શ્રીવિષ્ણુસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः । अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च

એ પવિત્ર આત્મા છે, સર્વોચ્ચ આત્મા છે, મુક્ત થયેલા લોકોની પરમ ગતિ છે; ક્યારેય નાશ ન થતો, પુરુષોત્તમ છે, સર્વનો સાક્ષી છે, ક્ષેત્રના જ્ઞાતા છે અને સદા અવિનાશી છે.

योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः । नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः

એ યોગ છે, યોગ જાણનારા લોકોના નેતા છે, પ્રધાન અને પુરુષના સ્વામી છે; એ નરસિંહ રૂપ ધરાવે છે, સૌભાગ્યશાળી છે, કેશવ છે અને સર્વોથી શ્રેષ્ઠ પુરુષ છે.

सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः

એ સર્વ છે, કલ્યાણકારી છે, દયાળુ છે, અડગ છે, સર્વ જીવોના મૂળ છે, ક્યારેય ખૂટતો ન થતો ખજાનો છે; જન્મ આપનાર છે, પોષણ કરનાર છે, પાલનહાર છે, ઉદ્ભવક છે, સ્વામી છે અને સર્વનો શાસક છે.

स्वयम्भूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः । अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः

સ્વયંભૂ, આનંદ આપનાર, સૂર્ય, કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર, ગર્જનાથી મહાન, જેનું neither આરંભ છે કે neither અંત છે, સર્વનું આધાર, સર્જનહાર અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ આધાર છે.

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः

જે અપરિમિત છે, ઇન્દ્રિયોના સ્વામી, કમળનાભી, અમર દેવતાઓના સ્વામી, જગતના સર્જનહાર, મનુ, રચનાકાર, અત્યંત વિશાળ, પ્રાચીન અને અવિચલ છે.

अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः । प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम्

જે પકડાઈ શકતા નથી, સદા રહેતા, શ્યામવર્ણ, લાલ આંખો ધરાવનાર, વિનાશક, સર્વેમાં વ્યાપક, ત્રણેય લોકમાં નિવાસ કરનાર, પવિત્ર, શુભ અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ છે.

ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः

ઈશાન, પ્રાણ આપનાર, પ્રાણરૂપ, સૌથી વયસ્ક, શ્રેષ્ઠ, સર્વના પિતા, હિરણ્યગર્ભ, ધરતીના ગર્ભરૂપ, માધવ અને મધુસૂદન છે.

ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः । अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान्

એ પરમેશ્વર છે, બલવાન છે, ધનુષ્ય ધારણ કરનાર છે, બુદ્ધિશાળી છે, મહાન પરાક્રમી છે, એક પગલાં પછી બીજું પગલું ભરી આગળ વધે છે; કોઈ પણ કરતાં શ્રેષ્ઠ છે, અપરાજિત છે, દરેક કર્મને જાણે છે, પોતે જ કર્મરૂપ છે અને સંપૂર્ણ સ્વાધીન છે.

सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः । अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः

એ દેવતાઓના સ્વામી છે, આશ્રયદાતા છે, સુરક્ષા આપનાર છે, સમગ્ર જગતના બીજરૂપ છે, સર્વ પ્રજાઓના સર્જનહાર છે; એ દિવસ છે, વર્ષ છે, સાપ છે, અચૂક વિશ્વાસ છે અને સર્વત્ર જોવા વાળો છે.

अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः । वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः

એ જન્મરહિત છે, સર્વનો ઈશ્વર છે, સિદ્ધ છે, સિદ્ધિરૂપ છે, સર્વનો આરંભ છે, કદી ન બદલાવા વાળો છે; વૃષભને ધારણ કરનાર છે, અનંત સ્વરૂપ ધરાવે છે અને દરેક યોગનું મૂળ છે.

वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्माऽसम्मितः समः । अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः

એ ધનરૂપ છે, ઉદાર મનવાળો છે, સત્યવંત છે, સર્વત્ર સમાન છે, કોઈની સાથે સરખામણી ન થાય એવો છે, સર્વે માટે એકસરખો છે, કદી નિષ્ફળ ન થતો છે, કમળના ફૂલ જેવી આંખો ધરાવે છે, સદ્કર્મ કરનાર છે અને ધર્મમય સ્વરૂપ ધરાવે છે.

रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः । अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः

તેઓ રુદ્ર છે, અનેક માથાવાળા, પીળા રંગના, સમગ્ર સૃષ્ટિના મૂળ, પવિત્ર નામથી પ્રસિદ્ધ, અમર, સદાય અડગ, ઉત્તમ ઊંચાઈ ધરાવનાર અને મહાન તપસ્વી છે.

सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः । वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः

તેઓ સર્વત્ર વ્યાપેલા, બધું જાણનારા, તેજસ્વી, સમગ્ર જગતના સેનાપતિ, લોકરક્ષક છે; તેઓ જ વેદ છે, વેદના જ્ઞાનિ છે, નિર્દોષ છે, વેદના અંગરૂપ છે, વેદવિદ્વાન અને વિદ્વાન છે.

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः

તેઓ લોકોના અધ્યક્ષ, દેવોના અધ્યક્ષ, ધર્મના અધ્યક્ષ છે, કર્તા અને અકર્તા છે; ચાર સ્વરૂપ ધરાવનાર, ચાર રૂપે પ્રગટ, ચાર દાંતવાળા અને ચાર હાથવાળા છે.

भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः । अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः

તેઓ તેજસ્વી છે, ભોજન અને ભોજન કરનાર છે, સહનશીલ છે, જગતના પ્રથમ જન્મેલા છે; પાપરહિત, વિજયી, જીતનાર, સર્વ સૃષ્ટિના મૂળ અને હંમેશા નવીનતા લાવનાર છે.

उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः । अतीन्द्रः सङ्ग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः

ઉપેન્દ્ર, વામન, ઊંચા, કદી નિષ્ફળ ન થનાર, પવિત્ર, બળવાન, ઇન્દ્રથી પણ પર, બધાને એકત્ર કરનાર, સર્જનહાર, મનને સંભાળનાર, નિયમ આપનાર અને નિયંત્રણ કરનાર છે.

वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः । अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः

જે વેદોથી જાણી શકાય છે, રોગ દૂર કરનાર છે, હંમેશા ધ્યાનમાં લીન રહે છે, શૂરવીરોનો વિનાશક છે, માધવ છે, મધુ છે, ઇન્દ્રિયોથી પર છે, મહાન માયાવાન છે, મહાન ઉત્સાહવાળા છે અને મહાન બળવાન છે.

महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः । अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक्

મહાન બુદ્ધિશાળી, મહાન પરાક્રમી, મહાન શક્તિ ધરાવનાર, મહાન તેજવાળો, જેને વર્ણવી શકાય નહિ એવો રૂપ ધરાવનાર, શ્રીમંત, જેનું સ્વરૂપ કોઈ માપી શકે નહિ, અને મહાન પર્વતો ધારણ કરનાર છે.

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः । अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः

મહાન ધનુષ્યવાળો, ધરતીને ધારણ કરનાર, શ્રીનું નિવાસસ્થાન, સજ્જનોનો આશરો, જેને કોઈ જીતે નહિ, દેવતાઓને આનંદ આપનાર, ગોવિંદ અને ગોવિદાઓના સ્વામી છે.

मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः । हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः

મરીચિ, અંધકાર દૂર કરનાર, હંસ, સુંદર પાંખો ધરાવનાર, સાપોમાં શ્રેષ્ઠ, સુવર્ણ નાભિ ધરાવનાર, તપસ્વી, કમળ જેવી નાભિ ધરાવનાર અને સર્વ પ્રજાઓના સ્વામી છે.

