ ക്ഷേമം, സമ്പത്ത് നിറഞ്ഞവൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ആശ്രയമായവൻ.

സ്വക്ഷഃ സ്വങ്ഗഃ ശതാനന്ദോ നന്ദിര്ജ്യോതിര്ഗണേശ്വരഃ । വിജിതാത്മാഽവിധേയാത്മാ സത്കീര്തിശ്ഛിന്നസംശയഃ

സുന്ദരമായ കണ്ണുകൾ ഉള്ളവൻ, മനോഹരമായ അവയവങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, അനവധി ആനന്ദങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, സന്തോഷത്തിന്റെ ഉറവിടം, പ്രകാശത്തിന്റെ സംഘങ്ങളുടെ നാഥൻ, ആത്മാവിനെ ജയിച്ചവൻ, മറ്റൊരാളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ അല്ലാത്തവൻ, ഉത്തമമായ കീർത്തിയുള്ളവൻ, സംശയമില്ലാത്തവൻ.

ഉദീര്ണഃ സര്വതശ്ചക്ഷുരനീശഃ ശാശ്വതസ്ഥിരഃ । ഭൂശയോ ഭൂഷണോ ഭൂതിര്വിശോകഃ ശോകനാശനഃ

ഉയർന്ന നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകൾ ഉള്ളവൻ, ആരുടെയും അടിമയല്ലാത്തവൻ, ശാശ്വതനും അചഞ്ചലനും, ഭൂമിയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവൻ, ഭൂമിയുടെ അലങ്കാരം, ഐശ്വര്യം, ദുഃഖമില്ലാത്തവൻ, ദുഃഖം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

അര്ചിഷ്മാനര്ചിതഃ കുമ്ഭോ വിശുദ്ധാത്മാ വിശോധനഃ । അനിരുദ്ധോഽപ്രതിരഥഃ പ്രദ്യുമ്നോഽമിതവിക്രമഃ

പ്രഭയുള്ളവൻ, ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവൻ, സമൃദ്ധിയുടെ കലശം, ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവൻ, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ, തടസ്സം ഇല്ലാത്തവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കപ്പെടാത്തവൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അളവില്ലാത്ത വീര്യശാലി.

കാലനേമിനിഹാ വീരഃ ശൌരിഃ ശൂരജനേശ്വരഃ । ത്രിലോകാത്മാ ത്രിലോകേശഃ കേശവഃ കേശിഹാ ഹരിഃ

കാലനേമിയെ സംഹരിച്ചവൻ, വീരൻ, ധൈര്യശാലി, ധീരജനങ്ങളുടെ നാഥൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ആത്മാവ്, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപൻ, കേശവൻ, കേശിയെ സംഹരിച്ചവൻ, ഹരി — ഇങ്ങനെയാണ് അവന്റെ മഹത്വം.

കാമദേവഃ കാമപാലഃ കാമീ കാന്തഃ കൃതാഗമഃ । അനിര്ദേശ്യവപുര്വിഷ്ണുര്വീരോഽനന്തോ ധനഞ്ജയഃ

ആശയുടെ ദേവൻ, ആഗ്രഹങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ, ആഗ്രഹമുള്ളവൻ, പ്രിയപ്പെട്ടവൻ, ശാസ്ത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചവൻ, വിവരണം കഴിയാത്ത രൂപമുള്ളവൻ, വിഷ്ണു, ധൈര്യശാലി, അനന്തൻ, ധനത്തെ ജയിച്ചവൻ.

ബ്രഹ്മണ്യോ ബ്രഹ്മകൃദ് ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മവിവര്ധനഃ । ബ്രഹ്മവിദ് ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മീ ബ്രഹ്മജ്ഞോ ബ്രാഹ്മണപ്രിയഃ

ബ്രഹ്മത്തിന് ആശ്രയമായവൻ, ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചവൻ, ബ്രഹ്മാവ്, പരമസത്യം, ബ്രഹ്മത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ, ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നവൻ, ബ്രാഹ്മണരിൽ ഉൾപ്പെട്ടവൻ, ബ്രഹ്മനിഷ്ഠൻ, വേദജ്ഞൻ, ബ്രാഹ്മണപ്രിയൻ.

