ਯੋਗੀ ਯੋਜ੍ਯੋ ਮਹਾਬੀਜੋ ਮਹਾਰੇਤਾ ਮਹਾਬਲਃ । ਸੁਵਰ੍ਣਰੇਤਾਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸੁਬੀਜੋ ਬੀਜਵਾਹਨਃ ॥ ੧੦ ॥
ਉਹ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਬੀਜ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਚੰਗਾ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਦਸ਼ਬਾਹੁਸ੍ਤ੍ਵਨਿਮਿषੋ ਨੀਲਕਣ੍ਠ ਉਮਾਪਤਿਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਬਲਵੀਰੋ ਬਲੋ ਗਣਃ ॥ ੧੧ ॥
ਉਹ ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਖੜੀ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲਾ ਗਲਾ ਵਾਲੇ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੀਰ, ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ।
ਗਣਕਰ੍ਤਾ ਗਣਪਤਿਰ੍ਦਿਗ੍ਵਾਸਾਃ ਕਾਮ ਏਵ ਚ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ਪਰਮੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵਕਰੋ ਹਰਃ ॥ ੧੨ ॥
ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਕਮਣ੍ਡਲੁਧਰੋ ਧਨ੍ਵੀ ਬਾਣਹਸ੍ਤਃ ਕਪਾਲਵਾਨ੍ । ਅਸ਼ਨੀ ਸ਼ਤਘ੍ਨੀ ਖਡ੍ਗੀ ਪਟ੍ਟਿਸ਼ੀ ਚਾਯੁਧੀ ਮਹਾਨ੍ ॥ ੧੩ ॥
ਉਹ ਕਮੰਡਲ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਪਾਲ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਜਲੀ, ਸੌ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹਥਿਆਰ, ਤਲਵਾਰ, ਬਰਛਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੁਵਹਸ੍ਤਃ ਸੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸ੍ਕਰੋ ਨਿਧਿਃ । ਉष੍ਣੀषੀ ਚ ਸੁਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਉਦਗ੍ਰੋ ਵਿਨਤਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧੪ ॥
ਉਹ ਯਜਨ ਦੀ ਚਮਚ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਚਮਕ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚਮਕ, ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ; ਉਹ ਪੱਗ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਵੀ ਹੈ।
ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਚ ਹਰਿਕੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸੁਤੀਰ੍ਥਃ ਕृष੍ਣ ਏਵ ਚ । ਸृਗਾਲਰੂਪਃ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥੋ ਮੁਣ੍ਡਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ੁਭਙ੍ਕਰਃ ॥ ੧੫ ॥
ਉਹ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਗਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਆਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ, ਸਫਲਤਾ ਵਾਲਾ, ਮੂੰਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਚੰਗੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਜਸ਼੍ਚ ਬਹੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਧਾਰੀ ਕਪਰ੍ਦ੍ਯਪਿ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਲਿਙ੍ਗ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼ਾਯੀ ਨਭਃਸ੍ਥਲਃ ॥ ੧੬ ॥
ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਅਪਕ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਜਟੀ ਚੀਰਵਾਸਾਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸੇਨਾਪਤਿਰ੍ਵਿਭੁਃ । ਅਹਸ਼੍ਚਰੋ ਨਕ੍ਤਞ੍ਚਰਸ੍ਤਿਗ੍ਮਮਨ੍ਯੁਃ ਸੁਵਰ੍ਚਸਃ ॥ ੧੭ ॥
ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ, ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸੈਨਾ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਤਿੱਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।
ਗਜਹਾ ਦੈਤ੍ਯਹਾ ਕਾਲੋ ਲੋਕਧਾਤਾ ਗੁਣਾਕਰਃ । ਸਿਂਹਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਰੂਪਸ਼੍ਚ ਆਰ੍ਦ੍ਰਚਰ੍ਮਾਮ੍ਬਰਾਵृਤਃ ॥ ੧੮ ॥
ਉਹ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਸਮਾਂ, ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਸਿੰਘ, ਕਦੇ ਚੀਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਚਮੜੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਓੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਯੋਗੀ ਮਹਾਨਾਦਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਥਃ । ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ਪ੍ਰੇਤਚਾਰੀ ਭੂਤਚਾਰੀ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ ੧੯ ॥
