ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਬ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਮਿਸਤਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਵਕੁਲਾ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਕੰਧੇ ਚੌੜੇ, ਚਲਾਕ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਇਲਾਜ ਸੀ। ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਰਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਛੰਦ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਸਿੰਘ-ਦੰਦ, ਸਿੰਘ-ਚਾਲ ਤੇ ਸਿੰਘ-ਸਵਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਅਡੋਲ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰੁੱਖ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਹਿਰਣ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਨੌ-ਸਪੋਕ ਵਾਲਾ ਰੂਪ, ਝੰਡਾ ਤੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਤੇ ਨਿਸਕਲੰਕ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਵਾਸ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਮੂਲ ਹੈ; ਕਦੇ ਨਾ ਥਕਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਯਮੀ, ਘੋੜੇ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼, ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਹ ਦਾ ਵਾਹਕ। ਉਹ ਅਡੋਲ, ਗਿਆਨੀ, ਨਿਪੁੰਨ, ਆਦਰਯੋਗ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਝੁੰਡਾਂ ਦਾ ਮਾਸਟਰ, ਪਿੰਡ, ਗਾਂ-ਚੰਬੜੀ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ, ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਵੈਰੀ, ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਜੇਤੂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸਟਰ। ਗਾਂਧਾਰ ਦਾ, ਵਧੀਆ ਪਹਿਨਾਵਾ, ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਚਾਹਤਾ; ਵੱਡਾ ਗਾਇਕ, ਵੱਡਾ ਨਚਣ ਵਾਲਾ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਝੰਡਾ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ; ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਆਗਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਸੁਗੰਧਾਂ ਦਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਦਰਵਾਜਾ, ਮੁਕਤੀ ਦਾਤਾ, ਪਵਨ, ਘੇਰਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਮਿਲਾਪ, ਵਾਧਾ, ਪੁਰਾਤਨ, ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਤਨ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮੁਖ; ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖ। ਉਹ ਅਜੈਯ, ਚੰਗਾ ਅਜੈਯ, ਸਦਾ, ਪੀਲਾ, ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਘੁੰਮਦੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਰਸਤਾ। ਉਹ ਸਿਰਾਂ ਦਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚਿੰਤਨ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿਨ੍ਹਿਤ; ਅਵਿਨਾਸੀ, ਰਥ-ਸਵਾਰ, ਸਭ ਯੋਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ। ਉਹ ਪੂਰਾ ਵੇਦ, ਵੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੀਰਥ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾ ਰਥ-ਸਵਾਰ; ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮੰਤਰ, ਸੁਭ ਵਿਦਿਆ, ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ। ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ, ਲਾਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ; ਜੜ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਅਮਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਭੰਡਾਰ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ, ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਫੌਜ ਵਰਗਾ, ਯੁਗ ਵਰਗਾ, ਯੋਗ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਵੱਡਾ ਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਅਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯ, ਵਿਨਾਸ; ਨਿਆਂ ਦਾ ਸਥਾਪਕ, ਅਧਾਰ, ਗਿਆਨੀ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮਹਾ ਮਾਲਾ ਵਾਲਾ, ਚੰਦਰਮਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਾਲ, ਖਾਰਾ, ਕੂਆਂ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ, ਤੇ ਉਗਣ ਨਾਲ ਫਲ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਚਿਨ੍ਹਿਤ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜਟਾ ਵਾਲਾ; ਬਿੰਦੀ ਤੇ ਵਿਸਰਗ, ਸੁਭ ਚਿਹਰਾ, ਤੀਰ, ਸਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਤੇ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਭੇਟ, ਸੁਖ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਮਿੱਠੀ ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਵਾਹਕ, ਮਹਾ ਧਨੁ; ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਰਾਖਾ, ਦਿਵਿਆ, ਮੂਲ, ਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ। ਉਹ ਮਥਣ ਵਾਲਾ, ਭਰਪੂਰ, ਪਵਨ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਸਭ-ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ; ਤਾਲਾ, ਤਾਲਾ, ਹਥ ਚਮਚਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਭਾਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਮਹਾਨ। ਉਹ ਛਤਰ, ਵਧੀਆ ਛਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੰਸਾਰ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਕ੍ਰਮ; ਮੁੰਡਾ, ਵਿਘੜਾ, ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ, ਸਟਾਫ-ਵਾਹਕ, ਕਲਸ਼-ਵਾਹਕ, ਤੇ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਹਰਿਆਕਸ਼, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਵਜਰ-ਧਾਰੀ, ਸੌ-ਜਿਬ੍ਹਾ, ਹਜ਼ਾਰ-ਪੈਰ, ਹਜ਼ਾਰ-ਸਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਅਧਿਆਪਕ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ-ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ; ਪਵਿੱਤਰ, ਤਿੰਨ-ਅੱਖਰ ਮੰਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਵਾਂ, ਕਾਲਾ ਤੇ ਪੀਲਾ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸੌ-ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਫੰਨ, ਭਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੜ, ਮਹਾ ਜੜ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੜ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਅਸੰਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇਜੀਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਆਤਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਪਵਨ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼, ਮਨ ਦੀ ਚਲਾਕੀ, ਚੰਦਨ-ਸੁਗੰਧੀ, ਕਮਲ-ਡੰਡੀ ਦਾ ਸਿਰਾ, ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧ, ਮਨੁੱਖ। ਉਹ ਕਰਣਿਕਾਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਾ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ, ਨੀਲੇ ਮੋੜ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਪਿਨਾਕਾ ਧਨੁ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਉਮਾ ਦਾ ਪਤੀ, ਉਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜਾਹਨਵੀ ਨਦੀ ਦਾ ਵਾਹਕ, ਉਮਾ ਦਾ ਸਾਥੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੂਰ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ; ਮਹਾ ਵਾਣੀ, ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ, ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਫੈਦ ਤੇ ਪੀਲਾ। ਉਹ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੂਲ, ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦਾ, ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਖ, ਤਿੰਨ-ਅੱਖੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਾਰ, ਚੋਟੀ ਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਸੁਖਮ ਆਤਮਾ, ਅਮਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਬਲਦ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਸਾਧਿਆਂ, ਵਸੂਆਂ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸੂਰਜ, ਅਮਰ। ਉਹ ਵਿਆਸ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਖੇਪ, ਵਿਸ਼ਤਾਰ, ਬਦਲਾਅ, ਮਨੁੱਖ; ਰੁੱਤ, ਸਾਲ, ਮਹੀਨਾ, ਪੱਖ, ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਪੂਰਾ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ: ਕਲਾ, ਕਾਸ਼ਠਾ, ਲਵਾ, ਮਾਤਰਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਦਿਨ, ਰਾਤ, ਤੇ ਪਲ; ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਖੇਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਬੀਜ, ਆਦਿ ਲਿੰਗ, ਤੇ ਸਭ ਉਗਣ ਦਾ ਮੂਲ। ਉਹ ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਤੇ ਦਾਦਾ; ਸੁਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ, ਤੇ ਉੱਚਾ ਧਾਮ। ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ ਤੇ ਆਨੰਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਸਤਾ; ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਆਸਰਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ-ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਦੇਵਤਾ-ਦਾਨਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ, ਦੇਵਤਾ-ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾ ਮਾਪ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ, ਮੁਖ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਦਿਵਿਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ-ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਮਹਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਅਚਿੰਤਯ, ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਉਗਣ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਸਕਲੰਕ, ਅਮਰ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ, ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬਾਘ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ। ਉਹ ਗਿਆਨੀ, ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਖਮ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸਰਵ, ਚੰਗਾ ਲੈਸ, ਚਮਕਦਾਰ, ਵਜਰ-ਧਾਰੀ, ਭਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ, ਹਰ ਗੁਣ, ਹਰ ਕਰਮ, ਤੇ ਹਰ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਪਰੰਪਰ, ਅਦਭੁਤ, ਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ।