శ్రీశివసహస్రనామస్తోత్రమ్

సిద్ధార్థకారీ సిద్ధార్థశ్ఛన్దోవ్యాకరణోత్తరః । సింహనాదః సింహదంష్ట్రః సింహగః సింహవాహనః ॥ ౮౧ ॥

ఆయన విజయాన్ని సాధించేవాడు, విజయాన్ని పొందినవాడు, ఛందస్సు, వ్యాకరణంలో నిపుణుడు. ఆయన సింహపు గర్జన, సింహపు పళ్లవాడు, సింహంలా సంచరించేవాడు, సింహాన్ని వాహనంగా చేసుకున్నవాడు.

ప్రభావాత్మా జగత్కాలస్థాలో లోకహితస్తరుః । సారఙ్గో నవచక్రాఙ్గః కేతుమాలీ సభావనః ॥ ౮౨ ॥

ఆయన సారమైన ఆత్మ, జగత్తుకు కాలం, స్థిరుడు, లోకానికి మేలు చేసే వృక్షం. ఆయన జింక ముద్ర ఉన్నవాడు, తొమ్మిది చక్రాల రూపం కలవాడు, ధ్వజాన్ని ధరించినవాడు, పోషించేవాడు.

భూతాలయో భూతపతిరహోరాత్రమనిన్దితః ॥ ౮౩ ॥

ఆయన భూతాల నివాసం, భూతాల అధిపతి, పగలు-రాత్రి, నిందలేని వాడు.

వాహితా సర్వభూతానాం నిలయశ్చ విభుర్భవః । అమోఘః సమ్యతో హ్యశ్వో భోజనః ప్రాణధారణః ॥ ౮౪ ॥

అన్ని జీవులను మోయువాడు, సర్వప్రాణుల నివాసస్థానం, అన్నిచోట్ల వ్యాపించినవాడు, సృష్టికి ఆదికారణం, ఎప్పుడూ విఫలంకాని వాడు, తనను తాను నియంత్రించుకున్నవాడు, అశ్వంలా వేగవంతుడు, అన్నివిధాలా పోషకుడు, ప్రాణాలను నిలిపే వాడు.

ధృతిమాన్ మతిమాన్ దక్షః సత్కృతశ్చ యుగాధిపః । గోపాలిర్గోపతిర్గ్రామో గోచర్మవసనో హరిః ॥ ౮౫ ॥

ధైర్యవంతుడు, జ్ఞానవంతుడు, చతురుడు, అందరికి గౌరవప్రదుడు, యుగాల అధిపతి, ఆవులను కాపాడేవాడు, గోపాలుడు, గ్రామానికి రక్షకుడు, ఆవు చర్మాన్ని ధరించినవాడు, అంధకారాన్ని తొలగించేవాడు.

హిరణ్యబాహుశ్చ తథా గుహాపాలః ప్రవేశినామ్ । ప్రకృష్టారిర్మహాహర్షో జితకామో జితేన్ద్రియః ॥ ౮౬ ॥

బంగారు చేతులు కలవాడు, గుహలను కాపాడేవాడు, లోపలికి ప్రవేశించేవారిలో ముఖ్యుడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, మహా ఆనందాన్ని ప్రసాదించేవాడు, కామాన్ని జయించినవాడు, ఇంద్రియాలను వశపరిచినవాడు.

గాన్ధారశ్చ సువాసశ్చ తపఃసక్తో రతిర్నరః । మహాగీతో మహానృత్యో హ్యప్సరోగణసేవితః ॥ ౮౭ ॥

గాంధార దేశానికి చెందినవాడు, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించినవాడు, తపస్సులో నిమగ్నుడైనవాడు, మనుష్యులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, గొప్ప గాయకుడు, అద్భుత నర్తకుడు, అప్సరసలు సేవించే వాడు.

మహాకేతుర్మహాధాతుర్నైకసానుచరశ్చలః । ఆవేదనీయ ఆదేశః సర్వగన్ధసుఖావహః ॥ ౮౮ ॥

మహా ధ్వజాన్ని ధరించినవాడు, గొప్ప ఆధారంగా నిలిచినవాడు, అనేకమంది తోడుగా ఉన్నవాడు, ఎప్పుడూ కదిలే స్వభావం కలవాడు. ఆయన్ని తెలుసుకోవాలి, ఆయన ఆజ్ఞ, అన్ని సుగంధాల ఆనందాన్ని అందించేవాడు.