മഹാക്രമോ മഹാകര്മാ മഹാതേജാ മഹോരഗഃ । മഹാക്രതുര്മഹായജ്വാ മഹായജ്ഞോ മഹാഹവിഃ

മഹത്തായ കാൽവെയ്പ്പുള്ളവൻ, മഹത്തായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, മഹത്തായ തേജസ്സുള്ളവൻ, മഹാസർപ്പൻ, മഹായാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, മഹായാഗി, മഹായാഗം തന്നെ, മഹത്തായ ഹോമം.

സ്തവ്യഃ സ്തവപ്രിയഃ സ്തോത്രം സ്തുതിഃ സ്തോതാ രണപ്രിയഃ । പൂര്ണഃ പൂരയിതാ പുണ്യഃ പുണ്യകീര്തിരനാമയഃ

സ്തുതിക്കു യോജ്യൻ, സ്തുതികൾക്ക് പ്രിയൻ, സ്തുതിയും സ്തുതിയും ചെയ്യുന്നവനും തന്നെയാണ്. യുദ്ധം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവൻ, പൂർണ്ണതയുള്ളവൻ, എല്ലാം നിറവേറ്റുന്നവൻ, പുണ്യവാൻ, പുണ്യത്തിൽ പ്രശസ്തൻ, രോഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്തവൻ.

മനോജവസ്തീര്ഥകരോ വസുരേതാ വസുപ്രദഃ । വസുപ്രദോ വാസുദേവോ വസുര്വസുമനാ ഹവിഃ

ചിന്തയെപ്പോലെ വേഗമുള്ളവൻ, തീർത്ഥങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്തിന്റെ ഉറവിടം, സമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, ധനസമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, വാസുദേവന്റെ പുത്രൻ, സമ്പത്തിന്റെ സാരമായവൻ, ഉത്തമ മനസ്സുള്ളവൻ, ഹോമത്തിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ഹവി.

സദ്ഗതിഃ സത്കൃതിഃ സത്താ സദ്ഭൂതിഃ സത്പരായണഃ । ശൂരസേനോ യദുശ്രേഷ്ഠഃ സന്നിവാസഃ സുയാമുനഃ

സത്പുരുഷന്മാർക്ക് മോക്ഷമാർഗ്ഗം, സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ, സത്യം എന്ന നില, സത്വത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, സന്മാർഗ്ഗക്കാരുടെ പരമാശ്രയം, ശൂരസേനവംശത്തിലെ പ്രധാനൻ, യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠൻ, സത്യമായ വാസസ്ഥലം, യമുനയെ ശുഭമാക്കുന്നവൻ.

ഭൂതാവാസോ വാസുദേവഃ സര്വാസുനിലയോഽനലഃ । ദര്പഹാ ദര്പദോ ദൃപ്തോ ദുര്ധരോഽഥാപരാജിതഃ

എല്ലാ ജീവികളുടെയും വാസസ്ഥലം, വാസുദേവൻ, എല്ലാ ജീവശക്തിയുടെയും ആധാരം, അഗ്‌നി, അഹങ്കാരത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, അഹങ്കാരം നൽകുന്നവൻ, അഭിമാനിയായവൻ, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവൻ, ഒരിക്കലും തോൽക്കാത്തവൻ.

വിശ്വമൂര്തിര്മഹാമൂര്തിര്ദീപ്തമൂര്തിരമൂര്തിമാന് । അനേകമൂര്തിരവ്യക്തഃ ശതമൂര്തിഃ ശതാനനഃ

സകലവും ആകുന്ന രൂപം ഉള്ളവൻ, മഹത്തായ രൂപം ഉള്ളവൻ, പ്രകാശമുള്ള രൂപം ഉള്ളവൻ, രൂപമില്ലാത്തവൻ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, കാണാനാകാത്തവൻ, നൂറ് രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, നൂറ് മുഖങ്ങൾ ഉള്ളവൻ.

