శ్రీశివసహస్రనామస్తోత్రమ్

స్తోత్రమ్ । ఓం స్థిరః స్థాణుః ప్రభుర్భీమః ప్రవరో వరదో వరః । సర్వాత్మా సర్వవిఖ్యాతః సర్వః సర్వకరో భవః ॥ ౧ ॥

ఓం. ఆయన స్థిరుడు, నిలకడగలవాడు, ప్రభువు, భయంకరుడు, శ్రేష్ఠుడు, వరదాత, ఉత్తముడు. సమస్త ప్రాణులకు ఆత్మ, అందరిలో ప్రసిద్ధుడు, అన్నింటిలోనూ వ్యాపించినవాడు, అన్నిటిని చేయగలవాడు, సర్వసృష్టికి మూలకారణం.

జటీ చర్మీ శిఖణ్డీ చ సర్వాఙ్గః సర్వభావనః । హరశ్చ హరిణాక్షశ్చ సర్వభూతహరః ప్రభుః ॥ ౨ ॥

ఆయన జటాధారి, చర్మాన్ని వస్త్రముగా ధరించినవాడు, శిఖధారి, అన్ని అవయవాలతో కూడినవాడు, సర్వప్రాణులకు సృష్టికర్త. హరుడు, మృగనేత్రుడు, సమస్త భూతాలను హరించేవాడు, ప్రభువు.

ప్రవృత్తిశ్చ నివృత్తిశ్చ నియతః శాశ్వతో ధ్రువః । శ్మశానవాసీ భగవాన్ ఖచరో గోచరోఽర్దనః ॥ ౩ ॥

ఆయన ప్రవర్తన, ఉపశమనం రెండింటికీ ఆధారం. నియమశీలుడు, శాశ్వతుడు, అచలుడు. శ్మశానవాసి, భగవంతుడు, ఆకాశంలో సంచరించేవాడు, భూమిపై తిరిగేవాడు, అర్ధనారీశ్వరుడు.

అభివాద్యో మహాకర్మా తపస్వీ భూతభావనః । ఉన్మత్తవేషప్రచ్ఛన్నః సర్వలోకప్రజాపతిః ॥ ౪ ॥

ఆరాధించదగినవాడు, మహత్తరమైన కార్యాలు చేసేవాడు, తపస్సు చేసేవాడు, భూతాలన్నిటికీ జనకుడు, పిచ్చివేషంలో కనిపించేవాడు, అన్ని లోకాలకూ ప్రాణులకు అధిపతి.

మహారూపో మహాకాయో వృషరూపో మహాయశాః । మహాత్మా సర్వభూతాత్మా విశ్వరూపో మహాహనుః ॥ ౫ ॥

అతడు మహోన్నతమైన రూపాన్ని కలవాడు, విస్తారమైన దేహాన్ని కలవాడు, ఎద్దు రూపంలో ఉన్నవాడు, గొప్ప పేరుగాంచినవాడు, విశాలమైన హృదయాన్ని కలవాడు, అన్ని జీవులలోనూ అంతరాత్మగా ఉన్నవాడు, సర్వప్రపంచ రూపుడైనవాడు, బలమైన దవడలు కలవాడు.

లోకపాలోఽన్తర్హితాత్మా ప్రసాదో హయగర్దభిః । పవిత్రం చ మహాంశ్చైవ నియమో నియమాశ్రితః ॥ ౬ ॥

లోకాల రక్షకుడు, అంతరంగంగా కనిపించని వాడు, దయగలవాడు, గుర్రాలు గాడిదలతో కూడినవాడు, పవిత్రుడూ, మహోన్నతుడూ, నియమంగా ఉండేవాడు, నియమితులకి ఆశ్రయమైనవాడు.

సర్వకర్మా స్వయమ్భూత ఆదిరాదికరో నిధిః । సహస్రాక్షో విశాలాక్షః సోమో నక్షత్రసాధకః ॥ ౭ ॥

అన్ని పనులు చేసేవాడు, తనంతట తానే ఉద్భవించినవాడు, ఆదిగా ఉన్నవాడు, ఆది ప్రారంభానికి కారణమైనవాడు, సంపదగా ఉన్నవాడు, వెయ్యి కళ్లున్నవాడు, విశాలమైన కళ్లున్నవాడు, సోముడు, నక్షత్రాలను నడిపించేవాడు.

