ശ്രീവിഷ്ണുസഹസ്രനാമസ്തോത്രമ്

ഗഭസ്തിനേമിഃ സത്ത്വസ്ഥഃ സിംഹോ ഭൂതമഹേശ്വരഃ । ആദിദേവോ മഹാദേവോ ദേവേശോ ദേവഭൃദ്ഗുരുഃ

സൂര്യന്റെ കിരണചക്രംപോലെയുള്ളവൻ, ശുദ്ധതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, സിംഹംപോലെയുള്ളവൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും മഹേശ്വരൻ, ആദിദേവൻ, മഹാദേവൻ, ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരൻ, ദേവന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുന്നവരുടെ ഗുരു.

ഉത്തരോ ഗോപതിര്ഗോപ്താ ജ്ഞാനഗമ്യഃ പുരാതനഃ । ശരീരഭൂതഭൃദ്ഭോക്താ കപീന്ദ്രോ ഭൂരിദക്ഷിണഃ

അവൻ അതീതനും ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനും കാവലുകാരനുമാണ്. അറിവിലൂടെ ലഭിക്കാവുന്നവൻ, പ്രാചീനൻ, ശരീരധാരികൾക്ക് ആശ്രയവും അനുഭവിക്കുന്നവനും, വാനരരാജാവും, അത്യന്തം ദാനശീലിയും ആകുന്നു.

സോമപോഽമൃതപഃ സോമഃ പുരുജിത്പുരുസത്തമഃ । വിനയോ ജയഃ സത്യസന്ധോ ദാശാര്ഹഃ സാത്വതാമ്പതിഃ

അവൻ സോമരസം കുടിക്കുന്നവനും അമൃതം അനുഭവിക്കുന്നവനും സോമം തന്നെയും ആണ്. അനേകരെ ജയിച്ചവൻ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, വിനയശീലനും വിജയിയും സത്യനിഷ്ഠനും ദാശാർഹ വംശജനും സാത്വതരുടെ നാഥനും ആകുന്നു.

വിനിയോജ്യഃ ജീവോ വിനയിതാ സാക്ഷീ മുകുന്ദോഽമിതവിക്രമഃ । അമ്ഭോനിധിരനന്താത്മാ മഹോദധിശയോഽന്തകഃ

അവൻ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നവനും ജീവനും വിനയവാനുമാണ്. സാക്ഷിയും മോക്ഷം നൽകുന്നവനും അളവറ്റ കാൽവെപ്പുള്ളവനും സമുദ്രവും അനന്തസ്വഭാവിയുമാണ്. മഹാസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവനും അന്ത്യം വരുത്തുന്നവനും ആകുന്നു.

അജോ മഹാര്ഹഃ സ്വാഭാവ്യോ ജിതാമിത്രഃ പ്രമോദനഃ । ആനന്ദോ നന്ദനോ നന്ദഃ സത്യധര്മാ ത്രിവിക്രമഃ

അവൻ ജനനമില്ലാത്തവനും അത്യന്തം മഹത്വമുള്ളവനും സ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനും ആനന്ദം നൽകുന്നവനും ആകുന്നു. അവൻ ആനന്ദസ്വരൂപനും സന്തോഷത്തിന്റെ ഉറവിടവും സന്തോഷം തന്നെയും സത്യധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ ചവിട്ടിയവനും ആണ്.

മഹര്ഷിഃ കപിലാചാര്യഃ കൃതജ്ഞോ മേദിനീപതിഃ । ത്രിപദസ്ത്രിദശാധ്യക്ഷോ മഹാശൃങ്ഗഃ കൃതാന്തകൃത്

മഹർഷി കപിലാചാര്യൻ, നന്ദി അറിയുന്നവൻ, ഭൂമിയുടെ രാജാവ്, മൂന്നു പടി ഇടുന്നവൻ, ദേവന്മാരുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ, വലിയ കൊമ്പുള്ളവൻ, മരണത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

മഹാവരാഹോ ഗോവിന്ദഃ സുഷേണഃ കനകാങ്ഗദീ । ഗുഹ്യോ ഗഭീരോ ഗഹനോ ഗുപ്തശ്ചക്രഗദാധരഃ

വലിയ വരാഹം, ഗോവിന്ദൻ, മനോഹരമായ സൈന്യം ഉള്ളവൻ, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കങ്കണങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ, രഹസ്യമായവൻ, ആഴമുള്ളവൻ, ഗ്രഹിക്കാനാവാത്തവൻ, മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ, ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ളവൻ.

