ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਬਨ੍ਧਨੋ ਬਨ੍ਧਕਰ੍ਤਾ ਚ ਸੁਬਨ੍ਧਨਵਿਮੋਚਨਃ । ਸ ਯਜ੍ਞਾਰਿਃ ਸ ਕਾਮਾਰਿਰ੍ਮਹਾਦਂष੍ਟ੍ਰੋ ਮਹਾਯੁਧਃ ॥ ੭੧ ॥

ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਗੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯਜਨ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਬਹੁਧਾ ਨਿਨ੍ਦਿਤਃ ਸ਼ਰ੍ਵਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੋऽਧਨਃ । ਅਮਰੇਸ਼ੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਃ ਸੁਰਾਰਿਹਾ ॥ ੭੨ ॥

ਸ਼ਰਵਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੁਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈ, ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਰੀਬ ਵੀ। ਉਹ ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਬ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਹਿਰ੍ਬੁਧ੍ਨ੍ਯੋऽਨਿਲਾਭਸ਼੍ਚ ਚੇਕਿਤਾਨੋ ਹਵਿਸ੍ਤਥਾ । [ਹਰਿ] ਅਜੈਕਪਾਚ੍ਚ ਕਾਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰਜਿਤਃ ਸ਼ਿਵਃ ॥ ੭੩ ॥

ਉਹ ਅਹਿਰਬੁਧਨਿਆ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸਮਝਦਾਰ, ਹਵਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; [ਹਰੀ], ਅਜੈਕਪਾਦ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਧੂਮਕੇਤੁਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਸ੍ਤਥਾ । ਧਾਤਾ ਸ਼ਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਧ੍ਰੁਵੋ ਧਰਃ ॥ ੭੪ ॥

ਉਹ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਧੂਮਕੇਤੂ, ਸਕੰਦ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਹੈ; ਉਹ ਧਾਤਾ, ਸ਼ਕਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮਿਤਰ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਧ੍ਰੁਵ ਤੇ ਧਰਣੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਸਰ੍ਵਗੋ ਵਾਯੁਰਰ੍ਯਮਾ ਸਵਿਤਾ ਰਵਿਃ । ਉषਙ੍ਗੁਸ਼੍ਚ ਵਿਧਾਤਾ ਚ ਮਾਨ੍ਧਾਤਾ ਭੂਤਭਾਵਨਃ ॥ ੭੫ ॥

ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਵਾਯੂ, ਅਰਯਮਾਨ, ਸਵਿਤਾ, ਰਵੀ; ਉਸ਼ੰਗੁ, ਵਿਧਾਤਾ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਵਿਭੁਰ੍ਵਰ੍ਣਵਿਭਾਵੀ ਚ ਸਰ੍ਵਕਾਮਗੁਣਾਵਹਃ । ਪਦ੍ਮਨਾਭੋ ਮਹਾਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰੋऽਨਿਲੋऽਨਲਃ ॥ ੭੬ ॥

ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਦਮਨਾਭ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਗਰਭ ਹੈ, ਚੰਨਣ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈ।

ਬਲਵਾਂਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਣਃ ਪੁਣ੍ਯਚਞ੍ਚੁਰੀ । ਕੁਰੁਕਰ੍ਤਾ ਕੁਰੁਵਾਸੀ ਕੁਰੁਭੂਤੋ ਗੁਣੌषਧਃ ॥ ੭੭ ॥

ਉਹ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਚੋਚ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਤਾਰ ਹੈ, ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕੁਰੂ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਯੋ ਦਰ੍ਭਚਾਰੀ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪਤਿਃ । ਦੇਵਦੇਵਃ ਸੁਖਾਸਕ੍ਤਃ ਸਦਸਤ੍ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਵਿਤ੍ ॥ ੭੮ ॥

ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਕੈਲਾਸਗਿਰਿਵਾਸੀ ਚ ਹਿਮਵਦ੍ਗਿਰਿਸਂਸ਼੍ਰਯਃ । ਕੂਲਹਾਰੀ ਕੂਲਕਰ੍ਤਾ ਬਹੁਵਿਦ੍ਯੋ ਬਹੁਪ੍ਰਦਃ ॥ ੭੯ ॥

ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੰਸ਼ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਵੰਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦਾਤਾ ਹੈ।

ਵਣਿਜੋ ਵਰ੍ਧਕੀ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਵਕੁਲਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ਼੍ਛਦਃ । ਸਾਰਗ੍ਰੀਵੋ ਮਹਾਜਤ੍ਰੁਰਲੋਲਸ਼੍ਚ ਮਹੌषਧਃ ॥ ੮੦ ॥