చన్ద్రః సూర్యః శనిః కేతుర్గ్రహో గ్రహపతిర్వరః । అత్రిరత్ర్యా నమస్కర్తా మృగబాణార్పణోఽనఘః ॥ ౮ ॥ [ఆద్యన్తలయకర్తా చ]

ఆయన చంద్రుడు, సూర్యుడు, శనిగ్రహం, కేతు, అన్ని గ్రహాలు, గ్రహాధిపతి, ఉత్తముడు. ఆయన అత్రి, రాత్రికి నమస్కరించేవాడు, మృగముద్ర ఉన్న బాణాన్ని సంధించేవాడు, పాపరహితుడు. ఆయన ఆది, అంత్య, లయానికి కర్త.

మహాతపా ఘోరతపా అదీనో దీనసాధకః । సంవత్సరకరో మన్త్రః ప్రమాణం పరమం తపః ॥ ౯ ॥

ఆయన గొప్ప తపస్సు కలవాడు, భయంకరమైన తపస్సు చేయువాడు, ఎప్పుడూ దారిద్ర్యం లేనివాడు, దారిద్ర్యాన్ని పోగొట్టేవాడు. ఆయన సంవత్సరాన్ని సృష్టించేవాడు, మంత్రం, పరమమైన ప్రమాణం, అత్యున్నత తపస్సు.

యోగీ యోజ్యో మహాబీజో మహారేతా మహాబలః । సువర్ణరేతాః సర్వజ్ఞః సుబీజో బీజవాహనః ॥ ౧౦ ॥

ఆయన యోగి, యోగానికి పాత్రుడు, మహాబీజం, మహాశక్తి కలవాడు, అపారమైన బలమున్నవాడు. ఆయన బంగారు వర్ణపు బీజం కలవాడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, శుభమైన బీజం కలవాడు, బీజాన్ని మోసేవాడు.

దశబాహుస్త్వనిమిషో నీలకణ్ఠ ఉమాపతిః । విశ్వరూపః స్వయం శ్రేష్ఠో బలవీరో బలో గణః ॥ ౧౧ ॥

ఆయన పది చేతులు కలవాడు, ఎప్పుడూ కన్నెత్తని వాడు, నీలకంఠుడు, ఉమాదేవి భర్త. ఆయన విశ్వరూపుడు, తానే శ్రేష్ఠుడు, పరాక్రమవంతుడు, బలానికి ప్రతిరూపం, గణాధిపతి.

గణకర్తా గణపతిర్దిగ్వాసాః కామ ఏవ చ । మన్త్రవిత్పరమో మన్త్రః సర్వభావకరో హరః ॥ ౧౨ ॥

ఆయన సమూహాల సృష్టికర్త, సమూహాల అధిపతి, దిక్కులతో వస్త్రధారి, స్వయంగా కాముడే, మంత్రాలను తెలిసినవాడు, పరమ మంత్రస్వరూపుడు, సమస్త జీవులను సృష్టించేవాడు, హరించేవాడు.

కమణ్డలుధరో ధన్వీ బాణహస్తః కపాలవాన్ । అశనీ శతఘ్నీ ఖడ్గీ పట్‍టిశీ చాయుధీ మహాన్ ॥ ౧౩ ॥

ఆయన కమండలును ధరించేవాడు, విల్లు పట్టినవాడు, బాణాలు చేతిలో ఉంచినవాడు, ఖపాలాన్ని మోసేవాడు, వజ్రాయుధాన్ని, శతఘ్నిని, ఖడ్గాన్ని, పటిషాన్ని ధరించినవాడు, ఆయుధాలు ధరించేవారిలో గొప్పవాడు.

స్రువహస్తః సురూపశ్చ తేజస్తేజస్కరో నిధిః । ఉష్ణీషీ చ సువక్త్రశ్చ ఉదగ్రో వినతస్తథా ॥ ౧౪ ॥

ఆయన యజ్ఞంలో ఉపయోగించే చెంబును చేతిలో ఉంచినవాడు, అందమైన రూపాన్ని కలవాడు, తేజస్సుకు తేజస్సునిచ్చేవాడు, ధనరాశి, ఉష్ణీషాన్ని ధరించినవాడు, సుందరమైన ముఖాన్ని కలవాడు, గొప్పవాడు, వినయశీలుడు కూడా.

దీర్ఘశ్చ హరికేశశ్చ సుతీర్థః కృష్ణ ఏవ చ । సృగాలరూపః సిద్ధార్థో ముణ్డః సర్వశుభఙ్కరః ॥ ౧౫ ॥

ఆయన పొడవైనవాడు, పసుపు రంగు జుట్టు కలవాడు, ఉత్తమ తీర్థస్వరూపుడు, నల్లవాడే, నక్క రూపంలో కనిపించేవాడు, సిద్ధి సాధించినవాడు, ముండముండగా ఉండేవాడు, సమస్త మంగళాలను కలిగించేవాడు.

