ശ്രീവിഷ്ണുസഹസ്രനാമസ്തോത്രമ്

ഭൂതഭവ്യഭവന്നാഥഃ പവനഃ പാവനോഽനലഃ । കാമഹാ കാമകൃത്കാന്തഃ കാമഃ കാമപ്രദഃ പ്രഭുഃ

ഭൂതകാലം, ഭാവികാലം, വര്‍ത്തമാനകാലം എന്നിവയുടെ നാഥന്‍, വായു, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവന്‍, അഗ്നി, ആഗ്രഹങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവന്‍, ആഗ്രഹങ്ങള്‍ നിറവേറ്റുന്നവന്‍, പ്രിയന്‍, ആഗ്രഹം സ്വരൂപമായവന്‍, ആഗ്രഹങ്ങള്‍ നല്‍കുന്നവന്‍, പ്രഭു.

യുഗാദികൃദ്യുഗാവര്തോ നൈകമായോ മഹാശനഃ । അദൃശ്യോ വ്യക്തരൂപശ്ച സഹസ്രജിദനന്തജിത്

യുഗങ്ങളുടെ ആദി, കാലചക്രം തിരിക്കുന്നവൻ, അനേകം മായകൾ ഉള്ളവൻ, എല്ലാം ഉണ്ണുന്നവൻ, കണ്ണുകൾക്ക് അദൃശ്യൻ, എന്നാൽ രൂപത്തിൽ പ്രകടനമായവൻ, ആയിരങ്ങൾ ജയിച്ചവൻ, അനന്തതയെ ജയിച്ചവൻ.

ഇഷ്ടോഽവിശിഷ്ടഃ ശിഷ്ടേഷ്ടഃ ശിഖണ്ഡീ നഹുഷോ വൃഷഃ । ക്രോധഹാ ക്രോധകൃത്കര്താ വിശ്വബാഹുര്മഹീധരഃ

എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടനായവൻ, പക്ഷപാതമില്ലാത്തവൻ, സദാചാരികൾക്ക് പ്രിയനായവൻ, കിരീടം ധരിച്ചവൻ, നഹുഷന്റെ വംശജൻ, ധർമ്മത്തിന്റെ ചിഹ്നമായ കാള, ക്രോധം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ക്രോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, സകല പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ, ലോകം മുഴുവൻ കൈകളായവൻ, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവൻ.

അച്യുതഃ പ്രഥിതഃ പ്രാണഃ പ്രാണദോ വാസവാനുജഃ । അപാംനിധിരധിഷ്ഠാനമപ്രമത്തഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ

കദാപോഴും ചലിക്കാത്തവൻ, പ്രസിദ്ധനായവൻ, ജീവശ്വാസം തന്നവൻ, ജീവൻ നൽകുന്നവൻ, ഇന്ദ്രന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ, സമുദ്രം പോലെ വിശാലനായവൻ, അടിസ്ഥാനമായവൻ, എപ്പോഴും ജാഗരൂകനായവൻ, ഉറപ്പുള്ളവൻ.

സ്കന്ദഃ സ്കന്ദധരോ ധുര്യോ വരദോ വായുവാഹനഃ । വാസുദേവോ ബൃഹദ്ഭാനുരാദിദേവഃ പുരന്ദരഃ

സ്കന്ദൻ, സ്കന്ദനെ ചുമക്കുന്നവൻ, ഭാരമേറ്റവൻ, വരങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ, വായുവിനൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, വാസുദേവൻ, മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവൻ, ആദിദേവൻ, നഗരങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

അശോകസ്താരണസ്താരഃ ശൂരഃ ശൌരിര്ജനേശ്വരഃ । അനുകൂലഃ ശതാവര്തഃ പദ്മീ പദ്മനിഭേക്ഷണഃ

ദുഃഖം അറിയാത്തവൻ, രക്ഷകൻ, രക്ഷാപ്രദാതാവ്, ധൈര്യശാലി, ശൂരന്റെ പുത്രൻ, ജനങ്ങളുടെ നാഥൻ, എപ്പോഴും അനുകൂലനായവൻ, അനേകം തവണ ചുറ്റുന്നവൻ, താമരപൂവുപോലെയുള്ള കൈകളുള്ളവൻ, താമരപൂവുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവൻ.

