શ્રીવિષ્ણુસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

આ સહજ, દિવ્ય કથા છે પરમાત્મા વિષે, જેમણે જન્મ નથી લીધો, પરંતુ બધા જગતના સ્વામી છે. તેઓ સર્વે સિદ્ધિઓના સ્વરૂપ છે, બધા ફળો સુધી પહોંચવાનું કારણ છે, સર્વનું મૂળ છે, અચલ છે; તેઓ વૃષભધારી છે, જેમનું સ્વરૂપ અપરિમિત છે અને જેથી તમામ યોગોની ઉત્પત્તિ થાય છે. તેઓ અનંત ખજાનો છે, ઉદારમનસ છે, હંમેશા સત્યનિષ્ઠ છે, સર્વેમાં સમાન છે, કોઈ પણ સાથે સરખામણી કરી શકાય તેમ નથી. તેઓ નિષ્પક્ષ છે, અવિનાશી છે, કમળ જેવી આંખો ધરાવે છે, સદાચારી છે અને ધર્મનું સ્વરૂપ છે. તેઓ રુદ્ર છે, અનેક મસ્તક ધરાવે છે, કપિલવર્ણી છે, સર્વસૃષ્ટિના મૂળ છે અને પવિત્રતામાં પ્રસિદ્ધ છે. તેઓ અમર છે, શાશ્વત છે, અડગ છે, ઉન્નત વિભાવના ધરાવે છે અને મહાન તપસ્વી છે. તેઓ સર્વવ્યાપી છે, સર્વજ્ઞ છે, તેજસ્વી છે, જગતના અધિપતિ છે, સર્વજનના રક્ષક છે. તેઓ જ વેદ છે, વેદના જ્ઞાતા છે, નિર્દોષ છે, વેદાંગ સ્વરૂપ છે અને વિદ્વાન છે. તેઓ લોકનાં, દેવોના અને ધર્મના પણ દ્રષ્ટા છે. તેઓ કર્તા પણ છે અને અકર્તા પણ. તેઓ ચતુર્વિધ સ્વરૂપ ધરાવે છે, ચાર રૂપે પ્રગટ થાય છે, ચાર દાંત ધરાવે છે અને ચતુર્ભુજ છે. તેઓ તેજસ્વી છે, ભોજન અને ભોજનકર્તા બંને છે, સહનશીલ છે, સર્વસૃષ્ટિના મૂળ છે. તેઓ નિર્દોષ છે, વિજયી છે, સર્વજયી છે, સર્વસૃષ્ટિના સર્જક છે અને સતત નવાં સર્જન કરતા રહે છે. તેઓ ઉપેન્દ્ર છે, ઇન્દ્રના નાના ભાઈ છે; વામન છે, બટુક સ્વરૂપ છે, ઉંચા છે, અવિનાશી છે, પવિત્ર છે, શક્તિશાળી છે, ઇન્દ્રથી પણ ઉપર છે, સંચયકર્તા છે, સર્જક છે, આત્મનિગ્રહી છે, નિયમક છે અને નિયંત્રી છે. તેઓ વેદથી જ્ઞેય છે, આરોગ્યદાતા છે, યોગમાં સદા તત્પર છે, વીરવિનાશક છે, માધવ છે, મધુ છે, ઇન્દ્રિયાતીત છે, મહામાયાવાન છે, મહોત્સાહી છે, મહાબળવાન છે. તેઓ મહામતિ છે, મહાવીર છે, મહાશક્તિવાન છે, મહાતેજસ્વી છે, અવર્ણનીય સ્વરૂપ ધરાવે છે, મહિમાવાન છે, અપરિમિત સ્વરૂપ ધરાવે છે અને મહાપર્વત ધારણ કરતા છે. તેઓ મહાન ધનુષ્ય ધારણ કરે છે, પૃથ્વીના ધારક છે, શ્રીનું નિવાસસ્થાન છે, સજ્જનોના આશ્રય છે, અજય છે, દેવોને આનંદ આપનાર છે, ગોવિંદ છે અને પૃથ્વીજ્ઞાનોના સ્વામી છે. તેઓ મરીચિ છે, અંધકાર નાશક છે, હંસ છે, સુંદર પાંખવાળા છે, સર્વસર્પોમાં શ્રેષ્ઠ છે, સુવર્ણનાભિ છે, તપસ્વી છે, કમળનાભિ છે અને પ્રજાપતિ છે. તેઓ અમર છે, સર્વદ્રષ્ટા છે, સિંહ છે, એકતા સ્થાપક છે, સંયોગયુક્ત છે, અડગ છે, અજન્મા છે, દુરજેય છે, ઉપદેશક છે, આત્મયશસ્વી છે અને દેવદુશ્મન વિનાશક છે. તેઓ ગુરુ છે, પરમગુરુ છે, આશ્રય છે, સત્ય છે, સત્યમાં જ શૌર્ય ધરાવે છે, પલક જપલક છે, પુષ્પમાલાધારી છે, વાણીના સ્વામી છે અને ઉદારમનસ છે. તેઓ નેતા છે, સમૂહના પ્રમુખ છે, તેજસ્વી છે, ન્યાય છે, માર્ગદર્શક છે, પવન છે, હજારો માથાવાળા છે, વિશ્વાત્મા છે, હજારો આંખવાળા છે, હજારો પગવાળા છે. તેઓ સર્જન અને પ્રલયના કારણ છે, સ્વરૂપે સ્થિત છે, આવૃત છે, સર્વનાશક છે; પ્રલય દિવસ છે, અગ્નિ છે, વાયુ છે અને પૃથ્વીના આધાર છે. તેઓ પરમકૃપાળુ છે, શાંત સ્વરૂપ છે, વિશ્વને ધારણ કરે છે, વિશ્વમાં આનંદ માણે છે, સર્વવ્યાપી છે; સચ્ચા કર્તા છે, સાચા પૂજ્ય છે, સજ્જન છે, જહ્નુ, નારાયણ અને નર છે. તેઓ અનંત છે, અપરિમિત સ્વરૂપ ધરાવે છે, વિશિષ્ટ છે, સજ્જનોને ઉપદેશ આપે છે, પવિત્ર છે; સિદ્ધિ પામેલા છે, નિશ્ચયમાં સ્થિર છે, સિદ્ધિદાતા છે અને સિદ્ધિનાં સાધન છે. તેઓ વૃષભધારી છે, વૃષભ છે, વિષ્ણુ છે, વૃષભ જેવું દૃઢ પગ ધરાવે છે, વૃષભ જેવી મજબૂત પેટ ધરાવે છે; વૃદ્ધિદાતા છે, સદા વૃદ્ધિ પામે છે, વિશિષ્ટ છે અને વેદસાગર છે. તેઓ સુંદર ભુજાવાળા છે, દુર્જેય છે, વાક્પટુ છે, મહાસ્વામી છે, ધનદાતા છે, ધનસ્વરૂપ છે; અનેકરૂપ ધરાવે છે, વિશાળ સ્વરૂપ છે, કિરણોથી તેજસ્વી છે, પ્રકાશક છે. તેઓ શક્તિ, તેજ અને કીર્તિ ધરાવે છે; સ્વરૂપે પ્રકાશ છે, જ્વલંત છે; સમૃદ્ધ છે, સ્પષ્ટ ઉચ્ચાર ધરાવે છે, મંત્ર છે, ચંદ્રકિરણ જેવા છે, સૌર્યપ્રભા ધરાવે છે. તેઓ અમૃતમય ચંદ્રથી જન્મેલા છે, સૂર્ય છે, ચંદ્રમાં શશિચિહ્ન ધરાવે છે, દેવાધિદેવ છે; ઔષધિ છે, જગતપુલ છે, સત્ય અને ધર્મમાં શૌર્ય ધરાવે છે. તેઓ ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનના સ્વામી છે; વાયુ છે, શુદ્ધિકર્તા છે, અગ્નિ છે; કામવિનાશક છે, કામપૂર્ણકર્તા છે, પ્રિય છે, કામ છે, કામદાતા છે, સ્વામી છે. તેઓ યુગોના સર્જક છે, સમયચક્રના ચલાવનાર છે, અનેક માયાના ધારક છે, મહાભક્ષક છે; અજ્ઞેય છે, પણ સ્વરૂપે પ્રગટ છે, સહસ્રજિત છે, અનંત વિજયી છે. તેઓ ઇચ્છિત છે, પણ વિશેષતા વિનાના છે; સજ્જનો દ્વારા પૂજ્ય છે, શિખાધારી છે, નાહુષવંશી છે, વૃષભ જેવા ધર્મી છે; ક્રોધવિનાશક છે, ક્રોધસર્જક છે, કર્તા છે, વિશ્વરૂપભુજાવાળા છે અને પૃથ્વીધારી છે. તેઓ અડગ છે, પ્રસિદ્ધ છે, પ્રાણ છે, જીવનદાતા છે, ઇન્દ્રના નાના ભાઈ છે; જલસાગર છે, આધાર છે, સદા જાગૃત છે અને દૃઢસ્થિત છે. તેઓ સ્કંદ છે, સ્કંદધારી છે, આધાર છે, વરદાતા છે, પવન સાથે ગતિશીલ છે; વાસુદેવ છે, વિશાળ તેજ ધરાવે છે, આદિદેવ છે અને નગરવિનાશક