ਉਹ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚੌੜਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਭੂਤਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਬਹੁਭੂਤੋ ਬਹੁਧਰਃ ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਰਮਿਤੋ ਗਤਿਃ । ਨृਤ੍ਯਪ੍ਰਿਯੋ ਨਿਤ੍ਯਨਰ੍ਤੋ ਨਰ੍ਤਕਃ ਸਰ੍ਵਲਾਲਸਃ ॥ ੨੦ ॥
ਉਹ ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਭਾਨੁ (ਗ੍ਰਹਣ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ) ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਚਲਣ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਨੱਚਣ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਨੱਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਰਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਘੋਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ ਪਾਸ਼ੋ ਨਿਤ੍ਯੋ ਗਿਰਿਰੁਹੋ ਨਭਃ । ਸਹਸ੍ਰਹਸ੍ਤੋ ਵਿਜਯੋ ਵ੍ਯਵਸਾਯੋ ਹ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ ॥ ੨੧ ॥
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਵਾਲਾ ਹੈ, ਫਾਂਸ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਅਧਰ੍षਣੋ ਧਰ੍षਣਾਤ੍ਮਾ ਯਜ੍ਞਹਾ ਕਾਮਨਾਸ਼ਕਃ । [ਮਰ੍ष] ਦਕ੍ਸ਼ਯਾਗਾਪਹਾਰੀ ਚ ਸੁਸਹੋ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਤਥਾ ॥ ੨੨ ॥
ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਯਜਨ ਲੈ ਲਿਆ, ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਹਿਣਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋਪਹਾਰੀ ਬਲਹਾ ਮੁਦਿਤੋऽਰ੍ਥੋऽਜਿਤੋऽਵਰਃ । ਗਮ੍ਭੀਰਘੋषੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਗਮ੍ਭੀਰਬਲਵਾਹਨਃ ॥ ੨੩ ॥
ਉਹ ਜੋ ਚਮਕ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਡੂੰਘੀ ਹੈ, ਜੋ ਡੂੰਘਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਰ ਹੈ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਰੂਪੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਕਰ੍ਣਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਵਿਭੁਃ । ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਦਸ਼ਨਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਕਾਯੋ ਮਹਾਨਨਃ ॥ ੨੪ ॥
ਉਹ ਵਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਟ ਹੀ ਹੈ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨੋ ਹਰਿਰ੍ਯਜ੍ਞਃ ਸਮ੍ਯੁਗਾਪੀਡਵਾਹਨਃ । ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤਾਪਸ਼੍ਚ ਹਰ੍ਯਸ਼੍ਵਃ ਸਹਾਯਃ ਕਰ੍ਮਕਾਲਵਿਤ੍ ॥ ੨੫ ॥
ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਹੈ, ਹਰੀ ਹੈ, ਯਜਨ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਵਾਹਨ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਪੀਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰਸਾਦਿਤੋ ਯਜ੍ਞਃ ਸਮੁਦ੍ਰੋ ਬਡਬਾਮੁਖਃ । ਹੁਤਾਸ਼ਨਸਹਾਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ॥ ੨੬ ॥
ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯਜਨ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਅੱਗ ਹੈ।
ਉਗ੍ਰਤੇਜਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਜਨ੍ਯੋ ਵਿਜਯਕਾਲਵਿਤ੍ । ਜ੍ਯੋਤਿषਾਮਯਨਂ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਵਿਗ੍ਰਹ ਏਵ ਚ ॥ ੨੭ ॥
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਸਫਲਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਹੈ।
ਸ਼ਿਖੀ ਮੁਣ੍ਡੀ ਜਟੀ ਜ੍ਵਾਲੀ ਮੂਰ੍ਤਿਜੋ ਮੂਰ੍ਧਗੋ ਬਲੀ । ਵੇਣਵੀ ਪਣਵੀ ਤਾਲੀ ਖਲੀ ਕਾਲਕਟਙ੍ਕਟਃ ॥ ੨੮ ॥
ਉਹ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਮੂੰਡਾ ਹੋਇਆ, ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦਾ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਤਨ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਵਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਡੋਲ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਝੰਜ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਬੜਾ ਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਕਾਲੀ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਗ੍ਰਹਮਤਿਰ੍ਗੁਣਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਲਯੋऽਗਮਃ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਬਾਹੁਰ੍ਵਿਭਾਗਃ ਸਰ੍ਵਗੋऽਮੁਖਃ ॥ ੨੯ ॥
