ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਰੀ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋਵ੍ਯਾਕਰਣੋਤ੍ਤਰਃ । ਸਿਂਹਨਾਦਃ ਸਿਂਹਦਂष੍ਟ੍ਰਃ ਸਿਂਹਗਃ ਸਿਂਹਵਾਹਨਃ ॥ ੮੧ ॥

ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਛੰਦ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗੱਜਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਰ ਦੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਕਾਲਸ੍ਥਾਲੋ ਲੋਕਹਿਤਸ੍ਤਰੁਃ । ਸਾਰਙ੍ਗੋ ਨਵਚਕ੍ਰਾਙ੍ਗਃ ਕੇਤੁਮਾਲੀ ਸਭਾਵਨਃ ॥ ੮੨ ॥

ਉਹ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ। ਉਹ ਹਰਣ ਦੀ ਛਾਪ ਵਾਲਾ, ਨੌ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ।

ਭੂਤਾਲਯੋ ਭੂਤਪਤਿਰਹੋਰਾਤ੍ਰਮਨਿਨ੍ਦਿਤਃ ॥ ੮੩ ॥

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ।

ਵਾਹਿਤਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਲਯਸ਼੍ਚ ਵਿਭੁਰ੍ਭਵਃ । ਅਮੋਘਃ ਸਮ੍ਯਤੋ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵੋ ਭੋਜਨਃ ਪ੍ਰਾਣਧਾਰਣਃ ॥ ੮੪ ॥

ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਕਦੇ ਨਾ ਅਸਫਲ ਹੁੰਦਾ, ਸੰਜਮ ਵਾਲਾ, ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਹਾਰ ਹੈ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧृਤਿਮਾਨ੍ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸਤ੍ਕृਤਸ਼੍ਚ ਯੁਗਾਧਿਪਃ । ਗੋਪਾਲਿਰ੍ਗੋਪਤਿਰ੍ਗ੍ਰਾਮੋ ਗੋਚਰ੍ਮਵਸਨੋ ਹਰਿਃ ॥ ੮੫ ॥

ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਵਾਲਾ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ, ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਗੋ-ਚੰਮ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਿਰਣ੍ਯਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਗੁਹਾਪਾਲਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਨਾਮ੍ । ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਰਿਰ੍ਮਹਾਹਰ੍षੋ ਜਿਤਕਾਮੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ ੮੬ ॥

ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਵਿਰੋਧੀ, ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ਼੍ਚ ਸੁਵਾਸਸ਼੍ਚ ਤਪਃਸਕ੍ਤੋ ਰਤਿਰ੍ਨਰਃ । ਮਹਾਗੀਤੋ ਮਹਾਨृਤ੍ਯੋ ਹ੍ਯਪ੍ਸਰੋਗਣਸੇਵਿਤਃ ॥ ੮੭ ॥

ਉਹ ਗਾਂਧਾਰ ਦੇ, ਚੰਗੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਗਾਇਕ, ਵੱਡਾ ਨਰਤਕ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।

ਮਹਾਕੇਤੁਰ੍ਮਹਾਧਾਤੁਰ੍ਨੈਕਸਾਨੁਚਰਸ਼੍ਚਲਃ । ਆਵੇਦਨੀਯ ਆਦੇਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਸੁਖਾਵਹਃ ॥ ੮੮ ॥

ਉਹ ਮਹਾਨ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਤੋਰਣਸ੍ਤਾਰਣੋ ਵਾਤਃ ਪਰਿਧੀ ਪਤਿਖੇਚਰਃ । ਸਮ੍ਯੋਗੋ ਵਰ੍ਧਨੋ ਵृਦ੍ਧੋ ਅਤਿਵृਦ੍ਧੋ ਗੁਣਾਧਿਕਃ ॥ ੮੯ ॥

ਉਹ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ, ਤਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਹੈ, ਘੇਰਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਲਾਪ, ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯ ਆਤ੍ਮਸਹਾਯਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਸੁਰਪਤਿਃ ਪਤਿਃ । ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਦੇਵੋ ਦਿਵਿਸੁਪਰ੍ਵਣਃ ॥ ੯੦ ॥

ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਰਤਾਜ ਹੈ। ਉਹ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਆषਾਢਸ਼੍ਚ ਸੁषਾਢਸ਼੍ਚ ਧ੍ਰੁਵੋऽਥ ਹਰਿਣੋ ਹਰਃ । ਵਪੁਰਾਵਰ੍ਤਮਾਨੇਭ੍ਯੋ ਵਸੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮਹਾਪਥਃ ॥ ੯੧ ॥