છે. તેઓ નિર્વેદ છે, મુક્તિદાતા છે, રક્ષક છે, પરાક્રમી છે, શૂરપુત્ર છે, લોકનાથ છે; અનુકૂળ છે, અનેકવાર ફરતા છે, કમળહસ્ત છે અને કમળનેત્ર છે. તેઓ કમળનાભિ છે, કમળનેત્ર છે, કમળમાંથી જન્મેલા છે, દેહધારી છે; મહાસંપન્ન છે, સંપન્ન છે, પ્રાચીન આત્મા છે, વિશાળ નેત્ર ધરાવે છે અને ગરુડધ્વજ છે. તેઓ અસમાન છે, મહાબલિ વિનાશક છે, ભયાનક છે, સમયજ્ઞ છે, હોમગ્રાહી છે, હોમવિનાશક છે; સર્વમંગલચિહ્નધારી છે, શ્રીધર છે અને યુદ્ધવિજયી છે. તેઓ અવિનાશી છે, લાલવર્ણી છે, માર્ગ છે, કારણ છે, કમર પર દોરો ધરાવે છે, સહનશીલ છે; પૃથ્વીધારક છે, મહાભાગ્યશાળી છે, ઝડપી છે અને અપરિમિત ભૂખ ધરાવે છે. તેઓ મૂળ છે, ચંચલકર્તા છે, દૈવી છે, સમૃદ્ધિના યોનિ છે, પરમેશ્વર છે, સાધન છે, કારણ છે, કર્તા છે, અનન્ય સર્જક છે, અપરિગમ્ય છે, ગુઢ છે. તેઓ સંકલ્પ છે, આધાર છે, સ્વરૂપ છે, પદદાતા છે, અવિચલ છે, પરમૈશ્વર્ય છે, સ્વચ્છ છે, તૃપ્ત છે, પોષિત છે, શુભદૃષ્ટિ ધરાવે છે. તેઓ આનંદદાતા છે, નિવૃત્તિ છે, રાગરહિત છે, માર્ગ છે, માર્ગે ચલાવી શકાય એવા છે, માર્ગદર્શક છે, અમાર્ગદર્શક છે, વિર છે, મહાબલવાનમાં શ્રેષ્ઠ છે, ધર્મ છે, ધર્મજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ છે. તેઓ વૈકુંઠ છે, વિશ્વરૂપ છે, પ્રાણ છે, જીવનદાતા છે, પવિત્ર ઓમ છે, વિશાળ છે, હિરણ્યગર્ભ છે, દુશ્મનવિનાશક છે, સર્વવ્યાપી છે, પવન છે, પરમ છે. તેઓ ઋતુ છે, સુંદર દૃષ્ટિવાળા છે, સમય છે, સર્વોચ્ચ સ્વામી છે, ધારક છે; ઉગ્ર છે, વર્ષ છે, કુશળ છે, વિશ્રાંતિ છે અને સર્વકુશળ છે. તેઓ પ્રસરણ છે, અચલ અને સ્થિર છે, માપ છે, અવિનાશી બીજ છે; અર્થ છે, અનર્થ છે, મહાખજાનો છે, મહાભોગ છે અને મહાધન છે. તેઓ કદી થાકતા નથી, અતિબળવાન છે, પૃથ્વી છે, ધર્મસ્તંભ છે, મહાયજ્ઞ છે; તારાઓના ધુરા છે, તારાનાથ છે, સહનશીલ છે, સુક્ષ્મ છે અને ગતિશીલ છે. તેઓ યજ્ઞ છે, પૂજ્ય છે, મહાપૂજ્ય છે, ક્રિયા છે, સત્ર છે, સજ્જનમાર્ગ છે; સર્વદ્રષ્ટા છે, મુક્તાત્મા છે, સર્વજ્ઞ છે અને પરમજ્ઞાન છે. તેઓ દૃઢવ્રતી છે, સુખદાયક મુખ ધરાવે છે, સુક્ષ્મ છે, મૃદુગાનધારી છે, આનંદદાતા છે, સારો મિત્ર છે; મનહરણ છે, ક્રોધવિજયી છે, વીરભુજાવાળા છે અને વિનાશક છે. તેઓ નિદ્રાદાતા છે, આત્મનિગ્રહી છે, સર્વવ્યાપી છે, અનેકરૂપ ધરાવે છે, અનેકક્રિયા કરે છે; વર્ષ છે, સ્નેહી છે, વત્સરક્ષક છે, આંતરલક્ષ્મીધારી છે અને ધનના સ્વામી છે. આવો છે પરમાત્માનો મહિમા—અવિનાશી, અનંત, સર્વવ્યાપી, સર્વશક્તિમાન, સર્વજ્ઞ, સર્વપ્રિય, સર્વરક્ષક, સર્વસિદ્ધિદાતા.