ਉਹ ਵਪਾਰੀ ਹੈ, ਬੜਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਬਕੁਲ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਚੰਦਨ ਹੈ, ਤੇ ਛਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਚੌੜੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਚਲ ਤੇ ਵੱਡੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।

ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਰੀ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋਵ੍ਯਾਕਰਣੋਤ੍ਤਰਃ । ਸਿਂਹਨਾਦਃ ਸਿਂਹਦਂष੍ਟ੍ਰਃ ਸਿਂਹਗਃ ਸਿਂਹਵਾਹਨਃ ॥ ੮੧ ॥

ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਛੰਦ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗੱਜਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਰ ਦੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਕਾਲਸ੍ਥਾਲੋ ਲੋਕਹਿਤਸ੍ਤਰੁਃ । ਸਾਰਙ੍ਗੋ ਨਵਚਕ੍ਰਾਙ੍ਗਃ ਕੇਤੁਮਾਲੀ ਸਭਾਵਨਃ ॥ ੮੨ ॥

ਉਹ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ। ਉਹ ਹਰਣ ਦੀ ਛਾਪ ਵਾਲਾ, ਨੌ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ।

ਭੂਤਾਲਯੋ ਭੂਤਪਤਿਰਹੋਰਾਤ੍ਰਮਨਿਨ੍ਦਿਤਃ ॥ ੮੩ ॥

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ।

ਵਾਹਿਤਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਲਯਸ਼੍ਚ ਵਿਭੁਰ੍ਭਵਃ । ਅਮੋਘਃ ਸਮ੍ਯਤੋ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵੋ ਭੋਜਨਃ ਪ੍ਰਾਣਧਾਰਣਃ ॥ ੮੪ ॥

ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਕਦੇ ਨਾ ਅਸਫਲ ਹੁੰਦਾ, ਸੰਜਮ ਵਾਲਾ, ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਹਾਰ ਹੈ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧृਤਿਮਾਨ੍ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸਤ੍ਕृਤਸ਼੍ਚ ਯੁਗਾਧਿਪਃ । ਗੋਪਾਲਿਰ੍ਗੋਪਤਿਰ੍ਗ੍ਰਾਮੋ ਗੋਚਰ੍ਮਵਸਨੋ ਹਰਿਃ ॥ ੮੫ ॥

ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਵਾਲਾ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ, ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਗੋ-ਚੰਮ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਿਰਣ੍ਯਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਗੁਹਾਪਾਲਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਨਾਮ੍ । ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਰਿਰ੍ਮਹਾਹਰ੍षੋ ਜਿਤਕਾਮੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ ੮੬ ॥

ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਵਿਰੋਧੀ, ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ਼੍ਚ ਸੁਵਾਸਸ਼੍ਚ ਤਪਃਸਕ੍ਤੋ ਰਤਿਰ੍ਨਰਃ । ਮਹਾਗੀਤੋ ਮਹਾਨृਤ੍ਯੋ ਹ੍ਯਪ੍ਸਰੋਗਣਸੇਵਿਤਃ ॥ ੮੭ ॥

ਉਹ ਗਾਂਧਾਰ ਦੇ, ਚੰਗੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਗਾਇਕ, ਵੱਡਾ ਨਰਤਕ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।

ਮਹਾਕੇਤੁਰ੍ਮਹਾਧਾਤੁਰ੍ਨੈਕਸਾਨੁਚਰਸ਼੍ਚਲਃ । ਆਵੇਦਨੀਯ ਆਦੇਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਸੁਖਾਵਹਃ ॥ ੮੮ ॥

ਉਹ ਮਹਾਨ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਤੋਰਣਸ੍ਤਾਰਣੋ ਵਾਤਃ ਪਰਿਧੀ ਪਤਿਖੇਚਰਃ । ਸਮ੍ਯੋਗੋ ਵਰ੍ਧਨੋ ਵृਦ੍ਧੋ ਅਤਿਵृਦ੍ਧੋ ਗੁਣਾਧਿਕਃ ॥ ੮੯ ॥

ਉਹ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ, ਤਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਹੈ, ਘੇਰਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਲਾਪ, ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯ ਆਤ੍ਮਸਹਾਯਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਸੁਰਪਤਿਃ ਪਤਿਃ । ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਦੇਵੋ ਦਿਵਿਸੁਪਰ੍ਵਣਃ ॥ ੯੦ ॥

ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਰਤਾਜ ਹੈ। ਉਹ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਆषਾਢਸ਼੍ਚ ਸੁषਾਢਸ਼੍ਚ ਧ੍ਰੁਵੋऽਥ ਹਰਿਣੋ ਹਰਃ । ਵਪੁਰਾਵਰ੍ਤਮਾਨੇਭ੍ਯੋ ਵਸੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮਹਾਪਥਃ ॥ ੯੧ ॥

ਉਹ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਘੁੰਮਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਚਮਕਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਰੋਹਾਰੀ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਅਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰਥਯੋਗੀ ਚ ਸਰ੍ਵਯੋਗੀ ਮਹਾਬਲਃ ॥ ੯੨ ॥

ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਚੰਗੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਕਦੇ ਨਾ ਮਿਟਣ ਵਾਲਾ, ਰਥ ਦਾ ਸਵਾਰ, ਸਾਰੇ ਜੋਗਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ।

ਸਮਾਮ੍ਨਾਯੋऽਸਮਾਮ੍ਨਾਯਸ੍ਤੀਰ੍ਥਦੇਵੋ ਮਹਾਰਥਃ । ਨਿਰ੍ਜੀਵੋ ਜੀਵਨੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸ਼ੁਭਾਕ੍ਸ਼ੋ ਬਹੁਕਰ੍ਕਸ਼ਃ ॥ ੯੩ ॥

ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰੂਪ, ਵੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਥ ਸਵਾਰ; ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮੰਤਰ, ਚੰਗੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ।

ਰਤ੍ਨਪ੍ਰਭੂਤੋ ਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗੋ ਮਹਾਰ੍ਣਵਨਿਪਾਨਵਿਤ੍ । [ਰਤ੍ਨਾਙ੍ਗੋ] ਮੂਲਂ ਵਿਸ਼ਾਲੋ ਹ੍ਯਮृਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਤਪੋਨਿਧਿਃ ॥ ੯੪ ॥

ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਅੰਗ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ; ਮੂਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਅਮਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਤਪ ਦੀ ਖਜਾਨਾ।

ਆਰੋਹਣੋऽਧਿਰੋਹਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਧਾਰੀ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਸੇਨਾਕਲ੍ਪੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਯੋਗੋ ਯੁਗਕਰੋ ਹਰਿਃ ॥ ੯੫ ॥ [ਯੋਗਕਰੋ]

ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ, ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲਾ; ਫੌਜ ਵਰਗਾ, ਵੱਡੀ ਯੁਗ ਵਰਗਾ, ਜੋਗ, ਯੁਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

ਯੁਗਰੂਪੋ ਮਹਾਰੂਪੋ ਮਹਾਨਾਗਹਨੋ ਵਧਃ । ਨ੍ਯਾਯਨਿਰ੍ਵਪਣਃ ਪਾਦਃ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਹ੍ਯਚਲੋਪਮਃ ॥ ੯੬ ॥

ਉਹ ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਨਸਾਫ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਿਵਾਂ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੈ।

ਬਹੁਮਾਲੋ ਮਹਾਮਾਲਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਹਰਸੁਲੋਚਨਃ । ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਲਵਣਃ ਕੂਪਸ੍ਤ੍ਰਿਯੁਗਃ ਸਫਲੋਦਯਃ ॥ ੯੭ ॥

ਉਹ ਜੋ ਕਈ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ; ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਲੂਣੀ ਹੈ, ਕੂਆਂ ਹੈ, ਦੋ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਉਤਪਨ ਹੋਣਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਲੋਚਨੋ ਵਿषਣ੍ਣਾਙ੍ਗੋ ਮਣਿਵਿਦ੍ਧੋ ਜਟਾਧਰਃ । ਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿਸਰ੍ਗਃ ਸੁਮੁਖਃ ਸ਼ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਯੁਧਃ ਸਹਃ ॥ ੯੮ ॥

ਉਹ ਜੋ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਵਿਸਰਗ ਹੈ, ਸੁਭਾਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੀਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ, ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ।

ਨਿਵੇਦਨਃ ਸੁਖਾਜਾਤਃ ਸੁਗਨ੍ਧਾਰੋ ਮਹਾਧਨੁਃ । ਗਨ੍ਧਪਾਲੀ ਚ ਭਗਵਾਨੁਤ੍ਥਾਨਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ॥ ੯੯ ॥

ਉਹ ਜੋ ਅਰਪਣ ਹੈ, ਸੁਖ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਧਨੁ ਹੈ; ਖੁਸ਼ਬੂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ।