శ్రీశివసహస్రనామస్తోత్రమ్

బహుప్రసాదః సుస్వప్నో దర్పణోఽథ త్వమిత్రజిత్ । వేదకారో మన్త్రకారో విద్వాన్ సమరమర్దనః ॥ ౫౧ ॥

ఆయన అపారమైన కృప కలవాడు, మంగళకరమైన స్వప్నాల కలవాడు, అద్దం, శత్రువులను జయించేవాడు; వేదాలను రూపొందించేవాడు, మంత్రాలను సృష్టించేవాడు, జ్ఞానవంతుడు, యుద్ధంలో శత్రువులను నాశనం చేసేవాడు.

మహామేఘనివాసీ చ మహాఘోరో వశీకరః । అగ్నిజ్వాలో మహాజ్వాలో అతిధూమ్రో హుతో హవిః ॥ ౫౨ ॥

మహా మేఘాల మధ్య నివసించేవాడు, భయంకరమైనవాడు, ఇతరులను తనవైపు ఆకర్షించేవాడు. అతని జ్వాల అగ్నిలా మండిపోతుంది, అతని కాంతి అపారంగా ఉంటుంది, పొగతో చుట్టబడి ఉంటాడు. అతనే హవిస్సు, అతనే హోమంలో సమర్పించేది.

వృషణః శఙ్కరో నిత్యవర్చస్వీ ధూమకేతనః । నీలస్తథాఙ్గలుబ్ధశ్చ శోభనో నిరవగ్రహః ॥ ౫౩ ॥

వీర్యవంతుడైన వృషణుడు, శంకరుడు, ఎప్పుడూ ప్రకాశించే వాడు, పొగతో కూడిన ధ్వజాన్ని కలిగినవాడు. నీలవర్ణుడూ, భక్తులపై మక్కువ కలిగినవాడు, అందమైనవాడు, ఎలాంటి అడ్డంకులు లేనివాడు.

స్వస్తిదః స్వస్తిభావశ్చ భాగీ భాగకరో లఘుః । ఉత్సఙ్గశ్చ మహాఙ్గశ్చ మహాగర్భపరాయణః ॥ ౫౪ ॥

శుభాన్ని ప్రసాదించేవాడు, శుభస్థితిగా ఉండేవాడు, భాగ్యాన్ని పొందేవాడు, ఇతరులకు భాగాన్ని ఇచ్చేవాడు, తేలికగా ఉండేవాడు. ఆధారంగా, మహా శరీరంగా, మహా గర్భానికి శరణు అయినవాడు.

కృష్ణవర్ణః సువర్ణశ్చ ఇన్ద్రియం సర్వదేహినామ్ । మహాపాదో మహాహస్తో మహాకాయో మహాయశాః ॥ ౫౫ ॥

కృష్ణవర్ణుడూ, బంగారంలా మెరిసే వాడూ, సమస్త ప్రాణులకు ఇంద్రియ స్వరూపుడూ. అతని పాదాలు గొప్పవీ, చేతులు విశాలమైనవీ, శరీరం విస్తారమైనది, ఖ్యాతి అపారమైనది.

మహామూర్ధా మహామాత్రో మహానేత్రో నిశాలయః । మహాన్తకో మహాకర్ణో మహోష్ఠశ్చ మహాహనుః ॥ ౫౬ ॥

విశాలమైన తల కలవాడు, అపారమైన పరిమాణం ఉన్నవాడు, పెద్ద పెద్ద కళ్ళు గలవాడు, రాత్రికి నిలయం అయినవాడు, అంత్యాన్ని కలిగించేవాడు, పెద్ద చెవులు, పెద్ద పెదాలు, పెద్ద దవడలు ఉన్నవాడు.

మహానాసో మహాకమ్బుర్మహాగ్రీవః శ్మశానభాక్ । మహావక్షా మహోరస్కో హ్యన్తరాత్మా మృగాలయః ॥ ౫౭ ॥

పెద్ద ముక్కు, బలమైన మెడ, విస్తారమైన గొంతు కలవాడు, శ్మశానంలో విహరించేవాడు, విశాలమైన ఛాతీ, గొప్ప హృదయం కలవాడు, అంతరాత్మ అయినవాడు, అడవి జంతువులకు నిలయం అయినవాడు.

లమ్బనో లమ్బితోష్ఠశ్చ మహామాయః పయోనిధిః । మహాదన్తో మహాదంష్ట్రో మహాజిహ్వో మహాముఖః ॥ ౫౮ ॥

దీర్ఘంగా వేలాడే వాడైనవాడు, వేలాడే పెదాలు గలవాడు, మహామాయ అయినవాడు, పాలు సముద్రం లాంటి వాడు, గొప్ప పళ్ళు, పెద్ద దంతాలు, పెద్ద నాలుక, విశాలమైన నోరు కలవాడు.

మహానఖో మహారోమా మహాకేశో మహాజటః । ప్రసన్నశ్చ ప్రసాదశ్చ ప్రత్యయో గిరిసాధనః ॥ ౫౯ ॥

పెద్ద నఖాలు, గొప్ప రోమాలు, విస్తారమైన జుట్టు, పెద్ద జటలు కలవాడు, సంతోషంగా ఉండేవాడు, అనుగ్రహంగా ఉండేవాడు, నమ్మకమైనవాడు, పర్వతానికి ఆధారమైనవాడు.

స్నేహనోఽస్నేహనశ్చైవ అజితశ్చ మహామునిః । వృక్షాకారో వృక్షకేతురనలో వాయువాహనః ॥ ౬౦ ॥

అతడు ప్రేమగలవాడూ, ప్రేమలేనివాడూ, ఎవ్వరూ జయించలేని వాడూ, మహా మునియూ, వృక్షరూపుడూ, వృక్షాన్ని జెండాగా ధరించినవాడూ, అగ్నియూ, గాలిని మోయువాడూ కూడా.

గణ్డలీ మేరుధామా చ దేవాధిపతిరేవ చ । అథర్వశీర్షః సామాస్య ఋక్సహస్రామితేక్షణః ॥ ౬౧ ॥

అతడు గండలీ, మెరు పర్వతానికి ఆధారమైనవాడు, దేవతల అధిపతి, అతని తల అథర్వవేదం, నోరు సామవేదం, కన్నులు అనేక ఋగ్వేదాల వంటివి.

యజుః పాదభుజో గుహ్యః ప్రకాశో జఙ్గమస్తథా । అమోఘార్థః ప్రసాదశ్చ అభిగమ్యః సుదర్శనః ॥ ౬౨ ॥

యజుర్వేదం అతని చేతులు, కాలులు; అతడు అంతర్లీనమైనవాడు, వెలుగునిచ్చేవాడు, ఎప్పుడూ కదిలే వాడూ; అతని సంకల్పం ఎప్పుడూ ఫలించే విధంగా ఉంటుంది, దయగలవాడు, అందరికీ సులభంగా చేరదగినవాడు, అందమైన చూపు కలవాడు.

ఉపకారః ప్రియః సర్వః కనకః కాఞ్చనచ్ఛవిః । నాభిర్నన్దికరో భావః పుష్కరస్థపతిః స్థిరః ॥ ౬౩ ॥

అతడు సహాయపడేవాడు, అందరికీ ప్రియమైనవాడు, బంగారు వర్ణం కలవాడు, బంగారు మెరుపుతో ప్రకాశించే వాడు; నాభి, ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, భావం, కమలంలో నివసించే అధిపతి, స్థిరంగా ఉండే వాడు.

ద్వాదశస్త్రాసనశ్చాద్యో యజ్ఞో యజ్ఞసమాహితః । నక్తం కలిశ్చ కాలశ్చ మకరః కాలపూజితః ॥ ౬౪ ॥

పన్నెండు ఆయుధాలు ధరించే వారిలో మొదటివాడు, యజ్ఞస్వరూపుడు, యజ్ఞంలో నిమగ్నుడైనవాడు; రాత్రి, కలియుగం, కాలమే, మకరరాశి, కాలం పూజించే వాడు.