ਉਹ ਤਾਰੇ-ਰੂਪ, ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ, ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਵਿਮੋਚਨਃ ਸੁਸਰਣੋ ਹਿਰਣ੍ਯਕਵਚੋਦ੍ਭਵਃ । ਮੇਢ੍ਰਜੋ ਬਲਚਾਰੀ ਚ ਮਹੀਚਾਰੀ ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩੦ ॥ [ਮੇਘਜੋ]
ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਚੰਗਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਵਚ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਰਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤੂਰ੍ਯਨਿਨਾਦੀ ਚ ਸਰ੍ਵਾਤੋਦ੍ਯਪਰਿਗ੍ਰਹਃ । ਵ੍ਯਾਲਰੂਪੋ ਗੁਹਾਵਾਸੀ ਗੁਹੋ ਮਾਲੀ ਤਰਙ੍ਗਵਿਤ੍ ॥ ੩੧ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਸਾਰੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਰਹੱਸਮਈ, ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਕਾਲਧृਕ੍ਕਰ੍ਮਸਰ੍ਵਬਨ੍ਧਵਿਮੋਚਨਃ । ਬਨ੍ਧਨਸ੍ਤ੍ਵਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਤ੍ਰੁਵਿਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੩੨ ॥
ਉਹ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਬੰਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦੋ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਸਰ੍ਵਸਾਧੁਨਿषੇਵਿਤਃ । ਪ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਦਨੋ ਵਿਭਾਗਜ੍ਞੋ ਅਤੁਲ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞਭਾਗਵਿਤ੍ ॥ ੩੩ ॥
ਉਹ ਸੰਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਯਜਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਵਾਸਃ ਸਰ੍ਵਚਾਰੀ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਵਾਸਵੋऽਮਰਃ । ਹੈਮੋ ਹੇਮਕਰੋऽਯਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਧਾਰੀ ਧਰੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੩੪ ॥ [ਯਜ੍ਞਃ]
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਸੋਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਯਜਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਥੰਭਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਿਜਯਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ । ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋ ਨਿਗ੍ਰਹਃ ਕਰ੍ਤਾ ਸਰ੍ਪਚੀਰਨਿਵਾਸਨਃ ॥ ੩੫ ॥
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ।
ਮੁਖ੍ਯੋऽਮੁਖ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦੇਹਸ਼੍ਚ ਕਾਹਲਿਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਃ । ਸਰ੍ਵਕਾਲਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਸੁਬਲੋ ਬਲਰੂਪਧृਤ੍ ॥ ੩੬ ॥
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਘੱਟ ਵੀ; ਹਰ ਰੂਪ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਦਇਆਲੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਕਾਮਵਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਦਃ ਸਰ੍ਵਤੋਮੁਖਃ । ਆਕਾਸ਼ਨਿਰ੍ਵਿਰੂਪਸ਼੍ਚ ਨਿਪਾਤੀ ਹ੍ਯਵਸ਼ਃ ਖਗਃ ॥ ੩੭ ॥
ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਤਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਰੌਦ੍ਰਰੂਪੋऽਮ੍ਸ਼ੁਰਾਦਿਤ੍ਯੋ ਬਹੁਰਸ਼੍ਮਿਃ ਸੁਵਰ੍ਚਸੀ । ਵਸੁਵੇਗੋ ਮਹਾਵੇਗੋ ਮਨੋਵੇਗੋ ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ॥ ੩੮ ॥
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਉਜਾਲਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼, ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਵਾਸੀ ਸ਼੍ਰਿਯਾਵਾਸੀ ਉਪਦੇਸ਼ਕਰੋऽਕਰਃ । ਮੁਨਿਰਾਤ੍ਮਨਿਰਾਲੋਕਃ ਸਮ੍ਭਗ੍ਨਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਦਃ ॥ ੩੯ ॥
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਕismet ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾਤਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।