ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੈਰਾਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਦਰੱਖਤ ਹੈ; ਉਹ ਅੱਗ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਵਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਡਲੀ ਹੈ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਸਾਮ ਵੇਦ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਰਿਗ ਵੇਦ ਹਨ। ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਹਨ; ਉਹ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਸਦਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਦੇ ਚੂਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦਇਆਲੂ, ਸਿੱਧਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਸੋਨ-ਰੰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਤੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਟਲ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਰ੍ਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਯਜਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਸਦਾ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਤ ਹੈ, ਕਲਿ-ਯੁਗ ਹੈ, ਸਮਾ ਹੈ, ਮਕਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇ ਦੇ ਪੂਜਿਆ। ਉਹ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸੈਨਿਆਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਰਥੀ। ਉਹ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਰਾਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਖੁਦ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੇਕਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਫਲ, ਨਿਰਮਲ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਆ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਵਿਸ਼ਵ-ਕਲਾ-ਕਾਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਡਾਲ ਹਨ, ਤਾਂਬੇ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਕਮਲ-ਅੱਖ, ਤੇ ਅਟਲ। ਉਹ ਕਪਿਲਾ ਹੈ, ਪੀਲ-ਰੰਗੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਉਹ ਗੰਧਰਵ, ਅਦਿਤੀ, ਤਾਰਕਸ਼, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਪਰੀਤ-ਕੁਟਾਰਾ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ, ਨਕਲ ਕਰਦਾ, ਸੱਚਾ ਦੋਸਤ ਹੈ। ਉਹ ਤੁੰਬਵੀਣਾ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਮਹਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਉਪਰ ਵਗਣ ਵਾਲਾ ਬੀਜ, ਤੇ ਜਲ ਦਾ ਸੁਆਮੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ, ਵੰਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਨਿਰਦੋਸ਼। ਉਹ ਸਭ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਚੰਗਾ ਦੋਸਤ, ਹਵਾ, ਤੇ ਅੱਗ। ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਨ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਯਜਨ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥ ਵਾਲਾ। ਸ਼ਰਵ, ਜੋ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਗਰੀਬ; ਉਹ ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸਕ। ਉਹ ਅਹਿਰਬੁਧਨਿਆ, ਹਵਾ ਵਰਗਾ, ਗਿਆਨੀ, ਭੋਗ-ਪਾਤ੍ਰ; ਹਰੀ, ਅਜੈਕਪਾਦ, ਖਪਰੀਆਂ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਾਂਕੂ ਦਾ ਜੇਤੂ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ। ਉਹ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਧੂਮਕੇਤੂ, ਸਕੰਦਾ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਰਵਣ; ਧਾਤਾ, ਸ਼ਕਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਮਿਤ੍ਰ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ, ਧ੍ਰੁਵ, ਤੇ ਧਰਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ, ਵਾਯੂ, ਆਰਯਮਨ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਰਵੀ; ਉਸ਼ੰਗੁ, ਵਿਧਾਤਾ, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ। ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ, ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਚਾਹੀਆਂ ਗੁਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਪਦਮਨਾਭ, ਮਹਾਨ ਜਠਰ, ਚੰਦ-ਚਿਹਰਾ, ਹਵਾ, ਤੇ ਅੱਗ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਚੋਚ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਕੁਰੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ, ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ। ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ; ਵੰਸ਼ ਨਾਸਕ, ਵੰਸ਼-ਰਚਨਹਾਰ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨੀ। ਉਹ ਵਪਾਰੀ, ਬੁਨਕਾਰ, ਦਰੱਖਤ, ਵਕੁਲਾ ਦਰੱਖਤ, ਚੰਦਨ, ਤੇ ਆਸਰਾ; ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਲ੍ਹਾ, ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ, ਚੰਚਲ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਦਵਾਈ। ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਛੰਦ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਸੁਆਮੀ; ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਸ਼ੇਰ-ਦੰਦ, ਸ਼ੇਰ-ਚਲਣ, ਤੇ ਸ਼ੇਰ-ਸਵਾਰੀ। ਉਹ ਸਰਵ-ਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮਾ, ਅਟਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦਰੱਖਤ; ਮ੍ਰਿਗ-ਚਿੰਨ੍ਹ, ਨੌ-ਸਪੋਕ ਰੂਪ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ, ਆਸਰਾ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ, ਮੂਲ; ਕਦੇ ਫੇਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਯਮੀ, ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਪੋਸ਼ਣ, ਤੇ ਸਾਹ ਦਾ ਧਾਰਕ। ਉਹ ਅਟਲ, ਗਿਆਨੀ, ਨਿਪੁੰਨ, ਆਦਰਯੋਗ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ; ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਪਿੰਡ, ਗੋ-ਚੰਬਰ ਵਿੱਚ ਲਪਟਿਆ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਨਾਸਕ। ਉਹ ਸੋਨੇ-ਹੱਥ, ਗੁਫਾ-ਰਖਵਾਲਾ, ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ; ਡਰਾਉਣਾ ਵੈਰੀ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਜੇਤੂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ। ਉਹ ਗੰਧਾਰ ਦਾ, ਵਧੀਆ ਪਹਿਨਾਵਾ, ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਲੀਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ; ਵੱਡਾ ਗਾਇਕ, ਵੱਡਾ ਨਾਚਣ ਵਾਲਾ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਆਸਰਾ, ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ; ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਆਦੇਸ਼, ਤੇ ਸਭ ਸੁਗੰਧੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ, ਹਵਾ, ਘੇਰਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ; ਮਿਲਾਪ, ਵਾਧਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਉਹ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਮੁਖੀ; ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੱਥ, ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ। ਉਹ ਅਜੈਯ, ਵਧੀਆ ਅਜੈਯ, ਸਥਿਰ, ਪੀਲ-ਰੰਗੀ, ਨਾਸਕ; ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਮਾਰਗ। ਉਹ ਸਿਰ-ਨਾਸਕ, ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ; ਅਵਿਨਾਸੀ, ਰਥੀ, ਸਾਰਿਆਂ ਯੋਗਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਪੂਰਾ ਵੇਦ, ਵੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ; ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮੰਤਰ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਬਹੁਤ ਕਰੜਾ। ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ, ਲਾਲ-ਅੰਗ, ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ; ਮੂਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਅਮਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਣ ਵਾਲਾ, ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਫੌਜ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਨ ਯੁਗ ਵਾਂਗ, ਯੋਗ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਦੁਖ-ਨਾਸਕ। ਉਹ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਮਹਾਨ ਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਅਭੇਦ, ਨਾਸ ਹੀ ਹੈ; ਨਿਆਂ ਦਾ ਸਥਾਪਕ, ਆਧਾਰ, ਗਿਆਨੀ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਟਲ। ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮਹਾਨ ਹਾਰ, ਚੰਦ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਾਲ, ਲੂਣੀ, ਕੂਆਂ, ਯੁਗ-ਜੋੜਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜਟਾ-ਧਾਰੀ; ਬਿੰਦੀ ਤੇ ਵਿਸਰਗ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਚਿਹਰਾ, ਤੀਰ, ਸਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ। ਉਹ ਭੋਗ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਮਿੱਠੀ ਸੁਗੰਧੀ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਮਹਾਨ ਧਨੁ; ਸੁਗੰਧੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਦਿਵ੍ਯ, ਮੂਲ, ਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ, ਹਰ ਗੁਣ, ਹਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਪਾਲਣ, ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਸਦਾ ਚਿਰ-ਕਾਇਮ, ਦਇਆਲੂ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।