ਉਹ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਘੁੰਮਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਚਮਕਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਰੋਹਾਰੀ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਅਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰਥਯੋਗੀ ਚ ਸਰ੍ਵਯੋਗੀ ਮਹਾਬਲਃ ॥ ੯੨ ॥

ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਚੰਗੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਕਦੇ ਨਾ ਮਿਟਣ ਵਾਲਾ, ਰਥ ਦਾ ਸਵਾਰ, ਸਾਰੇ ਜੋਗਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ।

ਸਮਾਮ੍ਨਾਯੋऽਸਮਾਮ੍ਨਾਯਸ੍ਤੀਰ੍ਥਦੇਵੋ ਮਹਾਰਥਃ । ਨਿਰ੍ਜੀਵੋ ਜੀਵਨੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸ਼ੁਭਾਕ੍ਸ਼ੋ ਬਹੁਕਰ੍ਕਸ਼ਃ ॥ ੯੩ ॥

ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰੂਪ, ਵੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਥ ਸਵਾਰ; ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮੰਤਰ, ਚੰਗੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ।

ਰਤ੍ਨਪ੍ਰਭੂਤੋ ਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗੋ ਮਹਾਰ੍ਣਵਨਿਪਾਨਵਿਤ੍ । [ਰਤ੍ਨਾਙ੍ਗੋ] ਮੂਲਂ ਵਿਸ਼ਾਲੋ ਹ੍ਯਮृਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਤਪੋਨਿਧਿਃ ॥ ੯੪ ॥

ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਅੰਗ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ; ਮੂਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਅਮਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਤਪ ਦੀ ਖਜਾਨਾ।

ਆਰੋਹਣੋऽਧਿਰੋਹਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਧਾਰੀ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਸੇਨਾਕਲ੍ਪੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਯੋਗੋ ਯੁਗਕਰੋ ਹਰਿਃ ॥ ੯੫ ॥ [ਯੋਗਕਰੋ]

ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ, ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲਾ; ਫੌਜ ਵਰਗਾ, ਵੱਡੀ ਯੁਗ ਵਰਗਾ, ਜੋਗ, ਯੁਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

ਯੁਗਰੂਪੋ ਮਹਾਰੂਪੋ ਮਹਾਨਾਗਹਨੋ ਵਧਃ । ਨ੍ਯਾਯਨਿਰ੍ਵਪਣਃ ਪਾਦਃ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਹ੍ਯਚਲੋਪਮਃ ॥ ੯੬ ॥

ਉਹ ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਨਸਾਫ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਿਵਾਂ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੈ।

ਬਹੁਮਾਲੋ ਮਹਾਮਾਲਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਹਰਸੁਲੋਚਨਃ । ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਲਵਣਃ ਕੂਪਸ੍ਤ੍ਰਿਯੁਗਃ ਸਫਲੋਦਯਃ ॥ ੯੭ ॥

ਉਹ ਜੋ ਕਈ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ; ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਲੂਣੀ ਹੈ, ਕੂਆਂ ਹੈ, ਦੋ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਉਤਪਨ ਹੋਣਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਲੋਚਨੋ ਵਿषਣ੍ਣਾਙ੍ਗੋ ਮਣਿਵਿਦ੍ਧੋ ਜਟਾਧਰਃ । ਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿਸਰ੍ਗਃ ਸੁਮੁਖਃ ਸ਼ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਯੁਧਃ ਸਹਃ ॥ ੯੮ ॥

ਉਹ ਜੋ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਵਿਸਰਗ ਹੈ, ਸੁਭਾਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੀਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ, ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ।

ਨਿਵੇਦਨਃ ਸੁਖਾਜਾਤਃ ਸੁਗਨ੍ਧਾਰੋ ਮਹਾਧਨੁਃ । ਗਨ੍ਧਪਾਲੀ ਚ ਭਗਵਾਨੁਤ੍ਥਾਨਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ॥ ੯੯ ॥

ਉਹ ਜੋ ਅਰਪਣ ਹੈ, ਸੁਖ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਧਨੁ ਹੈ; ਖੁਸ਼ਬੂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ।

ਮਨ੍ਥਾਨੋ ਬਹੁਲੋ ਵਾਯੁਃ ਸਕਲਃ ਸਰ੍ਵਲੋਚਨਃ । ਤਲਸ੍ਤਾਲਃ ਕਰਸ੍ਥਾਲੀ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸਂਹਨਨੋ ਮਹਾਨ੍ ॥ ੧੦੦ ॥

