ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਅਖੰਡ, ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਤੁਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਚੱਕਰ ਹਨ, ਉਹੀ ਨਿਆਂ ਤੇ ਅਨਿਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਦਇਆਲੂ ਹਨ, ਸੁਭ ਸਪਨੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦਰਪਣ ਹਨ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਬੜੇ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਮੋਹਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਉ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਅਤਿਅਧਿਕ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗਾੜ੍ਹੇ ਧੂੰਏ ਵਿੱਚ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹਵਨ ਤੇ ਆਹੁਤੀ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਰਖਾਣਾ, ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਧੂੰਏ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਖ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਤੇ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹਨ। ਉਹ ਆਧਾਰ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਮਹਾਂ ਸ਼ਰੀਰ ਵੀ, ਮਹਾਂ ਗਰਭ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਲੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਮਹਾਨ, ਮਾਪ ਬੇਅੰਤ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਰਾਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕੰਨ, ਹੋਠ ਤੇ ਜਬੜੇ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੱਕ, ਗਰਦਨ, ਤੇ ਗਲਾ ਭੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੁਮੀ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਉਰਸਾ ਵਿਸਾਲ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹਨ। ਉਹ ਲਟਕਦੇ ਹੋਠ, ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ, ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੰਦ, ਨੱਕ, ਜੀਭ ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਖ, ਵਾਲ, ਜਟਾ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਦਇਆਲੂ, ਮਿਹਰਬਾਨ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਵਿਹੀਣ ਵੀ, ਅਜੈ, ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਰੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ, ਰੁੱਖ-ਝੰਡਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵਾਹਕ ਹਨ। ਉਹ ਗੰਡਲੀ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦਾ ਸਿਰ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਅਣਗਿਣਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਯਜੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰੱਖਦੇ, ਲੁਕਵੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਪ੍ਰਗਟ ਵੀ, ਸਦਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਦੇ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਦਇਆਲੂ, ਮਿਲਣਯੋਗ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਹਾਇਕ, ਸਭ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਨਾਭੀ, ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਅਸਤੀਤਵ ਤੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਧਾਰੀ, ਯੱਗ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਦਾ ਯੱਗ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਰਾਤ, ਕਲਯੁਗ, ਸਮਾਂ, ਮਕਰ ਤੇ ਕਾਲ ਪਾਸੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਦੇ ਰਥੀ, ਰਾਖ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਰਾਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਰਾਖ ਬਣ ਜਾਂਦੇ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਭੀੜ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਿਧ, ਨਿਰਮਲ, ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਪੋਵਨਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਯਜਨ ਵਿਚ ਟਿਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਰਵੋਚ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਖਾਂ, ਤਾਮ੍ਰ ਰੰਗੀ ਹੋਠ, ਕਮਲ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਉਹ ਕਪਿਲ, ਪਿੰਗਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਹਨ। ਉਹ ਗੰਧਰਵ, ਅਦਿਤੀ, ਤਾਰਕਸ਼, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਵਾਖ-ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਪਰਸ਼ੁਧਾਰੀ, ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ, ਤੁੰਬਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਂਕ੍ਰੋਧੀ, ਉਰਧਵ ਰੇਤਾ ਤੇ ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਤਪੰਨ, ਵੰਸ਼ ਹੀ, ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸਭ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ, ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਹਨ। ਉਹ ਬੰਧਨ, ਬੰਧਨ ਦੇ ਰਚਯਿਤਾ, ਚੰਗੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਯੱਗ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਕਾਮ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਮਹਾਂਦੰਦਧਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਵ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿੰਦਤ, ਸ਼ੰਕਰ, ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦਰਿਦ੍ਰ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹਨ। ਉਹ ਅਹਿਰਬੁਧਨ, ਪਵਨ ਸਮਾਨ, ਗਿਆਨੀ, ਹਵਨ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ, ਹਰੀ, ਅਜੈਕਪਾਦ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੇ ਜਿੱਤੂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹਨ। ਉਹ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਧੂਮਕੇਤੂ, ਸਕੰਦਾ, ਵਿਸ਼ਰਵਣ, ਧਾਤਾ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਿਤ੍ਰ, ਤਵਸਟ੍ਰ, ਧ੍ਰੁਵ ਅਤੇ ਧਰਾ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ, ਵਾਯੂ, ਅਰਯਮਨ, ਸਵੀਤਾ, ਰਵੀ, ਉਸ਼ੰਗੁ, ਵਿਧਾਤਾ, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪਕ, ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਕ, ਚਾਹਤਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਪਦਮਨਾਭ, ਮਹਾਂਗਰਭ, ਚੰਦਰ-ਮੁੱਖ, ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸ਼ੁਭ ਚੋਚ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਰੂਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਕੁਰੂ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਅਸਤੀਤਵ ਤੇ ਅਨਸਤੀਤਵ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਕੈਲਾਸ਼ ’ਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ, ਵੰਸ਼ ਨਾਸਕ, ਵੰਸ਼ ਰਚਨਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਬੜੇ ਦਾਨੀ ਹਨ। ਉਹ ਵਪਾਰੀ, ਬੜਈ, ਰੁੱਖ, ਵਕੁਲਾ ਰੁੱਖ, ਚੰਦਨ, ਤੇ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਉਹ ਮਜਬੂਤ ਗਲ੍ਹ, ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ, ਚੰਚਲ, ਮਹਾਂ ਦਵਾਈ ਹਨ। ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਫਲ ਹੋਏ, ਛੰਦ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਹਾੜ, ਸਿੰਘ-ਦੰਦ, ਸਿੰਘ-ਚਾਲ, ਸਿੰਘ-ਸਵਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਵਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਅਡੋਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰੁੱਖ, ਮ੍ਰਿਗ-ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਨੌ-ਸਪੋਕ ਵਾਲਾ ਰੂਪ, ਝੰਡਾ-ਧਾਰੀ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਵਾਸ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ, ਮੂਲ, ਅਫੇਲ, ਸੰਯਮੀ, ਘੋੜੇ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼, ਆਹਾਰ, ਸਾਂਸ ਦੇ ਵਾਹਕ ਹਨ। ਉਹ ਅਡੋਲ, ਗਿਆਨੀ, ਨਿਪੁੰਨ, ਆਦਰਯੋਗ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪਿੰਡ, ਗਾਊਚਰਧਾਰੀ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ, ਭਿਆਨਕ ਵੈਰੀ, ਮਹਾਂ ਆਨੰਦ, ਕਾਮ ਜਿੱਤੂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਹ ਗੰਧਾਰ ਦੇ, ਚੰਗੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵਾਲੇ, ਤਪੱਸਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ, ਮਹਾਂ ਗਾਇਕ, ਮਹਾਂ ਨਰਤਕ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਂ ਝੰਡਾ-ਧਾਰੀ, ਮਹਾਂ ਆਸਰਾ, ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਸਦਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਆਗਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਸੁਗੰਧਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਮੁਕਤਿਕਾਰਕ, ਹਵਾ, ਘੇਰਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਿਲਾਪ, ਵਾਧੂ, ਬੁੱਢਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਅਤਿਸ਼ਯ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ, ਸਰੂਪ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਉਸ ਅਖੰਡ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ, ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦਾ, ਪਾਲਦਾ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।