പദ്മനാഭോഽരവിന്ദാക്ഷഃ പദ്മഗര്ഭഃ ശരീരഭൃത് । മഹര്ദ്ധിരൃദ്ധോ വൃദ്ധാത്മാ മഹാക്ഷോ ഗരുഡധ്വജഃ

താമരപൂവിൽ നിന്നുള്ള നാഭിയുള്ളവൻ, താമരപൂവുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവൻ, താമരത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, ശരീരങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, മഹത്തായ ഐശ്വര്യമുള്ളവൻ, സമ്പന്നൻ, പ്രാചീനാത്മാവ്, വലിയ കണ്ണുകളുള്ളവൻ, ഗരുഡൻ പതാകയിൽ ഉള്ളവൻ.

അതുലഃ ശരഭോ ഭീമഃ സമയജ്ഞോ ഹവിര്ഹരിഃ । സര്വലക്ഷണലക്ഷണ്യോ ലക്ഷ്മീവാന് സമിതിഞ്ജയഃ

തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവൻ, ശക്തന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ഭയങ്കരൻ, കാലത്തെ അറിയുന്നവൻ, ഹോമസമയത്ത് ഹവികൾ സ്വീകരിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവൻ, ലക്ഷ്മിയുള്ളവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കുന്നവൻ.

വിക്ഷരോ രോഹിതോ മാര്ഗോ ഹേതുര്ദാമോദരഃ സഹഃ । മഹീധരോ മഹാഭാഗോ വേഗവാനമിതാശനഃ

ക്ഷയമില്ലാത്തവൻ, ചുവപ്പു നിറമുള്ളവൻ, മാർഗ്ഗം, കാരണമാകുന്നവൻ, ഉരസ്സിൽ കയറ്റം കെട്ടിയവൻ, സഹിഷ്ണു, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവൻ, വലിയ ഭാഗ്യശാലി, വേഗശാലി, അളവില്ലാത്ത ഭക്ഷണശക്തിയുള്ളവൻ.

ഉദ്ഭവഃ ക്ഷോഭണോ ദേവഃ ശ്രീഗര്ഭഃ പരമേശ്വരഃ । കരണം കാരണം കര്താ വികര്താ ഗഹനോ ഗുഹഃ

ആദിയായവൻ, എല്ലാം ഉണർത്തുന്നവൻ, ദൈവസ്വരൂപൻ, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ ഉറവിടം, പരമേശ്വരൻ, ഉപാധി, കാരണം, സ്രഷ്ടാവ്, അതുല്യനായ സൃഷ്ടികർത്താവ്, ആഴമറിയാൻ കഴിയാത്തവൻ, അത്ഭുതമായവൻ — ഇങ്ങനെ എല്ലാം തന്നെയാണ്.

വ്യവസായോ വ്യവസ്ഥാനഃ സംസ്ഥാനഃ സ്ഥാനദോ ധ്രുവഃ । പരര്ദ്ധിഃ പരമസ്പഷ്ടസ്തുഷ്ടഃ പുഷ്ടഃ ശുഭേക്ഷണഃ

ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവൻ, അടിസ്ഥാനമായവൻ, സ്വരൂപം, സ്ഥാനദായകൻ, സ്ഥിരതയുള്ളവൻ, പരമ ഐശ്വര്യശാലി, സുതാര്യമുള്ളവൻ, തൃപ്തനായവൻ, സമൃദ്ധനായവൻ, ദയയോടെയുള്ള കാഴ്ചയുള്ളവൻ.