വേധാഃ സ്വാങ്ഗോഽജിതഃ കൃഷ്ണോ ദൃഢഃ സങ്കര്ഷണോഽച്യുതഃ । വരുണോ വാരുണോ വൃക്ഷഃ പുഷ്കരാക്ഷോ മഹാമനാഃ

സൃഷ്ടികർത്താവ്, ശുഭമായ അവയവങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, ജയിക്കാനാവാത്തവൻ, കൃഷ്ണൻ, ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവൻ, സങ്കർഷണൻ, ഒരിക്കലും തകരാത്തവൻ, വരുണൻ, വരുണന്റെ മകൻ, വൃക്ഷം, താമരക്കണ്ണൻ, വലിയ മനസ്സുള്ളവൻ.

ഭഗവാന് ഭഗഹാഽഽനന്ദീ വനമാലീ ഹലായുധഃ । ആദിത്യോ ജ്യോതിരാദിത്യഃ സഹിഷ്ണുര്ഗതിസത്തമഃ

ഭഗവാൻ, ഭാഗ്യം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആനന്ദം നിറഞ്ഞവൻ, വനമാല ധരിച്ചവൻ, നിലം ഉഴുന്ന ആയുധം കൈവശമുള്ളവൻ, ആദിത്യൻ, പ്രകാശമുള്ള സൂര്യൻ, സഹിഷ്ണു, സഞ്ചരിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമൻ.

സുധന്വാ ഖണ്ഡപരശുര്ദാരുണോ ദ്രവിണപ്രദഃ । ദിവസ്പൃക് സര്വദൃഗ്വ്യാസോ വാചസ്പതിരയോനിജഃ

ഉത്തമമായ വില്ലും ശക്തമായ കുരുവാളും കൈവശമുള്ളവൻ, ഭയങ്കരനും സമ്പത്ത് നൽകുന്നവനും ആകാശത്തേക്കു കൈവയ്ക്കുന്നവനും എല്ലാം കാണുന്നവനും, വ്യാസൻ, വാക്കുകളുടെ അധിപൻ, ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ — ഇവയൊക്കെയും ആകുന്നവൻ.

(ദിവിസ്പൃക്) ത്രിസാമാ സാമഗഃ സാമ നിര്വാണം ഭേഷജം ഭിഷക് । സംന്യാസകൃച്ഛമഃ ശാന്തോ നിഷ്ഠാ ശാന്തിഃ പരായണമ്

മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള സാമവേദവും, സാമഗാനവും, സാമം തന്നെയും, മോക്ഷവും ഔഷധവും വൈദ്യനും, സന്ന്യാസം ചെയ്യുന്നവനും ക്ഷമയുള്ളവനും ശാന്തനും ലക്ഷ്യവും സമാധാനവും പരമാശ്രയവും ആകുന്നവൻ.

ശുഭാങ്ഗഃ ശാന്തിദഃ സ്രഷ്ടാ കുമുദഃ കുവലേശയഃ । ഗോഹിതോ ഗോപതിര്ഗോപ്താ വൃഷഭാക്ഷോ വൃഷപ്രിയഃ

ശരീരഭാഗങ്ങൾ ശുഭമായവനാണ്, സമാധാനം നൽകുന്നവനും സൃഷ്ടികർത്താവും ആനന്ദം പകരുന്നവനും താമരയിൽ വസിക്കുന്നവനും, പശുക്കളുടെ രക്ഷകനും അധിപനും കാവലുകാരനും, കാളയുടെ കണ്ണുകളുള്ളവനും കാളയെ സ്നേഹിക്കുന്നവനും.

അനിവര്തീ നിവൃത്താത്മാ സങ്ക്ഷേപ്താ ക്ഷേമകൃച്ഛിവഃ । ശ്രീവത്സവക്ഷാഃ ശ്രീവാസഃ ശ്രീപതിഃ ശ്രീമതാംവരഃ

ഒരിക്കലും പിന്മാറാത്തവൻ, മനസ്സ് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവൻ, എല്ലാം ചുരുക്കി സംഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, ക്ഷേമം നൽകുന്നവൻ, മംഗളസ്വഭാവമുള്ളവൻ, ശ്രീവത്സം നെഞ്ചിൽ ഉള്ളവൻ, ശ്രീയുടെ വാസസ്ഥലവും ഭർത്താവും, ഭാഗ്യവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്.

ശ്രീദഃ ശ്രീശഃ ശ്രീനിവാസഃ ശ്രീനിധിഃ ശ്രീവിഭാവനഃ । ശ്രീധരഃ ശ്രീകരഃ ശ്രേയഃ ശ്രീമാഁല്ലോകത്രയാശ്രയഃ

സമ്പത്തിന്റെ ദാതാവ്, സമ്പത്തിന്റെ നാഥൻ, സമ്പത്തിന്റെ വാസസ്ഥലം, സമ്പത്തിന്റെ നിധി, സമ്പത്ത് പ്രാപിപ്പിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്ത് ധരിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, പരമമായ ക്ഷേമം, സമ്പത്ത് നിറഞ്ഞവൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ആശ്രയമായവൻ.

സ്വക്ഷഃ സ്വങ്ഗഃ ശതാനന്ദോ നന്ദിര്ജ്യോതിര്ഗണേശ്വരഃ । വിജിതാത്മാഽവിധേയാത്മാ സത്കീര്തിശ്ഛിന്നസംശയഃ

സുന്ദരമായ കണ്ണുകൾ ഉള്ളവൻ, മനോഹരമായ അവയവങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, അനവധി ആനന്ദങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, സന്തോഷത്തിന്റെ ഉറവിടം, പ്രകാശത്തിന്റെ സംഘങ്ങളുടെ നാഥൻ, ആത്മാവിനെ ജയിച്ചവൻ, മറ്റൊരാളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ അല്ലാത്തവൻ, ഉത്തമമായ കീർത്തിയുള്ളവൻ, സംശയമില്ലാത്തവൻ.

ഉദീര്ണഃ സര്വതശ്ചക്ഷുരനീശഃ ശാശ്വതസ്ഥിരഃ । ഭൂശയോ ഭൂഷണോ ഭൂതിര്വിശോകഃ ശോകനാശനഃ

ഉയർന്ന നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകൾ ഉള്ളവൻ, ആരുടെയും അടിമയല്ലാത്തവൻ, ശാശ്വതനും അചഞ്ചലനും, ഭൂമിയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവൻ, ഭൂമിയുടെ അലങ്കാരം, ഐശ്വര്യം, ദുഃഖമില്ലാത്തവൻ, ദുഃഖം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

അര്ചിഷ്മാനര്ചിതഃ കുമ്ഭോ വിശുദ്ധാത്മാ വിശോധനഃ । അനിരുദ്ധോഽപ്രതിരഥഃ പ്രദ്യുമ്നോഽമിതവിക്രമഃ

പ്രഭയുള്ളവൻ, ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവൻ, സമൃദ്ധിയുടെ കലശം, ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവൻ, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ, തടസ്സം ഇല്ലാത്തവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കപ്പെടാത്തവൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അളവില്ലാത്ത വീര്യശാലി.

