ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਗਣ੍ਡਲੀ ਮੇਰੁਧਾਮਾ ਚ ਦੇਵਾਧਿਪਤਿਰੇਵ ਚ । ਅਥਰ੍ਵਸ਼ੀਰ੍षਃ ਸਾਮਾਸ੍ਯ ऋਕ੍ਸਹਸ੍ਰਾਮਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥ ੬੧ ॥

ਉਹ ਗੰਡਲੀ ਹੈ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਸਾਮ ਵੇਦ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਰਿਗ ਵੇਦ ਹਨ।

ਯਜੁਃ ਪਾਦਭੁਜੋ ਗੁਹ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਜਙ੍ਗਮਸ੍ਤਥਾ । ਅਮੋਘਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਅਭਿਗਮ੍ਯਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ ੬੨ ॥

ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਹਨ, ਉਹ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਵੀ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਮਕਸਦ ਕਦੇ ਫ਼ੋਕਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਦਇਆਲੂ, ਮਿਲਣਯੋਗ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਉਪਕਾਰਃ ਪ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕਨਕਃ ਕਾਞ੍ਚਨਚ੍ਛਵਿਃ । ਨਾਭਿਰ੍ਨਨ੍ਦਿਕਰੋ ਭਾਵਃ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਥਪਤਿਃ ਸ੍ਥਿਰਃ ॥ ੬੩ ॥

ਉਹ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਭੀ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਪ ਹੀ ਭਾਵ ਹੈ, ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸਨਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞੋ ਯਜ੍ਞਸਮਾਹਿਤਃ । ਨਕ੍ਤਂ ਕਲਿਸ਼੍ਚ ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਮਕਰਃ ਕਾਲਪੂਜਿਤਃ ॥ ੬੪ ॥

ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਦਾ ਯਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਤ ਹੈ, ਕਲਿਯੁਗ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਆਪ ਹੈ, ਮੱਛੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਗਣੋ ਗਣਕਾਰਸ਼੍ਚ ਭੂਤਵਾਹਨਸਾਰਥਿਃ । ਭਸ੍ਮਸ਼ਯੋ ਭਸ੍ਮਗੋਪ੍ਤਾ ਭਸ੍ਮਭੂਤਸ੍ਤਰੁਰ੍ਗਣਃ ॥ ੬੫ ॥

ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਗਣਾਂ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਰਥੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਖ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਰਾਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪ ਰਾਖ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਗਣਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ।

ਲੋਕਪਾਲਸ੍ਤਥਾऽਲੋਕੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਪੂਜਿਤਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤਨਿषੇਵਿਤਃ ॥ ੬੬ ॥

ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਸ੍ਥੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਮਤਿਰ੍ਵਰਃ । ਵਿਸ਼ਾਲਸ਼ਾਖਸ੍ਤਾਮ੍ਰੋष੍ਠੋ ਹ੍ਯਮ੍ਬੁਜਾਲਃ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਲਃ ॥ ੬੭ ॥

ਉਹ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੋਠ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਪੱਕਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ।

ਕਪਿਲਃ ਕਪਿਸ਼ਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਆਯੁਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰੋਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਹ੍ਯਦਿਤਿਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਸੁਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸੁਸ਼ਾਰਦਃ ॥ ੬੮ ॥

ਉਹ ਕਪਿਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੁਚਿੱਤ੍ਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਧਰਵ, ਅਦਿਤੀ, ਤਾਰਕਸ਼ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੜੀ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਰਸ਼੍ਵਧਾਯੁਧੋ ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਨੁਕਾਰੀ ਸੁਬਾਨ੍ਧਵਃ । ਤੁਮ੍ਬਵੀਣੋ ਮਹਾਕ੍ਰੋਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਾ ਜਲੇਸ਼ਯਃ ॥ ੬੯ ॥

ਉਹ ਪਰਸ਼ੂ ਹਥਿਆਰ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਨਕਲ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਤੁੰਬੀ ਵਾਲੀ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਗੁੱਸਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਉਰਜਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਉਗ੍ਰੋ ਵਂਸ਼ਕਰੋ ਵਂਸ਼ੋ ਵਂਸ਼ਨਾਦੋ ਹ੍ਯਨਿਨ੍ਦਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਰੂਪੋ ਮਾਯਾਵੀ ਸੁਹृਦੋ ਹ੍ਯਨਿਲੋऽਨਲਃ ॥ ੭੦ ॥

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾਤਾ, ਆਪ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਹੈ, ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਹੈ, ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਦੋਸਤ ਹੈ, ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈ।

ਬਨ੍ਧਨੋ ਬਨ੍ਧਕਰ੍ਤਾ ਚ ਸੁਬਨ੍ਧਨਵਿਮੋਚਨਃ । ਸ ਯਜ੍ਞਾਰਿਃ ਸ ਕਾਮਾਰਿਰ੍ਮਹਾਦਂष੍ਟ੍ਰੋ ਮਹਾਯੁਧਃ ॥ ੭੧ ॥

ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਗੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯਜਨ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਬਹੁਧਾ ਨਿਨ੍ਦਿਤਃ ਸ਼ਰ੍ਵਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੋऽਧਨਃ । ਅਮਰੇਸ਼ੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਃ ਸੁਰਾਰਿਹਾ ॥ ੭੨ ॥

ਸ਼ਰਵਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੁਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈ, ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਰੀਬ ਵੀ। ਉਹ ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਬ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਹਿਰ੍ਬੁਧ੍ਨ੍ਯੋऽਨਿਲਾਭਸ਼੍ਚ ਚੇਕਿਤਾਨੋ ਹਵਿਸ੍ਤਥਾ । [ਹਰਿ] ਅਜੈਕਪਾਚ੍ਚ ਕਾਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰਜਿਤਃ ਸ਼ਿਵਃ ॥ ੭੩ ॥

ਉਹ ਅਹਿਰਬੁਧਨਿਆ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸਮਝਦਾਰ, ਹਵਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; [ਹਰੀ], ਅਜੈਕਪਾਦ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਧੂਮਕੇਤੁਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਸ੍ਤਥਾ । ਧਾਤਾ ਸ਼ਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਧ੍ਰੁਵੋ ਧਰਃ ॥ ੭੪ ॥

ਉਹ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਧੂਮਕੇਤੂ, ਸਕੰਦ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਹੈ; ਉਹ ਧਾਤਾ, ਸ਼ਕਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮਿਤਰ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਧ੍ਰੁਵ ਤੇ ਧਰਣੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਸਰ੍ਵਗੋ ਵਾਯੁਰਰ੍ਯਮਾ ਸਵਿਤਾ ਰਵਿਃ । ਉषਙ੍ਗੁਸ਼੍ਚ ਵਿਧਾਤਾ ਚ ਮਾਨ੍ਧਾਤਾ ਭੂਤਭਾਵਨਃ ॥ ੭੫ ॥

ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਵਾਯੂ, ਅਰਯਮਾਨ, ਸਵਿਤਾ, ਰਵੀ; ਉਸ਼ੰਗੁ, ਵਿਧਾਤਾ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਵਿਭੁਰ੍ਵਰ੍ਣਵਿਭਾਵੀ ਚ ਸਰ੍ਵਕਾਮਗੁਣਾਵਹਃ । ਪਦ੍ਮਨਾਭੋ ਮਹਾਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰੋऽਨਿਲੋऽਨਲਃ ॥ ੭੬ ॥

ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਦਮਨਾਭ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਗਰਭ ਹੈ, ਚੰਨਣ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈ।

ਬਲਵਾਂਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਣਃ ਪੁਣ੍ਯਚਞ੍ਚੁਰੀ । ਕੁਰੁਕਰ੍ਤਾ ਕੁਰੁਵਾਸੀ ਕੁਰੁਭੂਤੋ ਗੁਣੌषਧਃ ॥ ੭੭ ॥

ਉਹ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਚੋਚ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਤਾਰ ਹੈ, ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕੁਰੂ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਯੋ ਦਰ੍ਭਚਾਰੀ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪਤਿਃ । ਦੇਵਦੇਵਃ ਸੁਖਾਸਕ੍ਤਃ ਸਦਸਤ੍ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਵਿਤ੍ ॥ ੭੮ ॥

ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਕੈਲਾਸਗਿਰਿਵਾਸੀ ਚ ਹਿਮਵਦ੍ਗਿਰਿਸਂਸ਼੍ਰਯਃ । ਕੂਲਹਾਰੀ ਕੂਲਕਰ੍ਤਾ ਬਹੁਵਿਦ੍ਯੋ ਬਹੁਪ੍ਰਦਃ ॥ ੭੯ ॥

ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੰਸ਼ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਵੰਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦਾਤਾ ਹੈ।