సగణో గణకారశ్చ భూతవాహనసారథిః । భస్మశయో భస్మగోప్తా భస్మభూతస్తరుర్గణః ॥ ౬౫ ॥

సహచరులతో కూడినవాడు, గణాల సృష్టికర్త, భూతవాహనానికి సారథి; బస్మంలో నివసించే వాడు, బస్మాన్ని కాపాడేవాడు, బస్మమైపోయినవాడు, చెట్టు, గణసమూహం.

లోకపాలస్తథాఽలోకో మహాత్మా సర్వపూజితః । శుక్లస్త్రిశుక్లః సమ్పన్నః శుచిర్భూతనిషేవితః ॥ ౬౬ ॥

లోకాలను కాపాడేవాడు, లోకాలకు అతీతుడు, మహాత్ముడు, అందరితో పూజించబడేవాడు; శుద్ధుడు, మూడుసార్లు శుద్ధుడు, సంపన్నుడు, పవిత్రుడు, భూతగణాలు సేవించే వాడు.

ఆశ్రమస్థః క్రియావస్థో విశ్వకర్మమతిర్వరః । విశాలశాఖస్తామ్రోష్ఠో హ్యమ్బుజాలః సునిశ్చలః ॥ ౬౭ ॥

ఆశ్రమాలలో ఉండేవాడు, కర్మల్లో నిమగ్నుడైనవాడు, విశ్వకర్మకు ప్రియమైన మనస్సు కలవాడు; విస్తృతమైన కొమ్మలు ఉన్నవాడు, తామ్రవర్ణమైన పెదవులు, కమలపు కన్నులు, స్థిరమైనవాడు.

కపిలః కపిశః శుక్ల ఆయుశ్చైవ పరోః । గన్ధర్వో హ్యదితిస్తార్క్ష్యః సువిజ్ఞేయః సుశారదః ॥ ౬౮ ॥

కపిలుడు, ముదురు రంగు కలవాడు, శుద్ధుడు, ఆయువు, పరముడు, గంధర్వుడు, అదితి, తార్క్ష్యుడు, సులభంగా తెలుసుకోదగినవాడు, మంచి మాటలతో మాట్లాడేవాడు.

పరశ్వధాయుధో దేవో హ్యనుకారీ సుబాన్ధవః । తుమ్బవీణో మహాక్రోధ ఊర్ధ్వరేతా జలేశయః ॥ ౬౯ ॥

పరశు అనే ఆయుధాన్ని ధరించేవాడు, అనుకరించేవాడు, మంచి స్నేహితుడు, తుంబవీణ వాయించేవాడు, మహా కోపమున్నవాడు, ఊర్ధ్వరేత, జలాలకు అధిపతి.

ఉగ్రో వంశకరో వంశో వంశనాదో హ్యనిన్దితః । సర్వాఙ్గరూపో మాయావీ సుహృదో హ్యనిలోఽనలః ॥ ౭౦ ॥

ఉగ్రుడు, వంశాలను సృష్టించేవాడు, వంశమే, వంశధ్వని, నిందలేనివాడు, అన్ని రూపాలకూ ధరించేవాడు, మాయలో నిపుణుడు, మంచి మిత్రుడు, గాలి, అగ్ని.

బన్ధనో బన్ధకర్తా చ సుబన్ధనవిమోచనః । స యజ్ఞారిః స కామారిర్మహాదంష్ట్రో మహాయుధః ॥ ౭౧ ॥

బంధనమే, బంధనాన్ని కలిగించేవాడు, మంచి బంధనాల నుంచి విమోచించేవాడు, యజ్ఞానికి శత్రువు, కామానికి శత్రువు, పెద్ద దంతాలు ఉన్నవాడు, మహా బలమైన ఆయుధాన్ని ధరించేవాడు.

బహుధా నిన్దితః శర్వః శఙ్కరః శఙ్కరోఽధనః । అమరేశో మహాదేవో విశ్వదేవః సురారిహా ॥ ౭౨ ॥

శర్వుడు ఎన్నో విధాలుగా నిందించబడినా, ఆయన శంకరుడు, శుభకర్త, దరిద్రుడు కూడా. ఆయన అమరుల అధిపతి, మహాదేవుడు, సమస్త దేవతలకు దేవుడు, దేవతలకు శత్రువుల్ని సంహరించేవాడు.

అహిర్బుధ్న్యోఽనిలాభశ్చ చేకితానో హవిస్తథా । [హరి] అజైకపాచ్చ కాపాలీ త్రిశఙ్కురజితః శివః ॥ ౭౩ ॥

ఆయన అహిర్బుధ్నుడు, గాలిలా ఆకారమున్నవాడు, జ్ఞానవంతుడు, హవిస్సు స్వీకరించేవాడు, అజైకపాదు, కపాలధారి, త్రిశంకువును జయించినవాడు, శివుడు కూడా.

ధన్వన్తరిర్ధూమకేతుః స్కన్దో వైశ్రవణస్తథా । ధాతా శక్రశ్చ విష్ణుశ్చ మిత్రస్త్వష్టా ధ్రువో ధరః ॥ ౭౪ ॥

ఆయన ధన్వంతరి, ధూమకేతువు, స్కందుడు, వైశ్రవణుడు, ధాత, శక్రుడు, విష్ణువు, మిత్రుడు, త్వష్ట, ధ్రువుడు, ధరుడు కూడా.

ప్రభావః సర్వగో వాయురర్యమా సవితా రవిః । ఉషఙ్గుశ్చ విధాతా చ మాన్ధాతా భూతభావనః ॥ ౭౫ ॥

ఆయన ప్రభావుడు, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడు, వాయువు, అర్యమ, సవిత, రవి, ఉషంగు, విధాత, మాంధాత, భూతాలను సృష్టించేవాడు.

విభుర్వర్ణవిభావీ చ సర్వకామగుణావహః । పద్మనాభో మహాగర్భశ్చన్ద్రవక్త్రోఽనిలోఽనలః ॥ ౭౬ ॥

అతడు అన్నిటిలోను వ్యాపించి ఉన్నవాడు, రంగులను ప్రదర్శించేవాడు, అన్నిరకాల కోరికలతో కూడిన గుణాలను ప్రసాదించేవాడు. అతడు పద్మనాభుడు, మహాగర్భుడు, చంద్రుని వంటి ముఖం కలవాడు, గాలివాడు, అగ్నివాడు.

బలవాంశ్చోపశాన్తశ్చ పురాణః పుణ్యచఞ్చురీ । కురుకర్తా కురువాసీ కురుభూతో గుణౌషధః ॥ ౭౭ ॥

అతడు బలవంతుడు, శాంత స్వభావం కలవాడు, పురాతనుడు, మంగళకరమైన ముక్కు కలవాడు. కర్మలను చేయువాడు, కురువంశంలో నివసించేవాడు, కురువంశంగా మారినవాడు, మంచి లక్షణాలకు ఔషధమైనవాడు.

సర్వాశయో దర్భచారీ సర్వేషాం ప్రాణినాం పతిః । దేవదేవః సుఖాసక్తః సదసత్సర్వరత్నవిత్ ॥ ౭౮ ॥

అతడు అందరికీ ఆశ్రయస్థానం, దర్భ గడ్డి మీద సంచరించేవాడు, సమస్త ప్రాణులకు అధిపతి. దేవతలకు దేవుడు, సుఖంలో ఆనందించే వాడు, సత్-అసత్ రూపాల్లో ఉన్నవాడు, అన్ని రత్నాలను తెలిసినవాడు.

కైలాసగిరివాసీ చ హిమవద్గిరిసంశ్రయః । కూలహారీ కూలకర్తా బహువిద్యో బహుప్రదః ॥ ౭౯ ॥

అతడు కైలాస పర్వతంలో నివసించేవాడు, హిమవంత పర్వతాన్ని ఆశ్రయించేవాడు. వంశాన్ని తొలగించేవాడు, వంశాన్ని సృష్టించేవాడు, అనేక విద్యలు తెలిసినవాడు, విరివిగా దానం చేసే వాడు.