കാലനേമിനിഹാ വീരഃ ശൌരിഃ ശൂരജനേശ്വരഃ । ത്രിലോകാത്മാ ത്രിലോകേശഃ കേശവഃ കേശിഹാ ഹരിഃ

കാലനേമിയെ സംഹരിച്ചവൻ, വീരൻ, ധൈര്യശാലി, ധീരജനങ്ങളുടെ നാഥൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ആത്മാവ്, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപൻ, കേശവൻ, കേശിയെ സംഹരിച്ചവൻ, ഹരി — ഇങ്ങനെയാണ് അവന്റെ മഹത്വം.

കാമദേവഃ കാമപാലഃ കാമീ കാന്തഃ കൃതാഗമഃ । അനിര്ദേശ്യവപുര്വിഷ്ണുര്വീരോഽനന്തോ ധനഞ്ജയഃ

ആശയുടെ ദേവൻ, ആഗ്രഹങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ, ആഗ്രഹമുള്ളവൻ, പ്രിയപ്പെട്ടവൻ, ശാസ്ത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചവൻ, വിവരണം കഴിയാത്ത രൂപമുള്ളവൻ, വിഷ്ണു, ധൈര്യശാലി, അനന്തൻ, ധനത്തെ ജയിച്ചവൻ.

ബ്രഹ്മണ്യോ ബ്രഹ്മകൃദ് ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മവിവര്ധനഃ । ബ്രഹ്മവിദ് ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മീ ബ്രഹ്മജ്ഞോ ബ്രാഹ്മണപ്രിയഃ

ബ്രഹ്മത്തിന് ആശ്രയമായവൻ, ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചവൻ, ബ്രഹ്മാവ്, പരമസത്യം, ബ്രഹ്മത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ, ബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നവൻ, ബ്രാഹ്മണരിൽ ഉൾപ്പെട്ടവൻ, ബ്രഹ്മനിഷ്ഠൻ, വേദജ്ഞൻ, ബ്രാഹ്മണപ്രിയൻ.

മഹാക്രമോ മഹാകര്മാ മഹാതേജാ മഹോരഗഃ । മഹാക്രതുര്മഹായജ്വാ മഹായജ്ഞോ മഹാഹവിഃ

മഹത്തായ കാൽവെയ്പ്പുള്ളവൻ, മഹത്തായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, മഹത്തായ തേജസ്സുള്ളവൻ, മഹാസർപ്പൻ, മഹായാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, മഹായാഗി, മഹായാഗം തന്നെ, മഹത്തായ ഹോമം.

സ്തവ്യഃ സ്തവപ്രിയഃ സ്തോത്രം സ്തുതിഃ സ്തോതാ രണപ്രിയഃ । പൂര്ണഃ പൂരയിതാ പുണ്യഃ പുണ്യകീര്തിരനാമയഃ

സ്തുതിക്കു യോജ്യൻ, സ്തുതികൾക്ക് പ്രിയൻ, സ്തുതിയും സ്തുതിയും ചെയ്യുന്നവനും തന്നെയാണ്. യുദ്ധം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവൻ, പൂർണ്ണതയുള്ളവൻ, എല്ലാം നിറവേറ്റുന്നവൻ, പുണ്യവാൻ, പുണ്യത്തിൽ പ്രശസ്തൻ, രോഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്തവൻ.

മനോജവസ്തീര്ഥകരോ വസുരേതാ വസുപ്രദഃ । വസുപ്രദോ വാസുദേവോ വസുര്വസുമനാ ഹവിഃ

ചിന്തയെപ്പോലെ വേഗമുള്ളവൻ, തീർത്ഥങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്തിന്റെ ഉറവിടം, സമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, ധനസമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, വാസുദേവന്റെ പുത്രൻ, സമ്പത്തിന്റെ സാരമായവൻ, ഉത്തമ മനസ്സുള്ളവൻ, ഹോമത്തിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ഹവി.