ਉਹ ਮਥਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਲਾ ਹੈ, ਤਾਲਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਪਰਲਾ ਸਰੀਰ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ।

ਛਤ੍ਰਂ ਸੁਚ੍ਛਤ੍ਰੋ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਲੋਕਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਃ ਕ੍ਰਮਃ । ਮੁਣ੍ਡੋ ਵਿਰੂਪੋ ਵਿਕृਤੋ ਦਣ੍ਡੀ ਕੁਣ੍ਡੀ ਵਿਕੁਰ੍ਵਣਃ ॥ ੧੦੧ ॥

ਉਹ ਛਤਰੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਛਤਰੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਮ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਹੈ, ਵਿਅੰਗ ਹੈ, ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲਾਠੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕੂਜਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਹਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਕਕੁਭੋ ਵਜ੍ਰੀ ਸ਼ਤਜਿਹ੍ਵਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ । ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋ ਗੁਰੁਃ ॥ ੧੦੨ ॥

ਉਹ ਹਰਿਆਕਸ਼ ਹੈ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਹੈ, ਵਜਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੌ ਜੀਭਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਃ ਸ਼ਰਣ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਕृਤ੍ । ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਕਕੁਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਕਨਿष੍ਠਃ ਕृष੍ਣਪਿਙ੍ਗਲਃ ॥ ੧੦੩ ॥

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਕਾਲਾ ਤੇ ਪੀਲਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡਵਿਨਿਰ੍ਮਾਤਾ ਸ਼ਤਘ੍ਨੀਪਾਸ਼ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਪਦ੍ਮਗਰ੍ਭੋ ਮਹਾਗਰ੍ਭੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਰ੍ਭੋ ਜਲੋਦ੍ਭਵਃ ॥ ੧੦੪ ॥

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਸੌ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ, ਫਾਹੀ ਤੇ ਭਾਲਾ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਮਲ ਦੇ ਗਰਭ ਵਾਂਗੂ, ਵੱਡਾ ਗਰਭ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਗਰਭ ਤੇ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਗਭਸ੍ਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕृਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਗਤਿਃ । ਅਨਨ੍ਤਰੂਪੋ ਨੈਕਾਤ੍ਮਾ ਤਿਗ੍ਮਤੇਜਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ ॥ ੧੦੫ ॥

ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ। ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਈ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੱਖੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਪੋਂ-ਆਪ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਾਤ੍ਮਾ ਪਸ਼ੁਪਤਿਰ੍ਵਾਤਰਂਹਾ ਮਨੋਜਵਃ । ਚਨ੍ਦਨੀ ਪਦ੍ਮਨਾਲਾਗ੍ਰਃ ਸੁਰਭ੍ਯੁਤ੍ਤਰਣੋ ਨਰਃ ॥ ੧੦੬ ॥

ਉਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਮਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਦਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲਾ, ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ, ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।

ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਮਹਾਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਨੀਲਮੌਲਿਃ ਪਿਨਾਕਧृਤ੍ । ਉਮਾਪਤਿਰੁਮਾਕਾਨ੍ਤੋ ਜਾਹ੍ਨਵੀਧृਦੁਮਾਧਵਃ ॥ ੧੦੭ ॥

ਉਹ ਕਰਣਿਕਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਮਾ ਦਾ ਪਤੀ, ਉਮਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਜਾਹਨਵੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਮਾ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ।

ਵਰੋ ਵਰਾਹੋ ਵਰਦੋ ਵਰੇਣ੍ਯਃ ਸੁਮਹਾਸ੍ਵਨਃ । ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦੋ ਦਮਨਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਹਾ ਸ਼੍ਵੇਤਪਿਙ੍ਗਲਃ ॥ ੧੦੮ ॥

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਸੂਰ ਹੈ, ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਦਇਆਲੂ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪੀਲਾ ਹੈ।

ਪੀਤਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਪ੍ਰਯਤਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨਧृਤ੍ । [ਪ੍ਰੀਤਾਤ੍ਮਾ] ਸਰ੍ਵਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੁਖਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਧਰ੍ਮਸਾਧਾਰਣੋ ਵਰਃ ॥ ੧੦੯ ॥

ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਦਿ ਤੱਤ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਦਾ ਹੈ।