అజశ్చ బహురూపశ్చ గన్ధధారీ కపర్ద్యపి । ఊర్ధ్వరేతా ఊర్ధ్వలిఙ్గ ఊర్ధ్వశాయీ నభఃస్థలః ॥ ౧౬ ॥

ఆయన జన్మించని వాడు, అనేక రూపాలు కలవాడు, సువాసనను ధరించినవాడు, జటలు కలవాడు. ఆయన శక్తి ఎప్పుడూ పైకి ప్రవహిస్తుంది, ఆయన చిహ్నం పైకి ఉన్నది, ఆయన ఎప్పుడూ పైకి విశ్రాంతి తీసుకుంటాడు, ఆయన ఆకాశం లాంటి వాడు.

త్రిజటీ చీరవాసాశ్చ రుద్రః సేనాపతిర్విభుః । అహశ్చరో నక్తఞ్చరస్తిగ్మమన్యుః సువర్చసః ॥ ౧౭ ॥

ఆయన మూడు ముడులు ఉన్న జడలు కలవాడు, చెక్కబట్టలు ధరించినవాడు, రుద్రుడు, సైన్యాలకు అధిపతి, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడు. ఆయన పగలు తిరుగుతాడు, రాత్రి తిరుగుతాడు, తీవ్రమైన కోపం కలవాడు, ప్రకాశవంతమైన తేజస్సు కలవాడు.

గజహా దైత్యహా కాలో లోకధాతా గుణాకరః । సింహశార్దూలరూపశ్చ ఆర్ద్రచర్మామ్బరావృతః ॥ ౧౮ ॥

ఆయన ఏనుగును సంహరించినవాడు, దానవులను సంహరించినవాడు, కాలం, లోకాలకు ఆధారమైనవాడు, అన్ని గుణాల నిలయం. ఆయన సింహం, పులి రూపాలు ధరించేవాడు, తడి చర్మాలను వస్త్రంగా ధరించినవాడు.

కాలయోగీ మహానాదః సర్వకామశ్చతుష్పథః । నిశాచరః ప్రేతచారీ భూతచారీ మహేశ్వరః ॥ ౧౯ ॥

ఆయన కాలాన్ని నియంత్రించేవాడు, గొప్ప నాదం, అన్ని కోరికలను తీర్చేవాడు, నాలుగు దారులు కలవాడు. ఆయన రాత్రిపూట తిరుగుతాడు, ప్రేతాత్మల మధ్య సంచరిస్తాడు, భూతాల మధ్య తిరుగుతాడు, మహేశ్వరుడు.

బహుభూతో బహుధరః స్వర్భానురమితో గతిః । నృత్యప్రియో నిత్యనర్తో నర్తకః సర్వలాలసః ॥ ౨౦ ॥

అతడు అనేక రూపాలలో కనిపించే వాడు, అనేక రూపాలు ధరించే వాడు, గ్రహణాన్ని కలిగించే స్వర్భాను, అపరిమితుడు, నడక స్వరూపుడు; నాట్యంలో ఆనందించే వాడు, ఎప్పటికీ నాట్యం చేసే వాడు, నాట్యకారుడు, అన్ని ఆనందాలను ఆస్వాదించే వాడు.

ఘోరో మహాతపాః పాశో నిత్యో గిరిరుహో నభః । సహస్రహస్తో విజయో వ్యవసాయో హ్యతన్ద్రితః ॥ ౨౧ ॥

అతడు భయంకరుడు, గొప్ప తపస్సు చేసే వాడు, పాశమై ఉండే వాడు, శాశ్వతుడు, కొండల్లో నివసించే వాడు, ఆకాశస్వరూపుడు; వెయ్యి చేతులు కలవాడు, విజయవంతుడు, దృఢ సంకల్పుడు, ఎప్పుడూ అలసిపోని వాడు.

అధర్షణో ధర్షణాత్మా యజ్ఞహా కామనాశకః । [మర్ష] దక్షయాగాపహారీ చ సుసహో మధ్యమస్తథా ॥ ౨౨ ॥

అతడిని ఎవరూ జయించలేరు, ధైర్య స్వరూపుడు, యజ్ఞాలను నాశనం చేసే వాడు, కోరికలను పోగొట్టే వాడు; దక్షుని యజ్ఞాన్ని తీసుకుపోయిన వాడు, సహనశీలుడు, సులభంగా భరించదగిన వాడు, మధ్యవర్తి కూడా.

