ശ്രീവിഷ്ണുസഹസ്രനാമസ്തോത്രമ്

വ്യവസായോ വ്യവസ്ഥാനഃ സംസ്ഥാനഃ സ്ഥാനദോ ധ്രുവഃ । പരര്ദ്ധിഃ പരമസ്പഷ്ടസ്തുഷ്ടഃ പുഷ്ടഃ ശുഭേക്ഷണഃ

ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവൻ, അടിസ്ഥാനമായവൻ, സ്വരൂപം, സ്ഥാനദായകൻ, സ്ഥിരതയുള്ളവൻ, പരമ ഐശ്വര്യശാലി, സുതാര്യമുള്ളവൻ, തൃപ്തനായവൻ, സമൃദ്ധനായവൻ, ദയയോടെയുള്ള കാഴ്ചയുള്ളവൻ.

രാമോ വിരാമോ വിരജോ മാര്ഗോ നേയോ നയോഽനയഃ । (വിരാമോ വിരതോ) വീരഃ ശക്തിമതാം ശ്രേഷ്ഠോ ധര്മോ ധര്മവിദുത്തമഃ

ആനന്ദം നൽകുന്നവൻ, വിശ്രമം, രാഗരഹിതൻ, സത്മാർഗ്ഗം, വഴിപടിയാവുന്നവൻ, വഴികാട്ടി, തെറ്റുവഴികാട്ടാത്തവൻ, വീരൻ, ശക്തിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ധർമ്മം, ധർമ്മത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ.

വൈകുണ്ഠഃ പുരുഷഃ പ്രാണഃ പ്രാണദഃ പ്രണവഃ പൃഥുഃ । ഹിരണ്യഗര്ഭഃ ശത്രുഘ്നോ വ്യാപ്തോ വായുരധോക്ഷജഃ

വൈകുണ്ഠൻ, മഹാപുരുഷൻ, പ്രാണൻ, പ്രാണദാതാവ്, പ്രണവം, വിശാലൻ, ഹിരണ്യഗർഭൻ, ശത്രുവിനെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചവൻ, വായു, സകലത്തിനും അതീതനായവൻ.

ഋതുഃ സുദര്ശനഃ കാലഃ പരമേഷ്ഠീ പരിഗ്രഹഃ । ഉഗ്രഃ സംവത്സരോ ദക്ഷോ വിശ്രാമോ വിശ്വദക്ഷിണഃ

അവൻ കാലം, മനോഹരമായ ദർശനം, സമയവും, പരമോന്നതനായ പ്രഭുവും, എല്ലാം സ്വന്തമാക്കുന്നവനും, ഭയങ്കരനും, ഒരു സംവത്സരവും, കൃത്യനിഷ്ഠയുള്ളവനും, വിശ്രമവും, എല്ലായിടത്തും കഴിവുള്ളവനും ആകുന്നു.

വിസ്താരഃ സ്ഥാവരസ്ഥാണുഃ പ്രമാണം ബീജമവ്യയമ് । അര്ഥോഽനര്ഥോ മഹാകോശോ മഹാഭോഗോ മഹാധനഃ

അവൻ വ്യാപ്തിയും, അചഞ്ചലമായ നിലയും, അളവുമാണ്; അക്ഷയമായ വിത്തും, അർത്ഥവും, അനർത്ഥവും, മഹത്തായ നിധിയും, മഹാസുഖവും, മഹാസമ്പത്തും ആകുന്നു.

അനിര്വിണ്ണഃ സ്ഥവിഷ്ഠോഽഭൂര്ധര്മയൂപോ മഹാമഖഃ । നക്ഷത്രനേമിര്നക്ഷത്രീ ക്ഷമഃ ക്ഷാമഃ സമീഹനഃ

അവൻ ഒരിക്കലും ക്ഷീണിക്കാത്തവൻ, അത്യന്തം ശക്തനായവൻ, ഭൂമി, ധർമ്മത്തിന്റെ തൂണും, മഹായാഗവും, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അക്ഷവും, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അധിപനും, ക്ഷമയും, ക്ഷീണവും, സജീവതയും ആകുന്നു.

