శ్రీశివసహస్రనామస్తోత్రమ్

బన్ధనో బన్ధకర్తా చ సుబన్ధనవిమోచనః । స యజ్ఞారిః స కామారిర్మహాదంష్ట్రో మహాయుధః ॥ ౭౧ ॥

బంధనమే, బంధనాన్ని కలిగించేవాడు, మంచి బంధనాల నుంచి విమోచించేవాడు, యజ్ఞానికి శత్రువు, కామానికి శత్రువు, పెద్ద దంతాలు ఉన్నవాడు, మహా బలమైన ఆయుధాన్ని ధరించేవాడు.

బహుధా నిన్దితః శర్వః శఙ్కరః శఙ్కరోఽధనః । అమరేశో మహాదేవో విశ్వదేవః సురారిహా ॥ ౭౨ ॥

శర్వుడు ఎన్నో విధాలుగా నిందించబడినా, ఆయన శంకరుడు, శుభకర్త, దరిద్రుడు కూడా. ఆయన అమరుల అధిపతి, మహాదేవుడు, సమస్త దేవతలకు దేవుడు, దేవతలకు శత్రువుల్ని సంహరించేవాడు.

అహిర్బుధ్న్యోఽనిలాభశ్చ చేకితానో హవిస్తథా । [హరి] అజైకపాచ్చ కాపాలీ త్రిశఙ్కురజితః శివః ॥ ౭౩ ॥

ఆయన అహిర్బుధ్నుడు, గాలిలా ఆకారమున్నవాడు, జ్ఞానవంతుడు, హవిస్సు స్వీకరించేవాడు, అజైకపాదు, కపాలధారి, త్రిశంకువును జయించినవాడు, శివుడు కూడా.

ధన్వన్తరిర్ధూమకేతుః స్కన్దో వైశ్రవణస్తథా । ధాతా శక్రశ్చ విష్ణుశ్చ మిత్రస్త్వష్టా ధ్రువో ధరః ॥ ౭౪ ॥

ఆయన ధన్వంతరి, ధూమకేతువు, స్కందుడు, వైశ్రవణుడు, ధాత, శక్రుడు, విష్ణువు, మిత్రుడు, త్వష్ట, ధ్రువుడు, ధరుడు కూడా.

ప్రభావః సర్వగో వాయురర్యమా సవితా రవిః । ఉషఙ్గుశ్చ విధాతా చ మాన్ధాతా భూతభావనః ॥ ౭౫ ॥

ఆయన ప్రభావుడు, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడు, వాయువు, అర్యమ, సవిత, రవి, ఉషంగు, విధాత, మాంధాత, భూతాలను సృష్టించేవాడు.

విభుర్వర్ణవిభావీ చ సర్వకామగుణావహః । పద్మనాభో మహాగర్భశ్చన్ద్రవక్త్రోఽనిలోఽనలః ॥ ౭౬ ॥

అతడు అన్నిటిలోను వ్యాపించి ఉన్నవాడు, రంగులను ప్రదర్శించేవాడు, అన్నిరకాల కోరికలతో కూడిన గుణాలను ప్రసాదించేవాడు. అతడు పద్మనాభుడు, మహాగర్భుడు, చంద్రుని వంటి ముఖం కలవాడు, గాలివాడు, అగ్నివాడు.

బలవాంశ్చోపశాన్తశ్చ పురాణః పుణ్యచఞ్చురీ । కురుకర్తా కురువాసీ కురుభూతో గుణౌషధః ॥ ౭౭ ॥

అతడు బలవంతుడు, శాంత స్వభావం కలవాడు, పురాతనుడు, మంగళకరమైన ముక్కు కలవాడు. కర్మలను చేయువాడు, కురువంశంలో నివసించేవాడు, కురువంశంగా మారినవాడు, మంచి లక్షణాలకు ఔషధమైనవాడు.

సర్వాశయో దర్భచారీ సర్వేషాం ప్రాణినాం పతిః । దేవదేవః సుఖాసక్తః సదసత్సర్వరత్నవిత్ ॥ ౭౮ ॥

అతడు అందరికీ ఆశ్రయస్థానం, దర్భ గడ్డి మీద సంచరించేవాడు, సమస్త ప్రాణులకు అధిపతి. దేవతలకు దేవుడు, సుఖంలో ఆనందించే వాడు, సత్-అసత్ రూపాల్లో ఉన్నవాడు, అన్ని రత్నాలను తెలిసినవాడు.

కైలాసగిరివాసీ చ హిమవద్గిరిసంశ్రయః । కూలహారీ కూలకర్తా బహువిద్యో బహుప్రదః ॥ ౭౯ ॥

అతడు కైలాస పర్వతంలో నివసించేవాడు, హిమవంత పర్వతాన్ని ఆశ్రయించేవాడు. వంశాన్ని తొలగించేవాడు, వంశాన్ని సృష్టించేవాడు, అనేక విద్యలు తెలిసినవాడు, విరివిగా దానం చేసే వాడు.

వణిజో వర్ధకీ వృక్షో వకులశ్చన్దనశ్ఛదః । సారగ్రీవో మహాజత్రురలోలశ్చ మహౌషధః ॥ ౮౦ ॥

ఆయన వ్యాపారి, తాటి పనివాడు, చెట్టు, వకుల చెట్టు, గంధపు చెట్టు, ఆశ్రయం. ఆయన బలమైన మెడ కలవాడు, విస్తారమైన భుజాలు ఉన్నవాడు, చంచలుడు, గొప్ప ఔషధం కూడా.

సిద్ధార్థకారీ సిద్ధార్థశ్ఛన్దోవ్యాకరణోత్తరః । సింహనాదః సింహదంష్ట్రః సింహగః సింహవాహనః ॥ ౮౧ ॥

ఆయన విజయాన్ని సాధించేవాడు, విజయాన్ని పొందినవాడు, ఛందస్సు, వ్యాకరణంలో నిపుణుడు. ఆయన సింహపు గర్జన, సింహపు పళ్లవాడు, సింహంలా సంచరించేవాడు, సింహాన్ని వాహనంగా చేసుకున్నవాడు.

ప్రభావాత్మా జగత్కాలస్థాలో లోకహితస్తరుః । సారఙ్గో నవచక్రాఙ్గః కేతుమాలీ సభావనః ॥ ౮౨ ॥

ఆయన సారమైన ఆత్మ, జగత్తుకు కాలం, స్థిరుడు, లోకానికి మేలు చేసే వృక్షం. ఆయన జింక ముద్ర ఉన్నవాడు, తొమ్మిది చక్రాల రూపం కలవాడు, ధ్వజాన్ని ధరించినవాడు, పోషించేవాడు.

భూతాలయో భూతపతిరహోరాత్రమనిన్దితః ॥ ౮౩ ॥

ఆయన భూతాల నివాసం, భూతాల అధిపతి, పగలు-రాత్రి, నిందలేని వాడు.

వాహితా సర్వభూతానాం నిలయశ్చ విభుర్భవః । అమోఘః సమ్యతో హ్యశ్వో భోజనః ప్రాణధారణః ॥ ౮౪ ॥

అన్ని జీవులను మోయువాడు, సర్వప్రాణుల నివాసస్థానం, అన్నిచోట్ల వ్యాపించినవాడు, సృష్టికి ఆదికారణం, ఎప్పుడూ విఫలంకాని వాడు, తనను తాను నియంత్రించుకున్నవాడు, అశ్వంలా వేగవంతుడు, అన్నివిధాలా పోషకుడు, ప్రాణాలను నిలిపే వాడు.

ధృతిమాన్ మతిమాన్ దక్షః సత్కృతశ్చ యుగాధిపః । గోపాలిర్గోపతిర్గ్రామో గోచర్మవసనో హరిః ॥ ౮౫ ॥

ధైర్యవంతుడు, జ్ఞానవంతుడు, చతురుడు, అందరికి గౌరవప్రదుడు, యుగాల అధిపతి, ఆవులను కాపాడేవాడు, గోపాలుడు, గ్రామానికి రక్షకుడు, ఆవు చర్మాన్ని ధరించినవాడు, అంధకారాన్ని తొలగించేవాడు.

హిరణ్యబాహుశ్చ తథా గుహాపాలః ప్రవేశినామ్ । ప్రకృష్టారిర్మహాహర్షో జితకామో జితేన్ద్రియః ॥ ౮౬ ॥

బంగారు చేతులు కలవాడు, గుహలను కాపాడేవాడు, లోపలికి ప్రవేశించేవారిలో ముఖ్యుడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, మహా ఆనందాన్ని ప్రసాదించేవాడు, కామాన్ని జయించినవాడు, ఇంద్రియాలను వశపరిచినవాడు.

గాన్ధారశ్చ సువాసశ్చ తపఃసక్తో రతిర్నరః । మహాగీతో మహానృత్యో హ్యప్సరోగణసేవితః ॥ ౮౭ ॥

గాంధార దేశానికి చెందినవాడు, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించినవాడు, తపస్సులో నిమగ్నుడైనవాడు, మనుష్యులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, గొప్ప గాయకుడు, అద్భుత నర్తకుడు, అప్సరసలు సేవించే వాడు.

మహాకేతుర్మహాధాతుర్నైకసానుచరశ్చలః । ఆవేదనీయ ఆదేశః సర్వగన్ధసుఖావహః ॥ ౮౮ ॥

మహా ధ్వజాన్ని ధరించినవాడు, గొప్ప ఆధారంగా నిలిచినవాడు, అనేకమంది తోడుగా ఉన్నవాడు, ఎప్పుడూ కదిలే స్వభావం కలవాడు. ఆయన్ని తెలుసుకోవాలి, ఆయన ఆజ్ఞ, అన్ని సుగంధాల ఆనందాన్ని అందించేవాడు.

తోరణస్తారణో వాతః పరిధీ పతిఖేచరః । సమ్యోగో వర్ధనో వృద్ధో అతివృద్ధో గుణాధికః ॥ ౮౯ ॥

అయన ద్వారం, రక్షకుడు, గాలి వలె విహరించేవాడు, పరిధిగా ఉండేవాడు, ఆకాశంలో సంచరించేవారికి అధిపతి. ఆయనే కలయిక, అభివృద్ధిని కలిగించేవాడు, వృద్ధుడు, అత్యంత వృద్ధుడు, అన్ని గుణాల్లో మించిపోయినవాడు.

నిత్య ఆత్మసహాయశ్చ దేవాసురపతిః పతిః । యుక్తశ్చ యుక్తబాహుశ్చ దేవో దివిసుపర్వణః ॥ ౯౦ ॥

అయన శాశ్వతుడు, తనకే సహాయంగా ఉండేవాడు, దేవతలు మరియు అసురులకు అధిపతి, ప్రభువు. ఆయనే ఏకతతో ఉన్నవాడు, బలమైన భుజాలు కలవాడు, దేవుడు, దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడు.

ఆషాఢశ్చ సుషాఢశ్చ ధ్రువోఽథ హరిణో హరః । వపురావర్తమానేభ్యో వసుశ్రేష్ఠో మహాపథః ॥ ౯౧ ॥

అయన జయించలేనివాడు, సుసంపన్నుడైనవాడు, స్థిరంగా ఉండేవాడు, పసుపు వర్ణుడు, హరించేవాడు. ఆయన రూపం భ్రమణిస్తున్న లోకాల్లో ఉంది, వెలుగులలో శ్రేష్ఠుడు, మహా మార్గంగా నిలిచినవాడు.

శిరోహారీ విమర్శశ్చ సర్వలక్షణలక్షితః । అక్షశ్చ రథయోగీ చ సర్వయోగీ మహాబలః ॥ ౯౨ ॥

తలలు తొలగించేవాడు, ఆలోచించే వాడు, అన్ని శుభలక్షణాలతో ఉన్నవాడు, నశించని వాడు, రథసారథి, అన్ని యోగాల్లో నిపుణుడు, అపారమైన బలమున్నవాడు.

