શ્રીવિષ્ણુસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

ગભસ્તિનેમિઃ સત્ત્વસ્થઃ સિંહો ભૂતમહેશ્વરઃ । આદિદેવો મહાદેવો દેવેશો દેવભૃદ્ગુરુઃ

જે સૂર્યકિરણોના ચક્રરૂપ છે, શુદ્ધતામાં સ્થિત છે, સિંહ છે, સર્વ ભૂતોના મહાન સ્વામી છે; જે આદિદેવ છે, મહાદેવ છે, દેવોના દેવ છે અને દેવોના પોષકના ગુરુ છે.

ઉત્તરો ગોપતિર્ગોપ્તા જ્ઞાનગમ્યઃ પુરાતનઃ । શરીરભૂતભૃદ્ભોક્તા કપીન્દ્રો ભૂરિદક્ષિણઃ

તે સર્વથી ઉપર છે, ધરતીના રક્ષક છે, સાચા સંરક્ષક છે; જ્ઞાનથી પ્રાપ્ત થાય છે, બહુ જૂના છે; શરીરધારીઓને આધાર આપે છે અને તેમનો આનંદ માણે છે, વાનરોના સ્વામી છે, અને ખૂબ દાનશીલ છે.

સોમપોઽમૃતપઃ સોમઃ પુરુજિત્પુરુસત્તમઃ । વિનયો જયઃ સત્યસન્ધો દાશાર્હઃ સાત્વતામ્પતિઃ

તે સોમરસ પીવે છે, અમૃત પીવે છે, પોતે પણ સોમ છે; અનેકને જીતનાર છે, સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે; વિનમ્ર છે, વિજયી છે, સત્યમાં અડગ છે, દશાર્હ વંશના છે, અને સાત્વતઓના સ્વામી છે.

વિનિયોજ્યઃ જીવો વિનયિતા સાક્ષી મુકુન્દોઽમિતવિક્રમઃ । અમ્ભોનિધિરનન્તાત્મા મહોદધિશયોઽન્તકઃ

તે નિયુક્ત થનાર છે, જીવ છે, વિનમ્ર છે, સાક્ષી છે, મુક્તિ આપનાર છે, અનંત પગલાં ધરાવે છે; મહાસાગર છે, અનંત સ્વરૂપ ધરાવે છે, મહાસાગરમાં શયન કરે છે, અને અંત આપનાર છે.

અજો મહાર્હઃ સ્વાભાવ્યો જિતામિત્રઃ પ્રમોદનઃ । આનન્દો નન્દનો નન્દઃ સત્યધર્મા ત્રિવિક્રમઃ

તે જન્મથી રહિત છે, સર્વથી વધુ મૂલ્યવાન છે, સ્વભાવથી જ છે, શત્રુઓને જીતનાર છે, આનંદ આપનાર છે; આનંદથી ભરપૂર છે, આનંદનો સ્ત્રોત છે, આનંદ સ્વરૂપ છે, સત્ય અને ધર્મને પાળે છે, અને ત્રણેય લોકમાં વિહાર કરનાર છે.

મહર્ષિઃ કપિલાચાર્યઃ કૃતજ્ઞો મેદિનીપતિઃ । ત્રિપદસ્ત્રિદશાધ્યક્ષો મહાશૃઙ્ગઃ કૃતાન્તકૃત્

મહાન ઋષિ કપિલાચાર્ય, ઉપદેશક; જે ઉપકાર માનનાર છે; ધરતીના રાજા; ત્રણ પગલાં ભરનાર; દેવતાઓના અધ્યક્ષ; મહાન શૃંગ ધરાવનાર; મૃત્યુનો અંત લાવનાર.

મહાવરાહો ગોવિન્દઃ સુષેણઃ કનકાઙ્ગદી । ગુહ્યો ગભીરો ગહનો ગુપ્તશ્ચક્રગદાધરઃ

મહા વરાહ રૂપે અવતરનાર; ગોવિંદ; સુંદર સેના ધરાવનાર; સુવર્ણ કડાં પહેરનાર; રહસ્યમય; ઊંડો અને અઘરું સમજાય એવો; ગુપ્ત રહેનાર; ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર.

વેધાઃ સ્વાઙ્ગોઽજિતઃ કૃષ્ણો દૃઢઃ સઙ્કર્ષણોઽચ્યુતઃ । વરુણો વારુણો વૃક્ષઃ પુષ્કરાક્ષો મહામનાઃ

સૃષ્ટિ કરનાર; શુભ અંગો ધરાવનાર; અજેય; કૃષ્ણ; દૃઢ; સંકર્ષણ; કદી ન હારનાર; વરુણ; વરુણપુત્ર; વૃક્ષ; કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર; વિશાળ મન ધરાવનાર.

ભગવાન્ ભગહાઽઽનન્દી વનમાલી હલાયુધઃ । આદિત્યો જ્યોતિરાદિત્યઃ સહિષ્ણુર્ગતિસત્તમઃ

ભગવાન; ભાગ્યનો નાશક; આનંદી; વનમાલા ધારણ કરનાર; હલ ધારણ કરનાર; આદિત્યપુત્ર; તેજસ્વી સૂર્ય; સહનશીલ; સર્વ શ્રેષ્ઠ ગતિ ધરાવનાર.

સુધન્વા ખણ્ડપરશુર્દારુણો દ્રવિણપ્રદઃ । દિવસ્પૃક્ સર્વદૃગ્વ્યાસો વાચસ્પતિરયોનિજઃ

જેના હાથમાં ઉત્તમ ધનુષ્ય અને તીવ્ર કટારી છે, જે ભયંકર છે, જે ધન આપે છે; જે આકાશ સુધી પહોંચે છે, બધું જોતો છે, જે વ્યાસરૂપ છે, જે વાણીનો સ્વામી છે અને જે જન્મથી રહિત છે.

(દિવિસ્પૃક્) ત્રિસામા સામગઃ સામ નિર્વાણં ભેષજં ભિષક્ । સંન્યાસકૃચ્છમઃ શાન્તો નિષ્ઠા શાન્તિઃ પરાયણમ્

જે ત્રણ પ્રકારના સામ છે, જે સામ ગાય છે, જે પોતે સામ છે; જે મોક્ષ છે, જે ઔષધિ છે, જે વૈદ્ય છે; જે સંન્યાસ કરે છે, ધીરજ ધરાવે છે, શાંત છે, જે અંતિમ ધ્યેય છે, જે શાંતિ છે અને સર્વોચ્ચ આશ્રય છે.

શુભાઙ્ગઃ શાન્તિદઃ સ્રષ્ટા કુમુદઃ કુવલેશયઃ । ગોહિતો ગોપતિર્ગોપ્તા વૃષભાક્ષો વૃષપ્રિયઃ

જેના અંગ શુભ છે, જે શાંતિ આપે છે, જે સર્જનહાર છે; જે આનંદ આપે છે, કમળમાં વસે છે; જે ગાયોની રક્ષા કરે છે, ગાયોના સ્વામી છે, રક્ષક છે; જેના નેત્ર વૃષભ જેવા છે, અને જેને વૃષભ પ્રિય છે.

અનિવર્તી નિવૃત્તાત્મા સઙ્ક્ષેપ્તા ક્ષેમકૃચ્છિવઃ । શ્રીવત્સવક્ષાઃ શ્રીવાસઃ શ્રીપતિઃ શ્રીમતાંવરઃ

જે ક્યારેય પાછો ફરતો નથી, જેના મન સંયમિત છે, જે બધું સંક્ષિપ્ત કરે છે, કલ્યાણ કરે છે, શુભ છે; જેના વક્ષસ્થળ પર શ્રીવત્સ છે, જે શ્રીનો નિવાસ છે, શ્રીના પતિ છે અને શ્રેષ્ઠ ભાગ્યશાળાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.

શ્રીદઃ શ્રીશઃ શ્રીનિવાસઃ શ્રીનિધિઃ શ્રીવિભાવનઃ । શ્રીધરઃ શ્રીકરઃ શ્રેયઃ શ્રીમાઁલ્લોકત્રયાશ્રયઃ

સમૃદ્ધિ આપનાર, સમૃદ્ધિના સ્વામી, સમૃદ્ધિનું નિવાસસ્થાન, સમૃદ્ધિનો ખજાનો, સમૃદ્ધિ પ્રગટ કરનાર, સમૃદ્ધિ ધારણ કરનાર, સમૃદ્ધિ આપનાર, સર્વોત્તમ કલ્યાણ, સમૃદ્ધિથી યુક્ત, ત્રણેય લોકના આશ્રય.

સ્વક્ષઃ સ્વઙ્ગઃ શતાનન્દો નન્દિર્જ્યોતિર્ગણેશ્વરઃ । વિજિતાત્માઽવિધેયાત્મા સત્કીર્તિશ્છિન્નસંશયઃ

સુંદર નેત્રો ધરાવનાર, સુંદર અંગો ધરાવનાર, અનેક આનંદો આપનાર, આનંદનો સ્ત્રોત, પ્રકાશમય દેવતાઓના સ્વામી, પોતાને જીતનાર, કોઈના વશમાં ન રહેતા, ઉત્તમ યશ ધરાવનાર, સંશયથી મુક્ત.

ઉદીર્ણઃ સર્વતશ્ચક્ષુરનીશઃ શાશ્વતસ્થિરઃ । ભૂશયો ભૂષણો ભૂતિર્વિશોકઃ શોકનાશનઃ

ઊંચા ઉદ્ભવેલા, સર્વત્ર નજર રાખનાર, કોઈના અધિકાર હેઠળ નહીં, શાશ્વત અને અડગ, ધરતી પર નિવાસ કરનાર, ધરતીનો શણગાર, સમૃદ્ધિ સ્વરૂપ, દુઃખથી મુક્ત, દુઃખનો નાશક.

અર્ચિષ્માનર્ચિતઃ કુમ્ભો વિશુદ્ધાત્મા વિશોધનઃ । અનિરુદ્ધોઽપ્રતિરથઃ પ્રદ્યુમ્નોઽમિતવિક્રમઃ

પ્રભામય, પૂજ્ય, સમૃદ્ધિના પાત્ર, શુદ્ધ સ્વરૂપ, પવિત્ર કરનાર, અવરોધરહિત, યુદ્ધમાં અજેય, પ્રદ્યુમ્ન, અપરિમિત પરાક્રમ ધરાવનાર.

કાલનેમિનિહા વીરઃ શૌરિઃ શૂરજનેશ્વરઃ । ત્રિલોકાત્મા ત્રિલોકેશઃ કેશવઃ કેશિહા હરિઃ

કાળનેમિનો સંહાર કરનાર, પરાક્રમી, વીર, વીરજનોના સ્વામી, ત્રણેય લોકમાં વ્યાપેલો, ત્રણેય લોકનો અધિપતિ, કેશવ, કેશી દાનવનો વિનાશક અને હરિ છે.

કામદેવઃ કામપાલઃ કામી કાન્તઃ કૃતાગમઃ । અનિર્દેશ્યવપુર્વિષ્ણુર્વીરોઽનન્તો ધનઞ્જયઃ

ઇચ્છાઓના દેવ, ઇચ્છાઓના રક્ષક, ઇચ્છાવાન, સૌના પ્રિય, ધર્મશાસ્ત્ર રચનાર, વર્ણનથી પર છે, વિષ્ણુ, બહાદુર, અનંત અને ધનને જીતનાર છે.

બ્રહ્મણ્યો બ્રહ્મકૃદ્ બ્રહ્મા બ્રહ્મ બ્રહ્મવિવર્ધનઃ । બ્રહ્મવિદ્ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મી બ્રહ્મજ્ઞો બ્રાહ્મણપ્રિયઃ

બ્રહ્માનું પોષણ કરનાર, બ્રહ્માનો સર્જનહાર, બ્રહ્મા, પરમ તત્વ, બ્રહ્માનું વૃદ્ધિ કરનાર, બ્રહ્મજ્ઞાની, બ્રાહ્મણોમાં રહેનાર, બ્રહ્મથી યુક્ત, વેદજ્ઞ અને બ્રાહ્મણોને પ્રિય છે.

મહાક્રમો મહાકર્મા મહાતેજા મહોરગઃ । મહાક્રતુર્મહાયજ્વા મહાયજ્ઞો મહાહવિઃ

વિશાળ પગલાં ભરનાર, મહાન કર્મો કરનાર, મહાન તેજવાળું, મહાન સર્પ, મહાન યજ્ઞો કરનાર, મહાન યજ્ઞકર્તા, મહાન યજ્ઞ અને મહાન હવનરૂપ છે.

સ્તવ્યઃ સ્તવપ્રિયઃ સ્તોત્રં સ્તુતિઃ સ્તોતા રણપ્રિયઃ । પૂર્ણઃ પૂરયિતા પુણ્યઃ પુણ્યકીર્તિરનામયઃ

જેની સ્તુતિ કરવી યોગ્ય છે, જેને ભજન ગાવું ગમે છે, જે પોતે જ સ્તુતિરૂપ છે, જે પ્રશંસા છે અને જે પ્રશંસા કરે છે; જે યુદ્ધમાં આનંદ મેળવે છે, સંપૂર્ણ છે, પૂર્ણતા આપે છે, પુણ્યવાન છે, પુણ્યથી પ્રસિદ્ધ છે અને જેને કોઈ રોગ નથી.

મનોજવસ્તીર્થકરો વસુરેતા વસુપ્રદઃ । વસુપ્રદો વાસુદેવો વસુર્વસુમના હવિઃ

જે મન જેટલો ઝડપી છે, તીર્થોને પવિત્ર બનાવે છે, ધનની ઉત્પત્તિ છે, ધન આપે છે, ખજાનાની આપનાર છે, વસુદેવના પુત્ર છે, ધનની સાર છે, ઉદાર મનવાળો છે અને યજ્ઞમાં અર્પણ થતો હવિ છે.

સદ્ગતિઃ સત્કૃતિઃ સત્તા સદ્ભૂતિઃ સત્પરાયણઃ । શૂરસેનો યદુશ્રેષ્ઠઃ સન્નિવાસઃ સુયામુનઃ

જે સારા માર્ગે લઈ જાય છે, સજ્જનો દ્વારા સન્માન પામે છે, જે સત્તા છે, સાચી અવસ્થા છે, સજ્જનોનો શ્રેષ્ઠ આશ્રય છે; શૂરસેન વંશના મુખ્ય છે, યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, સાચો નિવાસ છે અને યમુનાને પવિત્ર બનાવે છે.

ભૂતાવાસો વાસુદેવઃ સર્વાસુનિલયોઽનલઃ । દર્પહા દર્પદો દૃપ્તો દુર્ધરોઽથાપરાજિતઃ

જે બધા જીવનો નિવાસ છે, વસુદેવના પુત્ર છે, સર્વ આત્માઓનો આધાર છે, અગ્નિરૂપ છે, અભિમાનનો નાશક છે, ગૌરવ આપનાર છે, ગર્વિત છે, જેને જીતવું અઘરું છે અને જે ક્યારેય પરાજિત થતો નથી.

વિશ્વમૂર્તિર્મહામૂર્તિર્દીપ્તમૂર્તિરમૂર્તિમાન્ । અનેકમૂર્તિરવ્યક્તઃ શતમૂર્તિઃ શતાનનઃ

જેનું સ્વરૂપ આખું વિશ્વ છે, જેનું રૂપ મહાન છે, જેનું રૂપ તેજસ્વી છે, જે સ્વરૂપથી પર છે; જે અનેક સ્વરૂપ ધરાવે છે, જે અવ્યક્ત છે, જેના અનેક રૂપો છે, અને જેના અનેક મુખો છે.

એકો નૈકઃ સવઃ કઃ કિં યત્ તત્પદમનુત્તમમ્ । લોકબન્ધુર્લોકનાથો માધવો ભક્તવત્સલઃ

જે એક છે, અનેક છે; જે બધું છે, કોણ છે, શું છે, અને જે સર્વોચ્ચ અવસ્થા છે; જે જગતનો મિત્ર છે, જગતનો સ્વામી છે, માધવ છે અને ભક્તોને પ્રેમ કરનાર છે.

સુવર્ણવર્ણો હેમાઙ્ગો વરાઙ્ગશ્ચન્દનાઙ્ગદી । વીરહા વિષમઃ શૂન્યો ઘૃતાશીરચલશ્ચલઃ

જેનું વર્ણ સોનાની જેમ છે, જેના અંગો સોનાની જેમ તેજસ્વી છે, જેના અંગો સુંદર છે, જે ચંદનથી શોભાયમાન છે; જે વીરોને સંહારનાર છે, જે બેસમો છે, શૂન્ય છે, ઘી પીવનાર છે, સ્થિર અને ચંચળ બંને છે.

અમાની માનદો માન્યો લોકસ્વામી ત્રિલોકધૃક્ । સુમેધા મેધજો ધન્યઃ સત્યમેધા ધરાધરઃ

જેમાં અહંકાર નથી, જે માન આપે છે, જે માન પાત્ર છે, જે લોકનો સ્વામી છે, ત્રણેય લોકને ધારણ કરનાર છે; જેની બુદ્ધિ ઉત્તમ છે, બુદ્ધિમાંથી જન્મેલો છે, ધન્ય છે, જેનું જ્ઞાન સત્ય છે અને ધરતીને ધારણ કરનાર છે.