യജ്ഞ ഇജ്യോ മഹേജ്യശ്ച ക്രതുഃ സത്രം സതാം ഗതിഃ । സര്വദര്ശീ വിമുക്താത്മാ സര്വജ്ഞോ ജ്ഞാനമുത്തമമ്

അവൻ യജ്ഞം, ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവൻ, മഹാരാധ്യൻ, കർമവിധി, സമൂഹയാഗം, സന്മാർഗ്ഗം, എല്ലാം കാണുന്നവൻ, സ്വതന്ത്രാത്മാവ്, സർവ്വജ്ഞൻ, പരമജ്ഞാനവും ആകുന്നു.

സുവ്രതഃ സുമുഖഃ സൂക്ഷ്മഃ സുഘോഷഃ സുഖദഃ സുഹൃത് । മനോഹരോ ജിതക്രോധോ വീരബാഹുര്വിദാരണഃ

ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവൻ, മനോഹരമായ മുഖമുള്ളവൻ, സൂക്ഷ്മസ്വഭാവമുള്ളവൻ, മധുരമായ ശബ്ദമുള്ളവൻ, സന്തോഷം നൽകുന്നവൻ, നല്ല സുഹൃത്ത്, ഹൃദയം ആകർഷിക്കുന്നവൻ, കോപം ജയിച്ചവൻ, വീര്യശാലിയായ കൈകളുള്ളവൻ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ.

സ്വാപനഃ സ്വവശോ വ്യാപീ നൈകാത്മാ നൈകകര്മകൃത് । വത്സരോ വത്സലോ വത്സീ രത്നഗര്ഭോ ധനേശ്വരഃ

ഉറക്കം വരുത്തുന്നവൻ, സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, പലതരം പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ, വർഷം തന്നെയാണ്, സ്നേഹമുള്ളവൻ, കിടാക്കളെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവൻ, അകത്തുള്ള രത്നംപോലെയുള്ളവൻ, സമ്പത്തിന്റെ ഉടമ.

ധര്മഗുബ്ധര്മകൃദ്ധര്മീ സദസത്ക്ഷരമക്ഷരമ് । അവിജ്ഞാതാ സഹസ്രാംശുര്വിധാതാ കൃതലക്ഷണഃ

ധർമ്മത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ, ധർമ്മപ്രകാരമുള്ള പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനിൽക്കുന്നവൻ, സത്യം-അസത്യം രണ്ടും തന്നെയാണ്, നശിക്കുന്നതും നശിക്കാത്തതും തന്നെയാണ്, ആരും അറിയാനാകാത്തവൻ, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ളവൻ, സൃഷ്ടികർത്താവ്, ലക്ഷണങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചവൻ.

ഗഭസ്തിനേമിഃ സത്ത്വസ്ഥഃ സിംഹോ ഭൂതമഹേശ്വരഃ । ആദിദേവോ മഹാദേവോ ദേവേശോ ദേവഭൃദ്ഗുരുഃ

സൂര്യന്റെ കിരണചക്രംപോലെയുള്ളവൻ, ശുദ്ധതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, സിംഹംപോലെയുള്ളവൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും മഹേശ്വരൻ, ആദിദേവൻ, മഹാദേവൻ, ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരൻ, ദേവന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുന്നവരുടെ ഗുരു.

ഉത്തരോ ഗോപതിര്ഗോപ്താ ജ്ഞാനഗമ്യഃ പുരാതനഃ । ശരീരഭൂതഭൃദ്ഭോക്താ കപീന്ദ്രോ ഭൂരിദക്ഷിണഃ

അവൻ അതീതനും ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനും കാവലുകാരനുമാണ്. അറിവിലൂടെ ലഭിക്കാവുന്നവൻ, പ്രാചീനൻ, ശരീരധാരികൾക്ക് ആശ്രയവും അനുഭവിക്കുന്നവനും, വാനരരാജാവും, അത്യന്തം ദാനശീലിയും ആകുന്നു.

