ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਇਕਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਅਜੇਯ ਹਨ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਜੇਤਾ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਪੀਲੀਆਂ-ਸੋਹਣੀਆਂ ਲਾਲਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਾਰਗ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਰਥੀ, ਸਭ ਯੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੂਰਾ ਵੇਦ ਹਨ, ਵੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਤੀਰਥ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੰਤਰ, ਸੁਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਹਨ। ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲਾਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਜੜ ਅਤੇ ਵਿਅਪਕ, ਅਮਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹਨ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ, ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਫੌਜ ਵਰਗੇ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਵਿਅਪਕ ਤੇ ਅਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯ, ਵਿਨਾਸ਼, ਧਰਮ ਦੇ ਸਥਾਪਕ, ਆਧਾਰ, ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਮਹਾਨ ਮਾਲਾ ਵਾਲੇ, ਚੰਦਰਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਹਨ, ਵਿਅਪਕ, ਲੂਣੀਲੇ, ਖੂਹ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਤ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਵਿਸਰਗ, ਸੁਭ ਚਿਹਰਾ, ਤੀਰ, ਸਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਉਹ ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ, ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਧਨੁ, ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਦੈਵੀ, ਸਰਵ-ਕਰਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਮਥਣਹਾਰ, ਪ੍ਰਚੁਰ, ਪਵਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਲ, ਤਾਲਾ, ਕਰਤਾਲ, ਉੱਤਮ ਧੜ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਛਤਰੀ, ਉੱਤਮ ਛਤਰੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੰਸਾਰ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਯਮ, ਮੁੰਡਿਤ, ਵਿਅੰਗ, ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ, ਦੰਡਧਾਰੀ, ਕਮੰਡਲੁਧਾਰੀ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰਯਕਸ਼, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਵਜਰਧਾਰੀ, ਸੌ-ਜਿਹਵਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਆਚਾਰਿਆ ਹਨ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਸੌ-ਮਰਨਹਾਰ, ਪਾਸ ਤੇ ਸ਼ੂਲ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਦਾ ਗਰਭ, ਮਹਾ ਗਰਭ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਗਰਭ ਅਤੇ ਜਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ, ਅਨੰਤ ਰੂਪ, ਅਨੇਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਵਨ ਵਰਗ ਤੇਜ਼, ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ, ਚੰਦਨ-ਸੁਗੰਧੀ, ਕਮਲ-ਡੰਡ ਦਾ ਸਿਰਾ, ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਉਹ ਕਰਣਿਕਾਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦੇ, ਨੀਲੇ ਮੂੜਧਾਰ, ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਉਮਾ ਪਤੀ, ਉਮਾ ਪ੍ਰਿਅ, ਜਾਹਨਵੀ ਧਾਰੀ, ਉਮਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵਰਾਹ, ਵਰ ਦਾਤਾ, ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਵਾਲੇ, ਮਹਾ ਦਇਆਲੂ, ਵਸ਼ੀਕਰਨਹਾਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਵਰਨ ਸਰੂਪ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਆਤਮਾ, ਅਮਰ, ਨੰਦੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਧਿਆ, ਵਸੂ, ਆਦਿਤਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਆਸ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਖੇਪ, ਵਿਸ਼ਤਾਰ, ਬਦਲਾਅ, ਮਨੁੱਖ, ਰੁਤ, ਸਾਲ, ਮਹੀਨਾ, ਪੱਖ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਲਾ, ਕਾਠਾ, ਲਵਾ, ਮਾਤਰਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਅਹਰ, ਕਸ਼ਪਾ, ਕਸ਼ਣ - ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਬੀਜ, ਆਦਿ ਲਿੰਗ, ਤੇ ਸਭ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹਨ। ਉਹ ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਦਾਦਾ, ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ ਤੇ ਆਨੰਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਮ ਮਾਰਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਮਾਪ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਿਗਰਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਦੈਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਮਹਾਨ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਅਗੋਚਰ, ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਮਲ, ਦਾਗ ਰਹਿਤ, ਅਮਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਵਾਘ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਹਨ। ਉਹ ਗਿਆਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੁਖਸ਼ਮ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਤਪ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਚੰਗੀ ਤਿਆਰੀ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਵਜਰਧਾਰੀ, ਸ਼ੂਲਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ, ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਪਤ, ਪ੍ਰਿਅ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਮੂਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਦਾ ਸ਼ੁਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੋਟੀਆਂ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਆਖਰੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ, ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਾਧਨ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੁਵਰਨੀਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਰਥਕਤਾ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਪੂਰਨ, ਅਗੋਚਰ, ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕਸ਼, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੁਕਤ, ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ, ਵਾਧੂ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਸਾਹਸਰਨਾਮ ਸਤੋਤ੍ਰਮ ਦੀ ਉੱਤਰਾ ਪੀਠਿਕਾ (ਫਲ ਸ਼੍ਰੁਤੀ)।