సమామ్నాయోఽసమామ్నాయస్తీర్థదేవో మహారథః । నిర్జీవో జీవనో మన్త్రః శుభాక్షో బహుకర్కశః ॥ ౯౩ ॥

సంపూర్ణ వేదస్వరూపుడు, వేదాలకు అతీతుడు, పవిత్ర తీర్థాల దేవుడు, మహారథి, ప్రాణం లేనివాడు, ప్రాణం ఇచ్చేవాడు, మంత్రస్వరూపుడు, శుభదృష్టి కలవాడు, అత్యంత కఠినుడు.

రత్నప్రభూతో రక్తాఙ్గో మహార్ణవనిపానవిత్ । [రత్నాఙ్గో] మూలం విశాలో హ్యమృతో వ్యక్తావ్యక్తస్తపోనిధిః ॥ ౯౪ ॥

రత్న సంపదతో నిండినవాడు, ఎర్రటి అవయవాలు కలవాడు, మహాసముద్ర రహస్యాలను తెలిసినవాడు, మూలంగా ఉండేవాడు, విస్తారంగా ఉన్నవాడు, అమృత స్వరూపుడు, స్పష్టంగా కనిపించేవాడు, కనిపించని వాడు, తపస్సు నిలయమైనవాడు.

ఆరోహణోఽధిరోహశ్చ శీలధారీ మహాయశాః । సేనాకల్పో మహాకల్పో యోగో యుగకరో హరిః ॥ ౯౫ ॥ [యోగకరో]

ఎక్కించేవాడు, ఎక్కేలా చేయువాడు, సద్గుణాల పరిరక్షకుడు, గొప్ప పేరుగాంచినవాడు, సైన్యంలా ఉన్నవాడు, మహాయుగంలా ఉన్నవాడు, యోగస్వరూపుడు, యుగాలను సృష్టించేవాడు, బాధలను తొలగించేవాడు.

యుగరూపో మహారూపో మహానాగహనో వధః । న్యాయనిర్వపణః పాదః పణ్డితో హ్యచలోపమః ॥ ౯౬ ॥

యుగాల రూపుడైనవాడు, మహత్తరమైన రూపమున్నవాడు, అపారమైనవాడు, ఎవ్వరూ చేరలేని వాడు, సంహార స్వరూపుడు; న్యాయాన్ని స్థాపించేవాడు, ఆధారంగా నిలిచేవాడు, జ్ఞానవంతుడు, పర్వతంలా అచంచలంగా ఉండేవాడు.

బహుమాలో మహామాలః శశీ హరసులోచనః । విస్తారో లవణః కూపస్త్రియుగః సఫలోదయః ॥ ౯౭ ॥

అనేక మాలలు ధరించేవాడు, గొప్ప మాలతో అలంకృతుడైనవాడు, చంద్రుడైనవాడు, సూర్యచంద్రులు కళ్ళుగా ఉన్నవాడు; విస్తారంగా ఉన్నవాడు, ఉప్పుగా ఉన్నవాడు, బావిగా ఉన్నవాడు, రెండు యుగాల రూపుడైనవాడు, పుట్టినదానికి ఫలితాన్ని ఇచ్చేవాడు.

త్రిలోచనో విషణ్ణాఙ్గో మణివిద్ధో జటాధరః । బిన్దుర్విసర్గః సుముఖః శరః సర్వాయుధః సహః ॥ ౯౮ ॥

మూడు కళ్ళున్నవాడు, విషం తాకిన అవయవాలున్నవాడు, రత్నాలతో అలంకరించబడినవాడు, జటలు ధరించినవాడు; బిందువుగా, విశర్గగా ఉన్నవాడు, మంగళమయమైన ముఖమున్నవాడు, బాణంలా ఉన్నవాడు, అన్ని ఆయుధాలు ధరించినవాడు, సహనశీలుడైనవాడు.

నివేదనః సుఖాజాతః సుగన్ధారో మహాధనుః । గన్ధపాలీ చ భగవానుత్థానః సర్వకర్మణామ్ ॥ ౯౯ ॥

అర్పణ స్వరూపుడైనవాడు, సుఖంగా పుట్టినవాడు, మధురమైన సువాసనను కలిగి ఉన్నవాడు, గొప్ప ధనుస్సు గలవాడు; సువాసనను కాపాడేవాడు, భగవంతుడు, ఆది కారణమైనవాడు, అన్ని కార్యాలను చేయగలవాడు.