രാമോ വിരാമോ വിരജോ മാര്ഗോ നേയോ നയോഽനയഃ । (വിരാമോ വിരതോ) വീരഃ ശക്തിമതാം ശ്രേഷ്ഠോ ധര്മോ ധര്മവിദുത്തമഃ

ആനന്ദം നൽകുന്നവൻ, വിശ്രമം, രാഗരഹിതൻ, സത്മാർഗ്ഗം, വഴിപടിയാവുന്നവൻ, വഴികാട്ടി, തെറ്റുവഴികാട്ടാത്തവൻ, വീരൻ, ശക്തിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ധർമ്മം, ധർമ്മത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ.

വൈകുണ്ഠഃ പുരുഷഃ പ്രാണഃ പ്രാണദഃ പ്രണവഃ പൃഥുഃ । ഹിരണ്യഗര്ഭഃ ശത്രുഘ്നോ വ്യാപ്തോ വായുരധോക്ഷജഃ

വൈകുണ്ഠൻ, മഹാപുരുഷൻ, പ്രാണൻ, പ്രാണദാതാവ്, പ്രണവം, വിശാലൻ, ഹിരണ്യഗർഭൻ, ശത്രുവിനെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചവൻ, വായു, സകലത്തിനും അതീതനായവൻ.

ഋതുഃ സുദര്ശനഃ കാലഃ പരമേഷ്ഠീ പരിഗ്രഹഃ । ഉഗ്രഃ സംവത്സരോ ദക്ഷോ വിശ്രാമോ വിശ്വദക്ഷിണഃ

അവൻ കാലം, മനോഹരമായ ദർശനം, സമയവും, പരമോന്നതനായ പ്രഭുവും, എല്ലാം സ്വന്തമാക്കുന്നവനും, ഭയങ്കരനും, ഒരു സംവത്സരവും, കൃത്യനിഷ്ഠയുള്ളവനും, വിശ്രമവും, എല്ലായിടത്തും കഴിവുള്ളവനും ആകുന്നു.

വിസ്താരഃ സ്ഥാവരസ്ഥാണുഃ പ്രമാണം ബീജമവ്യയമ് । അര്ഥോഽനര്ഥോ മഹാകോശോ മഹാഭോഗോ മഹാധനഃ

അവൻ വ്യാപ്തിയും, അചഞ്ചലമായ നിലയും, അളവുമാണ്; അക്ഷയമായ വിത്തും, അർത്ഥവും, അനർത്ഥവും, മഹത്തായ നിധിയും, മഹാസുഖവും, മഹാസമ്പത്തും ആകുന്നു.

അനിര്വിണ്ണഃ സ്ഥവിഷ്ഠോഽഭൂര്ധര്മയൂപോ മഹാമഖഃ । നക്ഷത്രനേമിര്നക്ഷത്രീ ക്ഷമഃ ക്ഷാമഃ സമീഹനഃ

അവൻ ഒരിക്കലും ക്ഷീണിക്കാത്തവൻ, അത്യന്തം ശക്തനായവൻ, ഭൂമി, ധർമ്മത്തിന്റെ തൂണും, മഹായാഗവും, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അക്ഷവും, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അധിപനും, ക്ഷമയും, ക്ഷീണവും, സജീവതയും ആകുന്നു.

യജ്ഞ ഇജ്യോ മഹേജ്യശ്ച ക്രതുഃ സത്രം സതാം ഗതിഃ । സര്വദര്ശീ വിമുക്താത്മാ സര്വജ്ഞോ ജ്ഞാനമുത്തമമ്

അവൻ യജ്ഞം, ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവൻ, മഹാരാധ്യൻ, കർമവിധി, സമൂഹയാഗം, സന്മാർഗ്ഗം, എല്ലാം കാണുന്നവൻ, സ്വതന്ത്രാത്മാവ്, സർവ്വജ്ഞൻ, പരമജ്ഞാനവും ആകുന്നു.