സോമപോഽമൃതപഃ സോമഃ പുരുജിത്പുരുസത്തമഃ । വിനയോ ജയഃ സത്യസന്ധോ ദാശാര്ഹഃ സാത്വതാമ്പതിഃ

അവൻ സോമരസം കുടിക്കുന്നവനും അമൃതം അനുഭവിക്കുന്നവനും സോമം തന്നെയും ആണ്. അനേകരെ ജയിച്ചവൻ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, വിനയശീലനും വിജയിയും സത്യനിഷ്ഠനും ദാശാർഹ വംശജനും സാത്വതരുടെ നാഥനും ആകുന്നു.

വിനിയോജ്യഃ ജീവോ വിനയിതാ സാക്ഷീ മുകുന്ദോഽമിതവിക്രമഃ । അമ്ഭോനിധിരനന്താത്മാ മഹോദധിശയോഽന്തകഃ

അവൻ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നവനും ജീവനും വിനയവാനുമാണ്. സാക്ഷിയും മോക്ഷം നൽകുന്നവനും അളവറ്റ കാൽവെപ്പുള്ളവനും സമുദ്രവും അനന്തസ്വഭാവിയുമാണ്. മഹാസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവനും അന്ത്യം വരുത്തുന്നവനും ആകുന്നു.

അജോ മഹാര്ഹഃ സ്വാഭാവ്യോ ജിതാമിത്രഃ പ്രമോദനഃ । ആനന്ദോ നന്ദനോ നന്ദഃ സത്യധര്മാ ത്രിവിക്രമഃ

അവൻ ജനനമില്ലാത്തവനും അത്യന്തം മഹത്വമുള്ളവനും സ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനും ആനന്ദം നൽകുന്നവനും ആകുന്നു. അവൻ ആനന്ദസ്വരൂപനും സന്തോഷത്തിന്റെ ഉറവിടവും സന്തോഷം തന്നെയും സത്യധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ ചവിട്ടിയവനും ആണ്.

മഹര്ഷിഃ കപിലാചാര്യഃ കൃതജ്ഞോ മേദിനീപതിഃ । ത്രിപദസ്ത്രിദശാധ്യക്ഷോ മഹാശൃങ്ഗഃ കൃതാന്തകൃത്

മഹർഷി കപിലാചാര്യൻ, നന്ദി അറിയുന്നവൻ, ഭൂമിയുടെ രാജാവ്, മൂന്നു പടി ഇടുന്നവൻ, ദേവന്മാരുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ, വലിയ കൊമ്പുള്ളവൻ, മരണത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

മഹാവരാഹോ ഗോവിന്ദഃ സുഷേണഃ കനകാങ്ഗദീ । ഗുഹ്യോ ഗഭീരോ ഗഹനോ ഗുപ്തശ്ചക്രഗദാധരഃ

വലിയ വരാഹം, ഗോവിന്ദൻ, മനോഹരമായ സൈന്യം ഉള്ളവൻ, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കങ്കണങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ, രഹസ്യമായവൻ, ആഴമുള്ളവൻ, ഗ്രഹിക്കാനാവാത്തവൻ, മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ, ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ളവൻ.

വേധാഃ സ്വാങ്ഗോഽജിതഃ കൃഷ്ണോ ദൃഢഃ സങ്കര്ഷണോഽച്യുതഃ । വരുണോ വാരുണോ വൃക്ഷഃ പുഷ്കരാക്ഷോ മഹാമനാഃ

സൃഷ്ടികർത്താവ്, ശുഭമായ അവയവങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, ജയിക്കാനാവാത്തവൻ, കൃഷ്ണൻ, ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവൻ, സങ്കർഷണൻ, ഒരിക്കലും തകരാത്തവൻ, വരുണൻ, വരുണന്റെ മകൻ, വൃക്ഷം, താമരക്കണ്ണൻ, വലിയ മനസ്സുള്ളവൻ.