తేజోపహారీ బలహా ముదితోఽర్థోఽజితోఽవరః । గమ్భీరఘోషో గమ్భీరో గమ్భీరబలవాహనః ॥ ౨౩ ॥

అతడు తేజస్సును తీసుకునే వాడు, బలాన్ని నాశనం చేసే వాడు, సంతోషంగా ఉండే వాడు, అర్థ స్వరూపుడు, ఎవ్వరూ జయించలేని వాడు, అత్యంత తక్కువ స్థాయిలో ఉండే వాడు; అతని స్వరం లోతుగా ఉంటుంది, అతడు లోతైన వాడు, అతని వాహనం అపార బలాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

న్యగ్రోధరూపో న్యగ్రోధో వృక్షకర్ణస్థితిర్విభుః । సుతీక్ష్ణదశనశ్చైవ మహాకాయో మహాననః ॥ ౨౪ ॥

ఆయన వటవృక్ష రూపుడైనవాడు, వటవృక్షమే అయినవాడు, చెట్ల చెవుల్లో నివసించేవాడు, అన్ని చోట్ల వ్యాపించినవాడు. ఆయనకు చాలా పదునైన పళ్లూ, విస్తారమైన శరీరమూ, విరాట్ముఖమూ ఉన్నాయి.

విష్వక్సేనో హరిర్యజ్ఞః సమ్యుగాపీడవాహనః । తీక్ష్ణతాపశ్చ హర్యశ్వః సహాయః కర్మకాలవిత్ ॥ ౨౫ ॥

ఆయన విశ్వక్సేనుడూ, హరివూ, యజ్ఞమూ, యుద్ధంలో విజయం సాధించే వాహనమూ, తీవ్రమైన తాపాన్ని కలిగించేవాడూ, పింగళవాహనుడూ, సహాయకుడూ, కర్మానికి సరైన సమయం తెలిసినవాడూ కూడా.

విష్ణుప్రసాదితో యజ్ఞః సముద్రో బడబాముఖః । హుతాశనసహాయశ్చ ప్రశాన్తాత్మా హుతాశనః ॥ ౨౬ ॥

ఆయన విష్ణువు సంతోషించే వాడు, యజ్ఞమూ, సముద్రమూ, బడబాగ్నిముఖమూ, అగ్నిదేవుడితో కూడినవాడు, శాంతమైన హృదయమున్నవాడు, తానే అగ్నిదేవుడూ కూడా.

ఉగ్రతేజా మహాతేజా జన్యో విజయకాలవిత్ । జ్యోతిషామయనం సిద్ధిః సర్వవిగ్రహ ఏవ చ ॥ ౨౭ ॥

ఆయన ఘోరమైన తేజస్సుతో ఉన్నవాడు, మహాతేజస్సుతో ఉన్నవాడు, సృష్టికి కారణమైనవాడు, విజయానికి సరైన సమయం తెలిసినవాడు, వెలుగుకు నిలయమైనవాడు, సిద్ధి స్వరూపుడూ, అన్ని రూపాలుగా ఉన్నవాడూ కూడా.

శిఖీ ముణ్డీ జటీ జ్వాలీ మూర్తిజో మూర్ధగో బలీ । వేణవీ పణవీ తాలీ ఖలీ కాలకటఙ్కటః ॥ ౨౮ ॥

శిఖధారి, ముండముండ, జటాధారి, అగ్నిలాంటి ప్రకాశవంతుడు, అనేక రూపాల్లో జన్మించినవాడు, కిరీటధారి, బలవంతుడు; వంశీ వాయించేవాడు, మృదంగం మోగించేవాడు, తాళాలు వాయించేవాడు, క్రూరుడు, కృష్ణదంతాలతో భయంకరుడు.

నక్షత్రవిగ్రహమతిర్గుణబుద్ధిర్లయోఽగమః । ప్రజాపతిర్విశ్వబాహుర్విభాగః సర్వగోఽముఖః ॥ ౨౯ ॥

నక్షత్రాల రూపం, మంచి బుద్ధి, వివేకం కలవాడు, లయమయ్యే స్వరూపుడు, అందరికీ అందని వాడు; సృష్టికర్త, అన్ని చేతులతో ఉన్నవాడు, విభాగాలుగా ఉన్నవాడు, అన్నిచోట్లా ఉన్నవాడు, ముఖం లేనివాడు.