ഏകോ നൈകഃ സവഃ കഃ കിം യത് തത്പദമനുത്തമമ് । ലോകബന്ധുര്ലോകനാഥോ മാധവോ ഭക്തവത്സലഃ

ഒരുവൻ തന്നെയാണ്, പലരായി നിലകൊള്ളുന്നവനും ആകുന്നു; എല്ലാം ആകുന്നവൻ, ആരാണെന്ന് ചോദിക്കുമ്പോൾ അതും ആകുന്നു, എന്താണെന്ന് ചോദിക്കുമ്പോൾ അതും ആകുന്നു, അത്ഭുതമായ പരമാവസ്ഥയും ആകുന്നു; ലോകങ്ങളുടെ സ്നേഹിതൻ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ, മാധവൻ, ഭക്തന്മാരെ ഏറെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ.

സുവര്ണവര്ണോ ഹേമാങ്ഗോ വരാങ്ഗശ്ചന്ദനാങ്ഗദീ । വീരഹാ വിഷമഃ ശൂന്യോ ഘൃതാശീരചലശ്ചലഃ

സ്വർണ്ണ നിറമുള്ളവൻ, സ്വർണ്ണംപോലെയുള്ള അംഗങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, മനോഹരമായ അംഗങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, ചന്ദനത്താൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ; വീരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവൻ, ശൂന്യൻ, നെയ്യ് കുടിക്കുന്നവൻ, അചഞ്ചലനും ചഞ്ചലനുമാണ്.

അമാനീ മാനദോ മാന്യോ ലോകസ്വാമീ ത്രിലോകധൃക് । സുമേധാ മേധജോ ധന്യഃ സത്യമേധാ ധരാധരഃ

അഹങ്കാരം ഇല്ലാത്തവൻ, ബഹുമാനം നൽകുന്നവൻ, ബഹുമാനത്തിന് അർഹനായവൻ, ലോകങ്ങളുടെ ഉടമ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ താങ്ങുന്നവൻ; ഉത്തമ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ബുദ്ധിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ, ഭാഗ്യവാൻ, സത്യമായ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവൻ.

തേജോവൃഷോ ദ്യുതിധരഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ । പ്രഗ്രഹോ നിഗ്രഹോ വ്യഗ്രോ നൈകശൃങ്ഗോ ഗദാഗ്രജഃ

പ്രഭയുടെ മഴപൊഴിയുന്നവൻ, പ്രകാശം ധരിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ആയുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠൻ, നിയന്ത്രകൻ, അടക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ, അതിവേഗൻ, അനേകം കൊമ്പുകളുള്ളവൻ, ഗദയുടെ മൂത്ത സഹോദരൻ.

ചതുര്മൂര്തിശ്ചതുര്ബാഹുശ്ചതുര്വ്യൂഹശ്ചതുര്ഗതിഃ । ചതുരാത്മാ ചതുര്ഭാവശ്ചതുര്വേദവിദേകപാത്

നാലു രൂപങ്ങളുള്ളവൻ, നാലു കൈകളുള്ളവൻ, നാലു വിഭാവങ്ങളുള്ളവൻ, നാലു മാർഗങ്ങളുള്ളവൻ, നാലു സ്വഭാവങ്ങളുള്ളവൻ, നാലു നിലകളുള്ളവൻ, നാലു വേദങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, ഒരു കാലുള്ളവൻ.

സമാവര്തോഽനിവൃത്താത്മാ ദുര്ജയോ ദുരതിക്രമഃ । ദുര്ലഭോ ദുര്ഗമോ ദുര്ഗോ ദുരാവാസോ ദുരാരിഹാ

ചക്രംപോലെ പരിവർത്തനശീലിയാവുന്നവൻ, തിരിച്ചു പോകാത്ത ആത്മാവുള്ളവൻ, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, പ്രാപിക്കാൻ ദുഷ്കരൻ, സമീപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവൻ, കോട്ടപോലെയുള്ളവൻ, വാസം ചെയ്യാൻ ദുഷ്കരൻ, ഭയങ്കര ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

ശുഭാങ്ഗോ ലോകസാരങ്ഗഃ സുതന്തുസ്തന്തുവര്ധനഃ । ഇന്ദ്രകര്മാ മഹാകര്മാ കൃതകര്മാ കൃതാഗമഃ

മംഗളമായ രൂപമുള്ളവൻ, ലോകങ്ങളുടെ സാരം, സൂക്ഷ്മമായ നൂലുപോലെയുള്ളവൻ, ആ നൂലിനെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ, ഇന്ദ്രന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവൻ, മഹത്തായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവൻ, ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയവൻ, പൂർത്തിയായ ആഗമങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ.