സദ്ഗതിഃ സത്കൃതിഃ സത്താ സദ്ഭൂതിഃ സത്പരായണഃ । ശൂരസേനോ യദുശ്രേഷ്ഠഃ സന്നിവാസഃ സുയാമുനഃ

സത്പുരുഷന്മാർക്ക് മോക്ഷമാർഗ്ഗം, സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ, സത്യം എന്ന നില, സത്വത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, സന്മാർഗ്ഗക്കാരുടെ പരമാശ്രയം, ശൂരസേനവംശത്തിലെ പ്രധാനൻ, യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠൻ, സത്യമായ വാസസ്ഥലം, യമുനയെ ശുഭമാക്കുന്നവൻ.

ഭൂതാവാസോ വാസുദേവഃ സര്വാസുനിലയോഽനലഃ । ദര്പഹാ ദര്പദോ ദൃപ്തോ ദുര്ധരോഽഥാപരാജിതഃ

എല്ലാ ജീവികളുടെയും വാസസ്ഥലം, വാസുദേവൻ, എല്ലാ ജീവശക്തിയുടെയും ആധാരം, അഗ്‌നി, അഹങ്കാരത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, അഹങ്കാരം നൽകുന്നവൻ, അഭിമാനിയായവൻ, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവൻ, ഒരിക്കലും തോൽക്കാത്തവൻ.

വിശ്വമൂര്തിര്മഹാമൂര്തിര്ദീപ്തമൂര്തിരമൂര്തിമാന് । അനേകമൂര്തിരവ്യക്തഃ ശതമൂര്തിഃ ശതാനനഃ

സകലവും ആകുന്ന രൂപം ഉള്ളവൻ, മഹത്തായ രൂപം ഉള്ളവൻ, പ്രകാശമുള്ള രൂപം ഉള്ളവൻ, രൂപമില്ലാത്തവൻ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, കാണാനാകാത്തവൻ, നൂറ് രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, നൂറ് മുഖങ്ങൾ ഉള്ളവൻ.

ഏകോ നൈകഃ സവഃ കഃ കിം യത് തത്പദമനുത്തമമ് । ലോകബന്ധുര്ലോകനാഥോ മാധവോ ഭക്തവത്സലഃ

ഒരുവൻ തന്നെയാണ്, പലരായി നിലകൊള്ളുന്നവനും ആകുന്നു; എല്ലാം ആകുന്നവൻ, ആരാണെന്ന് ചോദിക്കുമ്പോൾ അതും ആകുന്നു, എന്താണെന്ന് ചോദിക്കുമ്പോൾ അതും ആകുന്നു, അത്ഭുതമായ പരമാവസ്ഥയും ആകുന്നു; ലോകങ്ങളുടെ സ്നേഹിതൻ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ, മാധവൻ, ഭക്തന്മാരെ ഏറെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ.

സുവര്ണവര്ണോ ഹേമാങ്ഗോ വരാങ്ഗശ്ചന്ദനാങ്ഗദീ । വീരഹാ വിഷമഃ ശൂന്യോ ഘൃതാശീരചലശ്ചലഃ

സ്വർണ്ണ നിറമുള്ളവൻ, സ്വർണ്ണംപോലെയുള്ള അംഗങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, മനോഹരമായ അംഗങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, ചന്ദനത്താൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ; വീരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവൻ, ശൂന്യൻ, നെയ്യ് കുടിക്കുന്നവൻ, അചഞ്ചലനും ചഞ്ചലനുമാണ്.

അമാനീ മാനദോ മാന്യോ ലോകസ്വാമീ ത്രിലോകധൃക് । സുമേധാ മേധജോ ധന്യഃ സത്യമേധാ ധരാധരഃ

അഹങ്കാരം ഇല്ലാത്തവൻ, ബഹുമാനം നൽകുന്നവൻ, ബഹുമാനത്തിന് അർഹനായവൻ, ലോകങ്ങളുടെ ഉടമ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ താങ്ങുന്നവൻ; ഉത്തമ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ബുദ്ധിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ, ഭാഗ്യവാൻ, സത്യമായ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവൻ.