ଶ୍ରୀଶିଵସହସ୍ରନାମସ୍ତୋତ୍ରମ୍

स्तोत्रम् । ओं स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भीमः प्रवरो वरदो वरः । सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः ॥ १ ॥

ସ୍ତୋତ୍ର | ଓଁ । ସ୍ଥିର, ଅଚଳ, ପ୍ରଭୁ, ଭୟଙ୍କର, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୟାଳୁ, ମୁଖ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ହେବାର ମୂଳ।

जटी चर्मी शिखण्डी च सर्वाङ्गः सर्वभावनः । हरश्च हरिणाक्षश्च सर्वभूतहरः प्रभुः ॥ २ ॥

ଜଟା ଧାରୀ, ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୂଡ଼ା ଥିବା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା, ହର, କମଳନୟନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ହରିଥିବା, ପ୍ରଭୁ।

प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च नियतः शाश्वतो ध्रुवः । श्मशानवासी भगवान् खचरो गोचरोऽर्दनः ॥ ३ ॥

କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିରତି, ନିୟମିତ, ଚିରନ୍ତନ, ଅଚଳ, ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥିବା, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା, ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିବା, ଅର୍ଧଦେହୀ ଭଗବାନ।

अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः । उन्मत्तवेषप्रच्छन्नः सर्वलोकप्रजापतिः ॥ ४ ॥

ଯିଏ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ତପସ୍ଵୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ମଦମସ୍ତ ଭାବରେ ଲୁଚିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ।

महारूपो महाकायो वृषरूपो महायशाः । महात्मा सर्वभूतात्मा विश्वरूपो महाहनुः ॥ ५ ॥

ବଡ଼ ଆକାର ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା, ବୃଷ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଥିବା; ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ଧାରକ, ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା।

लोकपालोऽन्तर्हितात्मा प्रसादो हयगर्दभिः । पवित्रं च महांश्चैव नियमो नियमाश्रितः ॥ ६ ॥

ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା ଲୁଚିଥିବା, ଦୟାଳୁ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଗଧା ସହିତ; ପବିତ୍ର ଓ ବଡ଼, ନିୟମ ନିଜେ, ଏବଂ ନିୟମିତମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

सर्वकर्मा स्वयम्भूत आदिरादिकरो निधिः । सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः ॥ ७ ॥

ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ, ଆରମ୍ଭର ଆରମ୍ଭକର୍ତ୍ତା, ଧନର ଭଣ୍ଡାର; ହଜାର ଆଖି ଥିବା, ବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ତାରାମାନଙ୍କୁ ସାଧନ କରୁଥିବା।

चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्वरः । अत्रिरत्र्या नमस्कर्ता मृगबाणार्पणोऽनघः ॥ ८ ॥ [आद्यन्तलयकर्ता च]

ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶନି, କେତୁ, ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସେ ଅତ୍ରି ଋଷି, ରାତିର ଉପାସକ, ମୃଗଚିହ୍ନ ତୀର ଝାଡ଼ିବାରୁ, ନିଷ୍ପାପ; ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଓ ଲୟର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।

महातपा घोरतपा अदीनो दीनसाधकः । संवत्सरकरो मन्त्रः प्रमाणं परमं तपः ॥ ९ ॥

ସେ ମହାତପସ୍ବୀ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ବୀ, କେବେ ଦୁଃଖୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଦୁଃଖୀଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ସେ ବର୍ଷ ତିଆରି କରନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାପ, ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା।

योगी योज्यो महाबीजो महारेता महाबलः । सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो बीजवाहनः ॥ १० ॥

ସେ ଯୋଗୀ, ଯୋଗ୍ୟ, ମହାବୀଜ, ମହାବୀର୍ୟଶାଳୀ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ମାଲିକ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୂଳର ଅଧିକାରୀ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଉତ୍ତମ ବୀଜ ଓ ବୀଜ ଧାରଣ କରୁଥିବା।

दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः । विश्वरूपः स्वयं श्रेष्ठो बलवीरो बलो गणः ॥ ११ ॥

ସେ ଦଶବାହୁ, ଅନିମିଷ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ; ସମସ୍ତ ରୂପର ଧାରୀ, ନିଜେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ଶକ୍ତି ଓ ଗଣମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି।

गणकर्ता गणपतिर्दिग्वासाः काम एव च । मन्त्रवित्परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः ॥ १२ ॥

ସେ ଗଣମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଗଣମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱରୂପ; ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ହରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ।

कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान् । अशनी शतघ्नी खड्गी पट्‍टिशी चायुधी महान् ॥ १३ ॥

ସେ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ବାଣ ହସ୍ତରେ ଧରିଛନ୍ତି, କପାଳ ବହନ କରନ୍ତି; ବିଜୁଳି, ଶତଧାରୀ ଅସ୍ତ୍ର, ତଳୱାର, ବଣ୍ଡା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ମହାନ।

स्रुवहस्तः सुरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः । उष्णीषी च सुवक्त्रश्च उदग्रो विनतस्तथा ॥ १४ ॥

ସେ ହସ୍ତରେ ହୋମକୁଡ଼ି ଧରିଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର, ତେଜ ଦେଇଥିବା ତେଜସ୍ୱୀ, ଧନର ଭଣ୍ଡାର; ମୁଣ୍ଡରେ ପାଗଡ଼ି ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନର ଏବଂ ନମ୍ର ମଧ୍ୟ।

दीर्घश्च हरिकेशश्च सुतीर्थः कृष्ण एव च । सृगालरूपः सिद्धार्थो मुण्डः सर्वशुभङ्करः ॥ १५ ॥

ସେ ଦୀର୍ଘ ଦେହୀ, ହରିବର୍ଣ୍ଣ କେଶ ଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ, କଳା ରୂପରେ ମଧ୍ୟ; ସେ ଶୃଗାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସଫଳ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦେଇଥିବା।

अजश्च बहुरूपश्च गन्धधारी कपर्द्यपि । ऊर्ध्वरेता ऊर्ध्वलिङ्ग ऊर्ध्वशायी नभःस्थलः ॥ १६ ॥

ସେ ଅଜନ୍ମା, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସୁଗନ୍ଧ ବିକିରଣ କରନ୍ତି, ଜଟାଧାରୀ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଉପରକୁ, ସେ ଉପରକୁ ଶୟନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଆକାଶର ଅପାର ବିସ୍ତାର।

त्रिजटी चीरवासाश्च रुद्रः सेनापतिर्विभुः । अहश्चरो नक्तञ्चरस्तिग्ममन्युः सुवर्चसः ॥ १७ ॥

ସେ ତିନି ଗଠି ବା ଗଠିତ ଜଟାଧାରୀ, ଚିର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ରୁଦ୍ର, ସେନାପତି ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ସେ ଦିନେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ରାତିରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧୀ, ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

गजहा दैत्यहा कालो लोकधाता गुणाकरः । सिंहशार्दूलरूपश्च आर्द्रचर्माम्बरावृतः ॥ १८ ॥

ସେ ହାତୀ ହନନ କରନ୍ତି, ଦାନବ ହନନ କରନ୍ତି, ସମୟ ରୂପେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର; ସେ ସିଂହ ଓ ବାଘ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭିଜା ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି।

कालयोगी महानादः सर्वकामश्चतुष्पथः । निशाचरः प्रेतचारी भूतचारी महेश्वरः ॥ १९ ॥

ସେ କାଳର ଅଧିପତି, ମହାନ ଧ୍ୱନି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଚାରିପଥର ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ; ସେ ରାତିରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ପିତୃ ମଧ୍ୟରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ମହାଇଶ୍ୱର।

बहुभूतो बहुधरः स्वर्भानुरमितो गतिः । नृत्यप्रियो नित्यनर्तो नर्तकः सर्वलालसः ॥ २० ॥

ଯିଏ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଅନେକ ଭାବରେ ପ୍ରକଟିତ, ଯିଏ ଗ୍ରହଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ଅପରିମିତ ଏବଂ ଗତିର ଆକାର, ଯିଏ ନୃତ୍ୟକୁ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସଦା ନୃତ୍ୟରେ ଲୀନ, ନୃତ୍ୟକାର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦର ଭୋଗୀ।

घोरो महातपाः पाशो नित्यो गिरिरुहो नभः । सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्यतन्द्रितः ॥ २१ ॥

ଯିଏ ଭୟଙ୍କର, ମହାତପସ୍ବୀ, ପାଶ ରୂପୀ, ଚିରଅବିନାଶୀ, ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା, ଆକାଶ ସମ, ହଜାର ହାତ ଧାରୀ, ସଦା ବିଜୟୀ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ଅକ୍ଳାନ୍ତ।

अधर्षणो धर्षणात्मा यज्ञहा कामनाशकः । [मर्ष] दक्षयागापहारी च सुसहो मध्यमस्तथा ॥ २२ ॥

ଯିଏ କେହି ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ସାହସର ମୂଳ, ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରନ୍ତି, ଆସା ନାଶ କରନ୍ତି, ଡକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ ହରିଥିବା, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସହଜରେ ସହିପାରିବା ଏବଂ ମଧ୍ୟସ୍ଥ।

तेजोपहारी बलहा मुदितोऽर्थोऽजितोऽवरः । गम्भीरघोषो गम्भीरो गम्भीरबलवाहनः ॥ २३ ॥

ଯିଏ ତେଜ ହରିନେଇ, ଶକ୍ତି ନାଶ କରନ୍ତି, ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଅର୍ଥର ମୂଳ, ଅଜୟ, ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ, ଗଭୀର ସ୍ୱର ଧାରୀ, ଗଭୀର ମନ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯାନ ଧାରୀ।

न्यग्रोधरूपो न्यग्रोधो वृक्षकर्णस्थितिर्विभुः । सुतीक्ष्णदशनश्चैव महाकायो महाननः ॥ २४ ॥

ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ଆକୃତିର, ବଟବୃକ୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି, ଗଛମାନଙ୍କର କାନରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଦେହ ବଡ଼, ମୁହଁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।

विष्वक्सेनो हरिर्यज्ञः सम्युगापीडवाहनः । तीक्ष्णतापश्च हर्यश्वः सहायः कर्मकालवित् ॥ २५ ॥

ସେ ବିଶ୍ୱକ୍ଷେଣ, ହରି ଏବଂ ଯଜ୍ଞ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ବାହନ ଜୟୀ ହୁଏ; ତାଙ୍କର ତାପ ତୀବ୍ର, ହସ୍ତୀ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଅଛି, ସେ ସହାୟ ଏବଂ କାମ କରିବାର ସଠିକ୍ ସମୟ ଜାଣନ୍ତି।

विष्णुप्रसादितो यज्ञः समुद्रो बडबामुखः । हुताशनसहायश्च प्रशान्तात्मा हुताशनः ॥ २६ ॥

ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ, ସେ ଯଜ୍ଞ, ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ବାଗ୍ନିର ମୁଖ; ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ମନ ଶାନ୍ତ, ନିଜେ ଅଗ୍ନି ହେଉଛନ୍ତି।

उग्रतेजा महातेजा जन्यो विजयकालवित् । ज्योतिषामयनं सिद्धिः सर्वविग्रह एव च ॥ २७ ॥

ତାଙ୍କର ତେଜ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର, ମହାନ ତେଜ ଅଛି, ସେ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ, ବିଜୟର ସମୟ ଜାଣନ୍ତି; ସେ ଆଲୋକର ଆଶ୍ରୟ, ସଫଳତା ସ୍ୱୟଂ, ସମସ୍ତ ଆକୃତି ହେଉଛନ୍ତି।

शिखी मुण्डी जटी ज्वाली मूर्तिजो मूर्धगो बली । वेणवी पणवी ताली खली कालकटङ्कटः ॥ २८ ॥

ସିଂଗଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ଜଟାଧାରୀ, ଜ୍ୱାଳାମୟ, ବିଭିନ୍ନ ଆକାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବଳଶାଳୀ, ବାଂଶୀ ବାଜେଇଥିବା, ଡ଼ୋଲ ବାଜେଇଥିବା, ତାଳ ବାଜେଇଥିବା, ରୂଦ୍ର ସ୍ୱଭାବର, ଏବଂ କଳା ଦାନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ଭୟଙ୍କର।

नक्षत्रविग्रहमतिर्गुणबुद्धिर्लयोऽगमः । प्रजापतिर्विश्वबाहुर्विभागः सर्वगोऽमुखः ॥ २९ ॥

ସେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଆକୃତି, ବୁଦ୍ଧିମତି, ଭେଦବୁଦ୍ଧି, ସମାପ୍ତିର ଦେବତା, ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାହୁ ପ୍ରସାରିତ, ବିଭାଜନର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏବଂ ମୁହଁ ନଥିବା।