తోరణస్తారణో వాతః పరిధీ పతిఖేచరః । సమ్యోగో వర్ధనో వృద్ధో అతివృద్ధో గుణాధికః ॥ ౮౯ ॥

అయన ద్వారం, రక్షకుడు, గాలి వలె విహరించేవాడు, పరిధిగా ఉండేవాడు, ఆకాశంలో సంచరించేవారికి అధిపతి. ఆయనే కలయిక, అభివృద్ధిని కలిగించేవాడు, వృద్ధుడు, అత్యంత వృద్ధుడు, అన్ని గుణాల్లో మించిపోయినవాడు.

నిత్య ఆత్మసహాయశ్చ దేవాసురపతిః పతిః । యుక్తశ్చ యుక్తబాహుశ్చ దేవో దివిసుపర్వణః ॥ ౯౦ ॥

అయన శాశ్వతుడు, తనకే సహాయంగా ఉండేవాడు, దేవతలు మరియు అసురులకు అధిపతి, ప్రభువు. ఆయనే ఏకతతో ఉన్నవాడు, బలమైన భుజాలు కలవాడు, దేవుడు, దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడు.

ఆషాఢశ్చ సుషాఢశ్చ ధ్రువోఽథ హరిణో హరః । వపురావర్తమానేభ్యో వసుశ్రేష్ఠో మహాపథః ॥ ౯౧ ॥

అయన జయించలేనివాడు, సుసంపన్నుడైనవాడు, స్థిరంగా ఉండేవాడు, పసుపు వర్ణుడు, హరించేవాడు. ఆయన రూపం భ్రమణిస్తున్న లోకాల్లో ఉంది, వెలుగులలో శ్రేష్ఠుడు, మహా మార్గంగా నిలిచినవాడు.

శిరోహారీ విమర్శశ్చ సర్వలక్షణలక్షితః । అక్షశ్చ రథయోగీ చ సర్వయోగీ మహాబలః ॥ ౯౨ ॥

తలలు తొలగించేవాడు, ఆలోచించే వాడు, అన్ని శుభలక్షణాలతో ఉన్నవాడు, నశించని వాడు, రథసారథి, అన్ని యోగాల్లో నిపుణుడు, అపారమైన బలమున్నవాడు.

సమామ్నాయోఽసమామ్నాయస్తీర్థదేవో మహారథః । నిర్జీవో జీవనో మన్త్రః శుభాక్షో బహుకర్కశః ॥ ౯౩ ॥

సంపూర్ణ వేదస్వరూపుడు, వేదాలకు అతీతుడు, పవిత్ర తీర్థాల దేవుడు, మహారథి, ప్రాణం లేనివాడు, ప్రాణం ఇచ్చేవాడు, మంత్రస్వరూపుడు, శుభదృష్టి కలవాడు, అత్యంత కఠినుడు.

రత్నప్రభూతో రక్తాఙ్గో మహార్ణవనిపానవిత్ । [రత్నాఙ్గో] మూలం విశాలో హ్యమృతో వ్యక్తావ్యక్తస్తపోనిధిః ॥ ౯౪ ॥

రత్న సంపదతో నిండినవాడు, ఎర్రటి అవయవాలు కలవాడు, మహాసముద్ర రహస్యాలను తెలిసినవాడు, మూలంగా ఉండేవాడు, విస్తారంగా ఉన్నవాడు, అమృత స్వరూపుడు, స్పష్టంగా కనిపించేవాడు, కనిపించని వాడు, తపస్సు నిలయమైనవాడు.

ఆరోహణోఽధిరోహశ్చ శీలధారీ మహాయశాః । సేనాకల్పో మహాకల్పో యోగో యుగకరో హరిః ॥ ౯౫ ॥ [యోగకరో]

ఎక్కించేవాడు, ఎక్కేలా చేయువాడు, సద్గుణాల పరిరక్షకుడు, గొప్ప పేరుగాంచినవాడు, సైన్యంలా ఉన్నవాడు, మహాయుగంలా ఉన్నవాడు, యోగస్వరూపుడు, యుగాలను సృష్టించేవాడు, బాధలను తొలగించేవాడు.