സുവ്രതഃ സുമുഖഃ സൂക്ഷ്മഃ സുഘോഷഃ സുഖദഃ സുഹൃത് । മനോഹരോ ജിതക്രോധോ വീരബാഹുര്വിദാരണഃ

ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവൻ, മനോഹരമായ മുഖമുള്ളവൻ, സൂക്ഷ്മസ്വഭാവമുള്ളവൻ, മധുരമായ ശബ്ദമുള്ളവൻ, സന്തോഷം നൽകുന്നവൻ, നല്ല സുഹൃത്ത്, ഹൃദയം ആകർഷിക്കുന്നവൻ, കോപം ജയിച്ചവൻ, വീര്യശാലിയായ കൈകളുള്ളവൻ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ.

സ്വാപനഃ സ്വവശോ വ്യാപീ നൈകാത്മാ നൈകകര്മകൃത് । വത്സരോ വത്സലോ വത്സീ രത്നഗര്ഭോ ധനേശ്വരഃ

ഉറക്കം വരുത്തുന്നവൻ, സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, പലതരം പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ, വർഷം തന്നെയാണ്, സ്നേഹമുള്ളവൻ, കിടാക്കളെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവൻ, അകത്തുള്ള രത്നംപോലെയുള്ളവൻ, സമ്പത്തിന്റെ ഉടമ.

ധര്മഗുബ്ധര്മകൃദ്ധര്മീ സദസത്ക്ഷരമക്ഷരമ് । അവിജ്ഞാതാ സഹസ്രാംശുര്വിധാതാ കൃതലക്ഷണഃ

ധർമ്മത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ, ധർമ്മപ്രകാരമുള്ള പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനിൽക്കുന്നവൻ, സത്യം-അസത്യം രണ്ടും തന്നെയാണ്, നശിക്കുന്നതും നശിക്കാത്തതും തന്നെയാണ്, ആരും അറിയാനാകാത്തവൻ, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ളവൻ, സൃഷ്ടികർത്താവ്, ലക്ഷണങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചവൻ.

ഗഭസ്തിനേമിഃ സത്ത്വസ്ഥഃ സിംഹോ ഭൂതമഹേശ്വരഃ । ആദിദേവോ മഹാദേവോ ദേവേശോ ദേവഭൃദ്ഗുരുഃ

സൂര്യന്റെ കിരണചക്രംപോലെയുള്ളവൻ, ശുദ്ധതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, സിംഹംപോലെയുള്ളവൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും മഹേശ്വരൻ, ആദിദേവൻ, മഹാദേവൻ, ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരൻ, ദേവന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുന്നവരുടെ ഗുരു.

ഉത്തരോ ഗോപതിര്ഗോപ്താ ജ്ഞാനഗമ്യഃ പുരാതനഃ । ശരീരഭൂതഭൃദ്ഭോക്താ കപീന്ദ്രോ ഭൂരിദക്ഷിണഃ

അവൻ അതീതനും ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനും കാവലുകാരനുമാണ്. അറിവിലൂടെ ലഭിക്കാവുന്നവൻ, പ്രാചീനൻ, ശരീരധാരികൾക്ക് ആശ്രയവും അനുഭവിക്കുന്നവനും, വാനരരാജാവും, അത്യന്തം ദാനശീലിയും ആകുന്നു.

സോമപോഽമൃതപഃ സോമഃ പുരുജിത്പുരുസത്തമഃ । വിനയോ ജയഃ സത്യസന്ധോ ദാശാര്ഹഃ സാത്വതാമ്പതിഃ

അവൻ സോമരസം കുടിക്കുന്നവനും അമൃതം അനുഭവിക്കുന്നവനും സോമം തന്നെയും ആണ്. അനേകരെ ജയിച്ചവൻ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, വിനയശീലനും വിജയിയും സത്യനിഷ്ഠനും ദാശാർഹ വംശജനും സാത്വതരുടെ നാഥനും ആകുന്നു.