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः । अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा

જે અવિનાશી છે, સર્વેને જોનાર છે, સિંહ સમાન છે, બધાને એકતામાં બાંધનાર છે, સંયોજનથી યુક્ત છે, અડગ છે, જન્મથી પર છે, જેને જીતવું મુશ્કેલ છે, શિક્ષક છે, પ્રસિદ્ધ આત્મા છે અને દેવતાઓના શત્રુઓનો વિનાશક છે.

गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः । निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः

તે ગુરુ છે, સર્વ શ્રેષ્ઠ ગુરુ છે, આશ્રયસ્થાન છે, સત્ય સ્વરૂપ છે, સત્યમાં જ પરાક્રમ ધરાવે છે, પળક ઝપટે છે અને ઝપટતો નથી, હારથી શોભાયમાન છે, વાણીના સ્વામી છે અને ઉદાર હૃદય ધરાવે છે.

अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः । सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

તે અગ્રણી છે, સમૂહોમાં મુખ્ય છે, વૈભવશાળી છે, ન્યાય છે, માર્ગદર્શક છે, પવન છે, હજાર માથાવાળો છે, સમગ્ર જગતની આત્મા છે, હજાર આંખો ધરાવે છે અને હજાર પગ ધરાવે છે.

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः । अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः

જે સૃષ્ટિ અને લયના ચક્ર ચલાવે છે, જેનું મન બધાં બંધનોથી મુક્ત છે, જે સ્વરૂપે ઢંકાયેલો છે, જે બધાને દબાવી દે છે; જે પ્રલયનો દિવસ છે, અગ્નિ છે, પવન છે અને ધરતીને ધારણ કરનાર છે.

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः । सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः

જે અતિ કૃપાળુ છે, જેનું મન હંમેશા પ્રસન્ન છે, જે સમગ્ર જગતને ધારણ કરે છે, જે જગતના આનંદમાં લીન છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે; જે સાચો કર્તા છે, સાચો માન્ય છે, સારા ગુણો ધરાવે છે, જહ્નુ છે, નારાયણ છે અને નર છે.

असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः । सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः

જેની ગણતરી કરી શકાય તેમ નથી, જેનું સ્વરૂપ કોઈ માપી શકે તેમ નથી, જે સર્વથી વિશિષ્ટ છે, જે સજ્જનોને શીખવે છે, જે પવિત્ર છે; જે પોતાનું ધ્યેય પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે, જેનું સંકલ્પ હંમેશા પૂર્ણ થાય છે, જે સફળતા આપે છે અને જે સિદ્ધિ મેળવવાનો માર્ગ છે.

वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः । वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः

જેનું પ્રતીક વૃષભ છે, જે વૃષભ સ્વરૂપે છે, જે વિષ્ણુ છે, જેના પગલાં વૃષભ જેટલા મજબૂત છે, જેનું પેટ વૃષભ જેટલું શક્તિશાળી છે; જે વૃદ્ધિ કરાવે છે, સતત વધતો રહે છે, સર્વથી અલગ છે અને જે વેદોનું મહાસાગર છે.

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः । नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः

જેનાં હાથ સુંદર છે, જેને જીતવું અઘરું છે, જે વાણીમાં નિપુણ છે, મહાન સ્વામી છે, ધન આપનાર છે અને પોતે પણ ધનરૂપ છે; જે અનેક રૂપ ધરાવે છે, જેનું સ્વરૂપ વિશાળ છે, જે તેજથી ઝગમગે છે અને બધાને પ્રકાશ આપે છે.

जस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः । ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः

જેમાં ઊર્જા, તેજ અને કાંતિ છે; જેનું સ્વરૂપ પ્રકાશમય છે, જે પ્રખર છે; જે સમૃદ્ધ છે, જેનાં શબ્દો સ્પષ્ટ છે, જે મંત્રરૂપ છે, જે ચાંદની જેવી શીતળતા આપે છે અને જેનું તેજ સૂર્ય જેવું છે.