ഉദ്ഭവഃ സുന്ദരഃ സുന്ദോ രത്നനാഭഃ സുലോചനഃ । അര്കോ വാജസനഃ ശൃങ്ഗീ ജയന്തഃ സര്വവിജ്ജയീ

സകലത്തിന്റെയും ആദിയായവൻ, അതിമനോഹരനും ആകർഷകനും, രത്നംപോലെയുള്ള നാഭിയുമുള്ളവൻ, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ളവൻ, സൂര്യൻപോലെയും, പോഷണം നൽകുന്നവനും, കൊമ്പുള്ളവനും, ജയശീലിയും, എല്ലാം അറിയുന്നവരെ പോലും ജയിക്കുന്നവനും ആകുന്നു.

സുവര്ണബിന്ദുരക്ഷോഭ്യഃ സര്വവാഗീശ്വരേശ്വരഃ । മഹാഹ്രദോ മഹാഗര്തോ മഹാഭൂതോ മഹാനിധിഃ

സ്വർണ്ണബിന്ദുവിനെപ്പോലെയുള്ളവൻ, അചഞ്ചലനും, എല്ലാ വാഗ്മികളുടെയും അധിപതിയും, മഹാസരസ്സും, മഹാഗർത്തവും, മഹാഭൂതവും, മഹാസമ്പത്തും ആകുന്നു.

കുമുദഃ കുന്ദരഃ കുന്ദഃ പര്ജന്യഃ പാവനോഽനിലഃ । അമൃതാശോഽമൃതവപുഃ സര്വജ്ഞഃ സര്വതോമുഖഃ

ഭൂമിയിൽ ആനന്ദം പകരുന്നവൻ, സന്തോഷം നൽകുന്നവൻ, കുന്ദപ്പൂവുപോലെ ശുദ്ധനും, മഴ നൽകുന്നവൻ, വിശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനും, കാറ്റും, അമരന്മാരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾപോലെയുള്ളവനും, അമരമായ രൂപമുള്ളവനും, എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാടെയും മുഖമുള്ളവനും ആകുന്നു.

സുലഭഃ സുവ്രതഃ സിദ്ധഃ ശത്രുജിച്ഛത്രുതാപനഃ । ന്യഗ്രോധോഽദുമ്ബരോഽശ്വത്ഥശ്ചാണൂരാന്ധ്രനിഷൂദനഃ

സുലഭനായി ലഭിക്കാവുന്നവൻ, ഉത്തമവ്രതങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവൻ, സിദ്ധനായവൻ, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവൻ, ശത്രുക്കളെ ദണ്ഡിക്കുന്നവൻ, ആലമരം, ഉത്തലമരം, അശ്വത്ഥമരം, ചാണൂരനും അന്തകനും സംഹരിക്കുന്നവൻ ആകുന്നു.

സഹസ്രാര്ചിഃ സപ്തജിഹ്വഃ സപ്തൈധാഃ സപ്തവാഹനഃ । അമൂര്തിരനഘോഽചിന്ത്യോ ഭയകൃദ്ഭയനാശനഃ

ആയിരംമടങ്ങ് പ്രകാശമുള്ളവൻ, ഏഴ് നാവുകൾ ഉള്ളവൻ, ഏഴ് വിധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്നവൻ, ഏഴ് വാഹനങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, രൂപരഹിതൻ, പാപരഹിതൻ, മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാവാത്തവൻ, ഭയം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, ഭയം ഇല്ലാതാക്കുന്നവൻ.

അണുര്ബൃഹത്കൃശഃ സ്ഥൂലോ ഗുണഭൃന്നിര്ഗുണോ മഹാന് । അധൃതഃ സ്വധൃതഃ സ്വാസ്യഃ പ്രാഗ്വംശോ വംശവര്ധനഃ

അത്യന്തം സൂക്ഷ്മനും വിശാലനും സുന്ദരനും ഭംഗിയുള്ളവനും, ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനും ഗുണാതീതനുമാണ് മഹാനായവൻ. ആരുടേയും സഹായവും ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നവൻ, സ്വയം മുഖമുള്ളവൻ, പ്രാചീന പിതാവും വംശം വളർത്തുന്നവനും ആകുന്നു.