యుగరూపో మహారూపో మహానాగహనో వధః । న్యాయనిర్వపణః పాదః పణ్డితో హ్యచలోపమః ॥ ౯౬ ॥

యుగాల రూపుడైనవాడు, మహత్తరమైన రూపమున్నవాడు, అపారమైనవాడు, ఎవ్వరూ చేరలేని వాడు, సంహార స్వరూపుడు; న్యాయాన్ని స్థాపించేవాడు, ఆధారంగా నిలిచేవాడు, జ్ఞానవంతుడు, పర్వతంలా అచంచలంగా ఉండేవాడు.

బహుమాలో మహామాలః శశీ హరసులోచనః । విస్తారో లవణః కూపస్త్రియుగః సఫలోదయః ॥ ౯౭ ॥

అనేక మాలలు ధరించేవాడు, గొప్ప మాలతో అలంకృతుడైనవాడు, చంద్రుడైనవాడు, సూర్యచంద్రులు కళ్ళుగా ఉన్నవాడు; విస్తారంగా ఉన్నవాడు, ఉప్పుగా ఉన్నవాడు, బావిగా ఉన్నవాడు, రెండు యుగాల రూపుడైనవాడు, పుట్టినదానికి ఫలితాన్ని ఇచ్చేవాడు.

త్రిలోచనో విషణ్ణాఙ్గో మణివిద్ధో జటాధరః । బిన్దుర్విసర్గః సుముఖః శరః సర్వాయుధః సహః ॥ ౯౮ ॥

మూడు కళ్ళున్నవాడు, విషం తాకిన అవయవాలున్నవాడు, రత్నాలతో అలంకరించబడినవాడు, జటలు ధరించినవాడు; బిందువుగా, విశర్గగా ఉన్నవాడు, మంగళమయమైన ముఖమున్నవాడు, బాణంలా ఉన్నవాడు, అన్ని ఆయుధాలు ధరించినవాడు, సహనశీలుడైనవాడు.

నివేదనః సుఖాజాతః సుగన్ధారో మహాధనుః । గన్ధపాలీ చ భగవానుత్థానః సర్వకర్మణామ్ ॥ ౯౯ ॥

అర్పణ స్వరూపుడైనవాడు, సుఖంగా పుట్టినవాడు, మధురమైన సువాసనను కలిగి ఉన్నవాడు, గొప్ప ధనుస్సు గలవాడు; సువాసనను కాపాడేవాడు, భగవంతుడు, ఆది కారణమైనవాడు, అన్ని కార్యాలను చేయగలవాడు.

మన్థానో బహులో వాయుః సకలః సర్వలోచనః । తలస్తాలః కరస్థాలీ ఊర్ధ్వసంహననో మహాన్ ॥ ౧౦౦ ॥

ఆయన మథించేవాడు, సమృద్ధిగా ఉన్నవాడు, వాయువుగా విహరిస్తాడు, అన్నింటినీ ఆవరించేవాడు, అన్నీ చూడగలవాడు. తాళం, తాళవృక్షం, చేతిలో తాళం పట్టేవాడు, పై భాగం బలంగా ఉన్నవాడు, మహోన్నతుడు.

ఛత్రం సుచ్ఛత్రో విఖ్యాతో లోకః సర్వాశ్రయః క్రమః । ముణ్డో విరూపో వికృతో దణ్డీ కుణ్డీ వికుర్వణః ॥ ౧౦౧ ॥

ఆయన గొడుగు, ఉత్తమమైన గొడుగు, ప్రసిద్ధుడు, జగత్తు, అందరికీ ఆశ్రయం, క్రమం. ఆయన ముండచేయబడినవాడు, వికారమైనవాడు, వక్రంగా ఉన్నవాడు, దండం పట్టేవాడు, కుండి పట్టేవాడు, మార్పులు తేవగలవాడు.

హర్యక్షః కకుభో వజ్రీ శతజిహ్వః సహస్రపాత్ । సహస్రమూర్ధా దేవేన్ద్రః సర్వదేవమయో గురుః ॥ ౧౦౨ ॥

ఆయన హర్యక్షుడు, దిక్కులు, వజ్రాయుధాన్ని ధరించేవాడు, వంద నాలుకలవాడు, వెయ్యి కాళ్లవాడు, వెయ్యి తలలవాడు, దేవేంద్రుడు, అన్ని దేవతల మూర్తిరూపుడు, గురువు.

సహస్రబాహుః సర్వాఙ్గః శరణ్యః సర్వలోకకృత్ । పవిత్రం త్రికకున్మన్త్రః కనిష్ఠః కృష్ణపిఙ్గలః ॥ ౧౦౩ ॥

ఆయన వెయ్యి చేతులవాడు, అన్ని అవయవాలవాడు, శరణాగతులకు రక్షకుడు, అన్ని లోకాలను సృష్టించేవాడు. ఆయన పవిత్రుడు, మూడు అక్షరాల మంత్రం, చిన్నవాడు, నల్లగా, పింగళవర్ణంతో ఉన్నవాడు.

బ్రహ్మదణ్డవినిర్మాతా శతఘ్నీపాశశక్తిమాన్ । పద్మగర్భో మహాగర్భో బ్రహ్మగర్భో జలోద్భవః ॥ ౧౦౪ ॥

బ్రహ్మదండాన్ని సృష్టించేవాడు, శతఘ్నీ, పాశం, శక్తి వంటి ఆయుధాలు కలవాడు, పద్మంలో జన్మించినవాడు, మహా గర్భం, బ్రహ్మగర్భం, నీటిలోంచి పుట్టినవాడు.

గభస్తిర్బ్రహ్మకృద్బ్రహ్మీ బ్రహ్మవిద్బ్రాహ్మణో గతిః । అనన్తరూపో నైకాత్మా తిగ్మతేజాః స్వయమ్భువః ॥ ౧౦౫ ॥

ప్రభావంతుడు, బ్రహ్మను సృష్టించేవాడు, బ్రహ్మతో కూడినవాడు, బ్రహ్మ జ్ఞానిని, బ్రాహ్మణులకు మార్గం, అనంతమైన రూపాలవాడు, అనేక ఆత్మలవాడు, తీవ్రమైన తేజస్సుతో ఉన్నవాడు, స్వయంగా పుట్టినవాడు.

ఊర్ధ్వగాత్మా పశుపతిర్వాతరంహా మనోజవః । చన్దనీ పద్మనాలాగ్రః సురభ్యుత్తరణో నరః ॥ ౧౦౬ ॥

ఎప్పుడూ పైకి పోయే ఆత్మ, పశుపతిగా ఉన్నవాడు, గాలికి సమానమైన వేగం కలవాడు, మనస్సు వేగంతో ఉన్నవాడు, గంధపు వాసనతో ఉన్నవాడు, పద్మనాళం చివరగా ఉన్నవాడు, పరిమళాన్ని మించిపోయినవాడు, మానవుడవాడు.

కర్ణికారమహాస్రగ్వీ నీలమౌలిః పినాకధృత్ । ఉమాపతిరుమాకాన్తో జాహ్నవీధృదుమాధవః ॥ ౧౦౭ ॥

కర్ణికార పువ్వులతో గొప్ప హారాన్ని ధరించినవాడు, నీలవర్ణపు కిరీటాన్ని ధరించినవాడు, పినాక ధనుస్సును పట్టుకున్నవాడు, ఉమాదేవికి భర్త, ఉమాదేవికి ప్రియమైనవాడు, జాహ్నవీ నదిని మోసేవాడు, ఉమాదేవికి సహచారి.

వరో వరాహో వరదో వరేణ్యః సుమహాస్వనః । మహాప్రసాదో దమనః శత్రుహా శ్వేతపిఙ్గలః ॥ ౧౦౮ ॥

అతడు శ్రేష్ఠుడు, వరాహరూపుడు, వరాలు ఇచ్చేవాడు, అత్యుత్తముడు, గొప్ప నాదంతో ఉన్నవాడు, అపారమైన కృప కలవాడు, శత్రువులను జయించేవాడు, శ్వేతవర్ణంతో పింగళవర్ణం కలవాడు.

పీతాత్మా పరమాత్మా చ ప్రయతాత్మా ప్రధానధృత్ । [ప్రీతాత్మా] సర్వపార్శ్వముఖస్త్ర్యక్షో ధర్మసాధారణో వరః ॥ ౧౦౯ ॥

అతని ఆత్మ పసుపు వర్ణంలో మెరిసే స్వరూపం, పరమాత్మ, శుద్ధహృదయుడు, ప్రథమ ప్రకృతిని ధారించేవాడు, సంతోషంతో నిండినవాడు, అన్ని దిక్కులకూ ముఖం కలవాడు, మూడు కళ్లవాడు, ధర్మానికి ఆధారమైనవాడు, అత్యుత్తముడు.