വിനിയോജ്യഃ ജീവോ വിനയിതാ സാക്ഷീ മുകുന്ദോഽമിതവിക്രമഃ । അമ്ഭോനിധിരനന്താത്മാ മഹോദധിശയോഽന്തകഃ

അവൻ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നവനും ജീവനും വിനയവാനുമാണ്. സാക്ഷിയും മോക്ഷം നൽകുന്നവനും അളവറ്റ കാൽവെപ്പുള്ളവനും സമുദ്രവും അനന്തസ്വഭാവിയുമാണ്. മഹാസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവനും അന്ത്യം വരുത്തുന്നവനും ആകുന്നു.

അജോ മഹാര്ഹഃ സ്വാഭാവ്യോ ജിതാമിത്രഃ പ്രമോദനഃ । ആനന്ദോ നന്ദനോ നന്ദഃ സത്യധര്മാ ത്രിവിക്രമഃ

അവൻ ജനനമില്ലാത്തവനും അത്യന്തം മഹത്വമുള്ളവനും സ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനും ആനന്ദം നൽകുന്നവനും ആകുന്നു. അവൻ ആനന്ദസ്വരൂപനും സന്തോഷത്തിന്റെ ഉറവിടവും സന്തോഷം തന്നെയും സത്യധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ ചവിട്ടിയവനും ആണ്.

മഹര്ഷിഃ കപിലാചാര്യഃ കൃതജ്ഞോ മേദിനീപതിഃ । ത്രിപദസ്ത്രിദശാധ്യക്ഷോ മഹാശൃങ്ഗഃ കൃതാന്തകൃത്

മഹർഷി കപിലാചാര്യൻ, നന്ദി അറിയുന്നവൻ, ഭൂമിയുടെ രാജാവ്, മൂന്നു പടി ഇടുന്നവൻ, ദേവന്മാരുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ, വലിയ കൊമ്പുള്ളവൻ, മരണത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

മഹാവരാഹോ ഗോവിന്ദഃ സുഷേണഃ കനകാങ്ഗദീ । ഗുഹ്യോ ഗഭീരോ ഗഹനോ ഗുപ്തശ്ചക്രഗദാധരഃ

വലിയ വരാഹം, ഗോവിന്ദൻ, മനോഹരമായ സൈന്യം ഉള്ളവൻ, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കങ്കണങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ, രഹസ്യമായവൻ, ആഴമുള്ളവൻ, ഗ്രഹിക്കാനാവാത്തവൻ, മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ, ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ളവൻ.

വേധാഃ സ്വാങ്ഗോഽജിതഃ കൃഷ്ണോ ദൃഢഃ സങ്കര്ഷണോഽച്യുതഃ । വരുണോ വാരുണോ വൃക്ഷഃ പുഷ്കരാക്ഷോ മഹാമനാഃ

സൃഷ്ടികർത്താവ്, ശുഭമായ അവയവങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, ജയിക്കാനാവാത്തവൻ, കൃഷ്ണൻ, ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവൻ, സങ്കർഷണൻ, ഒരിക്കലും തകരാത്തവൻ, വരുണൻ, വരുണന്റെ മകൻ, വൃക്ഷം, താമരക്കണ്ണൻ, വലിയ മനസ്സുള്ളവൻ.

ഭഗവാന് ഭഗഹാഽഽനന്ദീ വനമാലീ ഹലായുധഃ । ആദിത്യോ ജ്യോതിരാദിത്യഃ സഹിഷ്ണുര്ഗതിസത്തമഃ

ഭഗവാൻ, ഭാഗ്യം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആനന്ദം നിറഞ്ഞവൻ, വനമാല ധരിച്ചവൻ, നിലം ഉഴുന്ന ആയുധം കൈവശമുള്ളവൻ, ആദിത്യൻ, പ്രകാശമുള്ള സൂര്യൻ, സഹിഷ്ണു, സഞ്ചരിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമൻ.