શ્રીવિષ્ણુસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

વસુર્વસુમનાઃ સત્યઃ સમાત્માઽસમ્મિતઃ સમઃ । અમોઘઃ પુણ્ડરીકાક્ષો વૃષકર્મા વૃષાકૃતિઃ

એ ધનરૂપ છે, ઉદાર મનવાળો છે, સત્યવંત છે, સર્વત્ર સમાન છે, કોઈની સાથે સરખામણી ન થાય એવો છે, સર્વે માટે એકસરખો છે, કદી નિષ્ફળ ન થતો છે, કમળના ફૂલ જેવી આંખો ધરાવે છે, સદ્કર્મ કરનાર છે અને ધર્મમય સ્વરૂપ ધરાવે છે.

રુદ્રો બહુશિરા બભ્રુર્વિશ્વયોનિઃ શુચિશ્રવાઃ । અમૃતઃ શાશ્વતસ્થાણુર્વરારોહો મહાતપાઃ

તેઓ રુદ્ર છે, અનેક માથાવાળા, પીળા રંગના, સમગ્ર સૃષ્ટિના મૂળ, પવિત્ર નામથી પ્રસિદ્ધ, અમર, સદાય અડગ, ઉત્તમ ઊંચાઈ ધરાવનાર અને મહાન તપસ્વી છે.

સર્વગઃ સર્વવિદ્ભાનુર્વિષ્વક્સેનો જનાર્દનઃ । વેદો વેદવિદવ્યઙ્ગો વેદાઙ્ગો વેદવિત્ કવિઃ

તેઓ સર્વત્ર વ્યાપેલા, બધું જાણનારા, તેજસ્વી, સમગ્ર જગતના સેનાપતિ, લોકરક્ષક છે; તેઓ જ વેદ છે, વેદના જ્ઞાનિ છે, નિર્દોષ છે, વેદના અંગરૂપ છે, વેદવિદ્વાન અને વિદ્વાન છે.

લોકાધ્યક્ષઃ સુરાધ્યક્ષો ધર્માધ્યક્ષઃ કૃતાકૃતઃ । ચતુરાત્મા ચતુર્વ્યૂહશ્ચતુર્દંષ્ટ્રશ્ચતુર્ભુજઃ

તેઓ લોકોના અધ્યક્ષ, દેવોના અધ્યક્ષ, ધર્મના અધ્યક્ષ છે, કર્તા અને અકર્તા છે; ચાર સ્વરૂપ ધરાવનાર, ચાર રૂપે પ્રગટ, ચાર દાંતવાળા અને ચાર હાથવાળા છે.

ભ્રાજિષ્ણુર્ભોજનં ભોક્તા સહિષ્ણુર્જગદાદિજઃ । અનઘો વિજયો જેતા વિશ્વયોનિઃ પુનર્વસુઃ

તેઓ તેજસ્વી છે, ભોજન અને ભોજન કરનાર છે, સહનશીલ છે, જગતના પ્રથમ જન્મેલા છે; પાપરહિત, વિજયી, જીતનાર, સર્વ સૃષ્ટિના મૂળ અને હંમેશા નવીનતા લાવનાર છે.

ઉપેન્દ્રો વામનઃ પ્રાંશુરમોઘઃ શુચિરૂર્જિતઃ । અતીન્દ્રઃ સઙ્ગ્રહઃ સર્ગો ધૃતાત્મા નિયમો યમઃ

ઉપેન્દ્ર, વામન, ઊંચા, કદી નિષ્ફળ ન થનાર, પવિત્ર, બળવાન, ઇન્દ્રથી પણ પર, બધાને એકત્ર કરનાર, સર્જનહાર, મનને સંભાળનાર, નિયમ આપનાર અને નિયંત્રણ કરનાર છે.

વેદ્યો વૈદ્યઃ સદાયોગી વીરહા માધવો મધુઃ । અતીન્દ્રિયો મહામાયો મહોત્સાહો મહાબલઃ

જે વેદોથી જાણી શકાય છે, રોગ દૂર કરનાર છે, હંમેશા ધ્યાનમાં લીન રહે છે, શૂરવીરોનો વિનાશક છે, માધવ છે, મધુ છે, ઇન્દ્રિયોથી પર છે, મહાન માયાવાન છે, મહાન ઉત્સાહવાળા છે અને મહાન બળવાન છે.

મહાબુદ્ધિર્મહાવીર્યો મહાશક્તિર્મહાદ્યુતિઃ । અનિર્દેશ્યવપુઃ શ્રીમાનમેયાત્મા મહાદ્રિધૃક્

મહાન બુદ્ધિશાળી, મહાન પરાક્રમી, મહાન શક્તિ ધરાવનાર, મહાન તેજવાળો, જેને વર્ણવી શકાય નહિ એવો રૂપ ધરાવનાર, શ્રીમંત, જેનું સ્વરૂપ કોઈ માપી શકે નહિ, અને મહાન પર્વતો ધારણ કરનાર છે.

મહેષ્વાસો મહીભર્તા શ્રીનિવાસઃ સતાં ગતિઃ । અનિરુદ્ધઃ સુરાનન્દો ગોવિન્દો ગોવિદાં પતિઃ

મહાન ધનુષ્યવાળો, ધરતીને ધારણ કરનાર, શ્રીનું નિવાસસ્થાન, સજ્જનોનો આશરો, જેને કોઈ જીતે નહિ, દેવતાઓને આનંદ આપનાર, ગોવિંદ અને ગોવિદાઓના સ્વામી છે.

મરીચિર્દમનો હંસઃ સુપર્ણો ભુજગોત્તમઃ । હિરણ્યનાભઃ સુતપાઃ પદ્મનાભઃ પ્રજાપતિઃ

મરીચિ, અંધકાર દૂર કરનાર, હંસ, સુંદર પાંખો ધરાવનાર, સાપોમાં શ્રેષ્ઠ, સુવર્ણ નાભિ ધરાવનાર, તપસ્વી, કમળ જેવી નાભિ ધરાવનાર અને સર્વ પ્રજાઓના સ્વામી છે.

અમૃત્યુઃ સર્વદૃક્ સિંહઃ સન્ધાતા સન્ધિમાન્ સ્થિરઃ । અજો દુર્મર્ષણઃ શાસ્તા વિશ્રુતાત્મા સુરારિહા

જે અવિનાશી છે, સર્વેને જોનાર છે, સિંહ સમાન છે, બધાને એકતામાં બાંધનાર છે, સંયોજનથી યુક્ત છે, અડગ છે, જન્મથી પર છે, જેને જીતવું મુશ્કેલ છે, શિક્ષક છે, પ્રસિદ્ધ આત્મા છે અને દેવતાઓના શત્રુઓનો વિનાશક છે.

ગુરુર્ગુરુતમો ધામ સત્યઃ સત્યપરાક્રમઃ । નિમિષોઽનિમિષઃ સ્રગ્વી વાચસ્પતિરુદારધીઃ

તે ગુરુ છે, સર્વ શ્રેષ્ઠ ગુરુ છે, આશ્રયસ્થાન છે, સત્ય સ્વરૂપ છે, સત્યમાં જ પરાક્રમ ધરાવે છે, પળક ઝપટે છે અને ઝપટતો નથી, હારથી શોભાયમાન છે, વાણીના સ્વામી છે અને ઉદાર હૃદય ધરાવે છે.

અગ્રણીર્ગ્રામણીઃ શ્રીમાન્ ન્યાયો નેતા સમીરણઃ । સહસ્રમૂર્ધા વિશ્વાત્મા સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્

તે અગ્રણી છે, સમૂહોમાં મુખ્ય છે, વૈભવશાળી છે, ન્યાય છે, માર્ગદર્શક છે, પવન છે, હજાર માથાવાળો છે, સમગ્ર જગતની આત્મા છે, હજાર આંખો ધરાવે છે અને હજાર પગ ધરાવે છે.

આવર્તનો નિવૃત્તાત્મા સંવૃતઃ સમ્પ્રમર્દનઃ । અહઃ સંવર્તકો વહ્નિરનિલો ધરણીધરઃ

જે સૃષ્ટિ અને લયના ચક્ર ચલાવે છે, જેનું મન બધાં બંધનોથી મુક્ત છે, જે સ્વરૂપે ઢંકાયેલો છે, જે બધાને દબાવી દે છે; જે પ્રલયનો દિવસ છે, અગ્નિ છે, પવન છે અને ધરતીને ધારણ કરનાર છે.

સુપ્રસાદઃ પ્રસન્નાત્મા વિશ્વધૃગ્વિશ્વભુગ્વિભુઃ । સત્કર્તા સત્કૃતઃ સાધુર્જહ્નુર્નારાયણો નરઃ

જે અતિ કૃપાળુ છે, જેનું મન હંમેશા પ્રસન્ન છે, જે સમગ્ર જગતને ધારણ કરે છે, જે જગતના આનંદમાં લીન છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે; જે સાચો કર્તા છે, સાચો માન્ય છે, સારા ગુણો ધરાવે છે, જહ્નુ છે, નારાયણ છે અને નર છે.

અસઙ્ખ્યેયોઽપ્રમેયાત્મા વિશિષ્ટઃ શિષ્ટકૃચ્છુચિઃ । સિદ્ધાર્થઃ સિદ્ધસઙ્કલ્પઃ સિદ્ધિદઃ સિદ્ધિસાધનઃ

જેની ગણતરી કરી શકાય તેમ નથી, જેનું સ્વરૂપ કોઈ માપી શકે તેમ નથી, જે સર્વથી વિશિષ્ટ છે, જે સજ્જનોને શીખવે છે, જે પવિત્ર છે; જે પોતાનું ધ્યેય પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે, જેનું સંકલ્પ હંમેશા પૂર્ણ થાય છે, જે સફળતા આપે છે અને જે સિદ્ધિ મેળવવાનો માર્ગ છે.

વૃષાહી વૃષભો વિષ્ણુર્વૃષપર્વા વૃષોદરઃ । વર્ધનો વર્ધમાનશ્ચ વિવિક્તઃ શ્રુતિસાગરઃ

જેનું પ્રતીક વૃષભ છે, જે વૃષભ સ્વરૂપે છે, જે વિષ્ણુ છે, જેના પગલાં વૃષભ જેટલા મજબૂત છે, જેનું પેટ વૃષભ જેટલું શક્તિશાળી છે; જે વૃદ્ધિ કરાવે છે, સતત વધતો રહે છે, સર્વથી અલગ છે અને જે વેદોનું મહાસાગર છે.

સુભુજો દુર્ધરો વાગ્મી મહેન્દ્રો વસુદો વસુઃ । નૈકરૂપો બૃહદ્રૂપઃ શિપિવિષ્ટઃ પ્રકાશનઃ

જેનાં હાથ સુંદર છે, જેને જીતવું અઘરું છે, જે વાણીમાં નિપુણ છે, મહાન સ્વામી છે, ધન આપનાર છે અને પોતે પણ ધનરૂપ છે; જે અનેક રૂપ ધરાવે છે, જેનું સ્વરૂપ વિશાળ છે, જે તેજથી ઝગમગે છે અને બધાને પ્રકાશ આપે છે.

જસ્તેજોદ્યુતિધરઃ પ્રકાશાત્મા પ્રતાપનઃ । ઋદ્ધઃ સ્પષ્ટાક્ષરો મન્ત્રશ્ચન્દ્રાંશુર્ભાસ્કરદ્યુતિઃ

જેમાં ઊર્જા, તેજ અને કાંતિ છે; જેનું સ્વરૂપ પ્રકાશમય છે, જે પ્રખર છે; જે સમૃદ્ધ છે, જેનાં શબ્દો સ્પષ્ટ છે, જે મંત્રરૂપ છે, જે ચાંદની જેવી શીતળતા આપે છે અને જેનું તેજ સૂર્ય જેવું છે.

અમૃતાંશૂદ્ભવો ભાનુઃ શશબિન્દુઃ સુરેશ્વરઃ । ઔષધં જગતઃ સેતુઃ સત્યધર્મપરાક્રમઃ

જે અમૃતમય ચાંદ્રકિરણોમાંથી જન્મેલો છે, જે સૂર્યરૂપ છે, ચંદ્રમાં જેનું ચિહ્ન છે, દેવતાઓના સ્વામી છે; જે જગત માટે ઔષધિ છે, સંસાર માટે પુલ છે અને જેનું શૌર્ય સત્ય અને ધર્મમાં છે.

ભૂતભવ્યભવન્નાથઃ પવનઃ પાવનોઽનલઃ । કામહા કામકૃત્કાન્તઃ કામઃ કામપ્રદઃ પ્રભુઃ

જે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યના સ્વામી છે; જે પવન છે, શુદ્ધિકારક છે અને અગ્નિરૂપ છે; જે કામનો નાશક છે, કામ પૂરા કરનાર છે, સૌનો પ્રિય છે, પોતે પણ કામરૂપ છે, કામ આપનાર છે અને સર્વના પ્રભુ છે.

યુગાદિકૃદ્યુગાવર્તો નૈકમાયો મહાશનઃ । અદૃશ્યો વ્યક્તરૂપશ્ચ સહસ્રજિદનન્તજિત્

યુગોની શરૂઆત કરનાર, સમયના ચક્ર ફેરવનાર, અનેક પ્રકારની માયા ધરાવનાર, બધું ભક્ષણ કરનાર, જોવામાં ન આવનાર છતાં સ્પષ્ટ રૂપે દેખાવનાર, હજારોને જીતનાર અને અનંતને પણ જીતનાર છે.

ઇષ્ટોઽવિશિષ્ટઃ શિષ્ટેષ્ટઃ શિખણ્ડી નહુષો વૃષઃ । ક્રોધહા ક્રોધકૃત્કર્તા વિશ્વબાહુર્મહીધરઃ

જે સર્વેના ઇચ્છિત છે, પણ કોઈથી ભિન્ન નથી; સજ્જનોના પ્રિય, શિખા ધારણ કરનાર, નહુષના વંશજ, ધર્મરૂપ વૃષભ, ક્રોધનો નાશક, ક્રોધ પેદા કરનાર, સર્વ કર્મો કરનાર, જગતને પોતાના હાથમાં ધરનાર અને ધરતીને ધારણ કરનાર છે.

અચ્યુતઃ પ્રથિતઃ પ્રાણઃ પ્રાણદો વાસવાનુજઃ । અપાંનિધિરધિષ્ઠાનમપ્રમત્તઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

અચલ, સર્વેમાં પ્રસિદ્ધ, જીવનશક્તિ, સૌને પ્રાણ આપનાર, ઇન્દ્રના નાના ભાઈ, પાણીનો મહાસાગર, આધારરૂપ, કદી અચેત ન થનાર અને સદાય સ્થિર રહેવાવાળા છે.

સ્કન્દઃ સ્કન્દધરો ધુર્યો વરદો વાયુવાહનઃ । વાસુદેવો બૃહદ્ભાનુરાદિદેવઃ પુરન્દરઃ

સ્કંદ, સ્કંદને ધારણ કરનાર, ભાર વહેનાર, આશીર્વાદ આપનાર, પવન સાથે ગતિ કરનાર, વિશાળ તેજવાળા વાસુદેવ, પ્રથમ દેવ અને શહેરોનો વિનાશક છે.

અશોકસ્તારણસ્તારઃ શૂરઃ શૌરિર્જનેશ્વરઃ । અનુકૂલઃ શતાવર્તઃ પદ્મી પદ્મનિભેક્ષણઃ

જેમને દુઃખ નથી, જે બધાને પાર ઉતારે છે, જે બહાદુર છે, શૂરપુત્ર છે, લોકોના સ્વામી છે; જે સદા સૌના માટે શુભ છે, અનેક રીતે ફરતા રહે છે, કમળ જેવા હાથ ધરાવે છે અને કમળ જેવી આંખો ધરાવે છે.

પદ્મનાભોઽરવિન્દાક્ષઃ પદ્મગર્ભઃ શરીરભૃત્ । મહર્દ્ધિરૃદ્ધો વૃદ્ધાત્મા મહાક્ષો ગરુડધ્વજઃ

જેનુ નાભિ કમળ છે, જેમની આંખો કમળ જેવી છે, જે કમળમાંથી જન્મેલા છે, જે શરીરનું પાલન કરે છે; જે મહાન ઐશ્વર્યવાળા છે, સમૃદ્ધ છે, પ્રાચીન આત્માવાળા છે, વિશાળ નેત્રવાળા છે અને જેમના ધ્વજ પર ગરુડ છે.

અતુલઃ શરભો ભીમઃ સમયજ્ઞો હવિર્હરિઃ । સર્વલક્ષણલક્ષણ્યો લક્ષ્મીવાન્ સમિતિઞ્જયઃ

જેની સરખામણી કોઈ કરી શકે નહીં, જે પ્રબળ દુશ્મનોને પણ હરાવી દે છે, જે ભયાનક છે, સમયને જાણે છે, યજ્ઞમાં આવતી ભેટ સ્વીકારે છે, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે, લક્ષ્મીજીના સ્વામી છે અને યુદ્ધમાં હંમેશા વિજયી રહે છે.

વિક્ષરો રોહિતો માર્ગો હેતુર્દામોદરઃ સહઃ । મહીધરો મહાભાગો વેગવાનમિતાશનઃ

જે કદી નાશ પામતા નથી, લાલ રંગ ધરાવે છે, સર્વે માટે માર્ગ છે, સર્વનું કારણ છે, કમરે દોરો બાંધેલા છે, સહનશીલ છે; પૃથ્વીનો આધાર છે, મહાન ભાગ્યશાળી છે, ઝડપથી ચાલે છે અને જેમની ભૂખનો કોઈ અંત નથી.