ഭഗവാന് ഭഗഹാഽഽനന്ദീ വനമാലീ ഹലായുധഃ । ആദിത്യോ ജ്യോതിരാദിത്യഃ സഹിഷ്ണുര്ഗതിസത്തമഃ

ഭഗവാൻ, ഭാഗ്യം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആനന്ദം നിറഞ്ഞവൻ, വനമാല ധരിച്ചവൻ, നിലം ഉഴുന്ന ആയുധം കൈവശമുള്ളവൻ, ആദിത്യൻ, പ്രകാശമുള്ള സൂര്യൻ, സഹിഷ്ണു, സഞ്ചരിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമൻ.

സുധന്വാ ഖണ്ഡപരശുര്ദാരുണോ ദ്രവിണപ്രദഃ । ദിവസ്പൃക് സര്വദൃഗ്വ്യാസോ വാചസ്പതിരയോനിജഃ

ഉത്തമമായ വില്ലും ശക്തമായ കുരുവാളും കൈവശമുള്ളവൻ, ഭയങ്കരനും സമ്പത്ത് നൽകുന്നവനും ആകാശത്തേക്കു കൈവയ്ക്കുന്നവനും എല്ലാം കാണുന്നവനും, വ്യാസൻ, വാക്കുകളുടെ അധിപൻ, ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ — ഇവയൊക്കെയും ആകുന്നവൻ.

(ദിവിസ്പൃക്) ത്രിസാമാ സാമഗഃ സാമ നിര്വാണം ഭേഷജം ഭിഷക് । സംന്യാസകൃച്ഛമഃ ശാന്തോ നിഷ്ഠാ ശാന്തിഃ പരായണമ്

മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള സാമവേദവും, സാമഗാനവും, സാമം തന്നെയും, മോക്ഷവും ഔഷധവും വൈദ്യനും, സന്ന്യാസം ചെയ്യുന്നവനും ക്ഷമയുള്ളവനും ശാന്തനും ലക്ഷ്യവും സമാധാനവും പരമാശ്രയവും ആകുന്നവൻ.

ശുഭാങ്ഗഃ ശാന്തിദഃ സ്രഷ്ടാ കുമുദഃ കുവലേശയഃ । ഗോഹിതോ ഗോപതിര്ഗോപ്താ വൃഷഭാക്ഷോ വൃഷപ്രിയഃ

ശരീരഭാഗങ്ങൾ ശുഭമായവനാണ്, സമാധാനം നൽകുന്നവനും സൃഷ്ടികർത്താവും ആനന്ദം പകരുന്നവനും താമരയിൽ വസിക്കുന്നവനും, പശുക്കളുടെ രക്ഷകനും അധിപനും കാവലുകാരനും, കാളയുടെ കണ്ണുകളുള്ളവനും കാളയെ സ്നേഹിക്കുന്നവനും.

അനിവര്തീ നിവൃത്താത്മാ സങ്ക്ഷേപ്താ ക്ഷേമകൃച്ഛിവഃ । ശ്രീവത്സവക്ഷാഃ ശ്രീവാസഃ ശ്രീപതിഃ ശ്രീമതാംവരഃ

ഒരിക്കലും പിന്മാറാത്തവൻ, മനസ്സ് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവൻ, എല്ലാം ചുരുക്കി സംഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, ക്ഷേമം നൽകുന്നവൻ, മംഗളസ്വഭാവമുള്ളവൻ, ശ്രീവത്സം നെഞ്ചിൽ ഉള്ളവൻ, ശ്രീയുടെ വാസസ്ഥലവും ഭർത്താവും, ഭാഗ്യവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്.

ശ്രീദഃ ശ്രീശഃ ശ്രീനിവാസഃ ശ്രീനിധിഃ ശ്രീവിഭാവനഃ । ശ്രീധരഃ ശ്രീകരഃ ശ്രേയഃ ശ്രീമാഁല്ലോകത്രയാശ്രയഃ

സമ്പത്തിന്റെ ദാതാവ്, സമ്പത്തിന്റെ നാഥൻ, സമ്പത്തിന്റെ വാസസ്ഥലം, സമ്പത്തിന്റെ നിധി, സമ്പത്ത് പ്രാപിപ്പിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്ത് ധരിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, പരമമായ ക്ഷേമം, സമ്പത്ത് നിറഞ്ഞവൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ആശ്രയമായവൻ.

സ്വക്ഷഃ സ്വങ്ഗഃ ശതാനന്ദോ നന്ദിര്ജ്യോതിര്ഗണേശ്വരഃ । വിജിതാത്മാഽവിധേയാത്മാ സത്കീര്തിശ്ഛിന്നസംശയഃ

സുന്ദരമായ കണ്ണുകൾ ഉള്ളവൻ, മനോഹരമായ അവയവങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, അനവധി ആനന്ദങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, സന്തോഷത്തിന്റെ ഉറവിടം, പ്രകാശത്തിന്റെ സംഘങ്ങളുടെ നാഥൻ, ആത്മാവിനെ ജയിച്ചവൻ, മറ്റൊരാളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ അല്ലാത്തവൻ, ഉത്തമമായ കീർത്തിയുള്ളവൻ, സംശയമില്ലാത്തവൻ.

ഉദീര്ണഃ സര്വതശ്ചക്ഷുരനീശഃ ശാശ്വതസ്ഥിരഃ । ഭൂശയോ ഭൂഷണോ ഭൂതിര്വിശോകഃ ശോകനാശനഃ

ഉയർന്ന നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകൾ ഉള്ളവൻ, ആരുടെയും അടിമയല്ലാത്തവൻ, ശാശ്വതനും അചഞ്ചലനും, ഭൂമിയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവൻ, ഭൂമിയുടെ അലങ്കാരം, ഐശ്വര്യം, ദുഃഖമില്ലാത്തവൻ, ദുഃഖം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

അര്ചിഷ്മാനര്ചിതഃ കുമ്ഭോ വിശുദ്ധാത്മാ വിശോധനഃ । അനിരുദ്ധോഽപ്രതിരഥഃ പ്രദ്യുമ്നോഽമിതവിക്രമഃ

പ്രഭയുള്ളവൻ, ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവൻ, സമൃദ്ധിയുടെ കലശം, ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവൻ, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ, തടസ്സം ഇല്ലാത്തവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കപ്പെടാത്തവൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അളവില്ലാത്ത വീര്യശാലി.

കാലനേമിനിഹാ വീരഃ ശൌരിഃ ശൂരജനേശ്വരഃ । ത്രിലോകാത്മാ ത്രിലോകേശഃ കേശവഃ കേശിഹാ ഹരിഃ

കാലനേമിയെ സംഹരിച്ചവൻ, വീരൻ, ധൈര്യശാലി, ധീരജനങ്ങളുടെ നാഥൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ആത്മാവ്, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപൻ, കേശവൻ, കേശിയെ സംഹരിച്ചവൻ, ഹരി — ഇങ്ങനെയാണ് അവന്റെ മഹത്വം.

കാമദേവഃ കാമപാലഃ കാമീ കാന്തഃ കൃതാഗമഃ । അനിര്ദേശ്യവപുര്വിഷ്ണുര്വീരോഽനന്തോ ധനഞ്ജയഃ

ആശയുടെ ദേവൻ, ആഗ്രഹങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ, ആഗ്രഹമുള്ളവൻ, പ്രിയപ്പെട്ടവൻ, ശാസ്ത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചവൻ, വിവരണം കഴിയാത്ത രൂപമുള്ളവൻ, വിഷ്ണു, ധൈര്യശാലി, അനന്തൻ, ധനത്തെ ജയിച്ചവൻ.