ਵਣਿਜੋ ਵਰ੍ਧਕੀ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਵਕੁਲਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ਼੍ਛਦਃ । ਸਾਰਗ੍ਰੀਵੋ ਮਹਾਜਤ੍ਰੁਰਲੋਲਸ਼੍ਚ ਮਹੌषਧਃ ॥ ੮੦ ॥

ਉਹ ਵਪਾਰੀ ਹੈ, ਬੜਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਬਕੁਲ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਚੰਦਨ ਹੈ, ਤੇ ਛਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਚੌੜੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਚਲ ਤੇ ਵੱਡੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।

ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਰੀ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋਵ੍ਯਾਕਰਣੋਤ੍ਤਰਃ । ਸਿਂਹਨਾਦਃ ਸਿਂਹਦਂष੍ਟ੍ਰਃ ਸਿਂਹਗਃ ਸਿਂਹਵਾਹਨਃ ॥ ੮੧ ॥

ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਛੰਦ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗੱਜਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਰ ਦੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਕਾਲਸ੍ਥਾਲੋ ਲੋਕਹਿਤਸ੍ਤਰੁਃ । ਸਾਰਙ੍ਗੋ ਨਵਚਕ੍ਰਾਙ੍ਗਃ ਕੇਤੁਮਾਲੀ ਸਭਾਵਨਃ ॥ ੮੨ ॥

ਉਹ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ। ਉਹ ਹਰਣ ਦੀ ਛਾਪ ਵਾਲਾ, ਨੌ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ।

ਭੂਤਾਲਯੋ ਭੂਤਪਤਿਰਹੋਰਾਤ੍ਰਮਨਿਨ੍ਦਿਤਃ ॥ ੮੩ ॥

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ।

ਵਾਹਿਤਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਲਯਸ਼੍ਚ ਵਿਭੁਰ੍ਭਵਃ । ਅਮੋਘਃ ਸਮ੍ਯਤੋ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵੋ ਭੋਜਨਃ ਪ੍ਰਾਣਧਾਰਣਃ ॥ ੮੪ ॥

ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਕਦੇ ਨਾ ਅਸਫਲ ਹੁੰਦਾ, ਸੰਜਮ ਵਾਲਾ, ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਹਾਰ ਹੈ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧृਤਿਮਾਨ੍ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸਤ੍ਕृਤਸ਼੍ਚ ਯੁਗਾਧਿਪਃ । ਗੋਪਾਲਿਰ੍ਗੋਪਤਿਰ੍ਗ੍ਰਾਮੋ ਗੋਚਰ੍ਮਵਸਨੋ ਹਰਿਃ ॥ ੮੫ ॥

ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਵਾਲਾ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ, ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਗੋ-ਚੰਮ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਿਰਣ੍ਯਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਗੁਹਾਪਾਲਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਨਾਮ੍ । ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਰਿਰ੍ਮਹਾਹਰ੍षੋ ਜਿਤਕਾਮੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ ੮੬ ॥

ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਵਿਰੋਧੀ, ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ਼੍ਚ ਸੁਵਾਸਸ਼੍ਚ ਤਪਃਸਕ੍ਤੋ ਰਤਿਰ੍ਨਰਃ । ਮਹਾਗੀਤੋ ਮਹਾਨृਤ੍ਯੋ ਹ੍ਯਪ੍ਸਰੋਗਣਸੇਵਿਤਃ ॥ ੮੭ ॥

ਉਹ ਗਾਂਧਾਰ ਦੇ, ਚੰਗੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਗਾਇਕ, ਵੱਡਾ ਨਰਤਕ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।

ਮਹਾਕੇਤੁਰ੍ਮਹਾਧਾਤੁਰ੍ਨੈਕਸਾਨੁਚਰਸ਼੍ਚਲਃ । ਆਵੇਦਨੀਯ ਆਦੇਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਸੁਖਾਵਹਃ ॥ ੮੮ ॥

ਉਹ ਮਹਾਨ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਤੋਰਣਸ੍ਤਾਰਣੋ ਵਾਤਃ ਪਰਿਧੀ ਪਤਿਖੇਚਰਃ । ਸਮ੍ਯੋਗੋ ਵਰ੍ਧਨੋ ਵृਦ੍ਧੋ ਅਤਿਵृਦ੍ਧੋ ਗੁਣਾਧਿਕਃ ॥ ੮੯ ॥

ਉਹ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ, ਤਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਹੈ, ਘੇਰਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਲਾਪ, ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।