ശ്രീശിവസഹസ്രനാമസ്തോത്രമ്

ഘോരോ മഹാതപാഃ പാശോ നിത്യോ ഗിരിരുഹോ നഭഃ । സഹസ്രഹസ്തോ വിജയോ വ്യവസായോ ഹ്യതന്ദ്രിതഃ ॥ ൨൧ ॥

അവൻ ഭയാനകൻ, മഹത്തായ തപസ്സുള്ളവൻ, പാശം പോലെയുള്ളവൻ, ശാശ്വതൻ, പർവതങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ആകാശം തന്നെയായവൻ; ആയിരം കൈകളുള്ളവൻ, ജയശീലൻ, ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവൻ, ഒരിക്കലും ക്ഷീണിക്കാത്തവൻ.

അധര്ഷണോ ധര്ഷണാത്മാ യജ്ഞഹാ കാമനാശകഃ । [മര്ഷ] ദക്ഷയാഗാപഹാരീ ച സുസഹോ മധ്യമസ്തഥാ ॥ ൨൨ ॥

അവൻ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, ധൈര്യത്തിന്റെ സ്വരൂപം, യജ്ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആസക്തികളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നവൻ; ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം എടുത്തുപോയവൻ, ക്ഷമയുള്ളവൻ, എളുപ്പത്തിൽ സഹിക്കാവുന്നവൻ, മദ്ധ്യസ്ഥൻ.

തേജോപഹാരീ ബലഹാ മുദിതോഽര്ഥോഽജിതോഽവരഃ । ഗമ്ഭീരഘോഷോ ഗമ്ഭീരോ ഗമ്ഭീരബലവാഹനഃ ॥ ൨൩ ॥

അവൻ തേജസ് അപഹരിക്കുന്നവൻ, ബലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, സന്തോഷത്തോടെ ഉള്ളവൻ, അർത്ഥം തന്നെയായവൻ, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, ഏറ്റവും താഴെയുള്ളവൻ; ആഴമുള്ള ശബ്ദമുള്ളവൻ, ഗംഭീരനായവൻ, ഗംഭീരശക്തിയുള്ള വാഹനം ഉള്ളവൻ.

ന്യഗ്രോധരൂപോ ന്യഗ്രോധോ വൃക്ഷകര്ണസ്ഥിതിര്വിഭുഃ । സുതീക്ഷ്ണദശനശ്ചൈവ മഹാകായോ മഹാനനഃ ॥ ൨൪ ॥

അവൻ ആൽമരത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ചവനാണ്, അവൻ തന്നെയാണ് ആൽമരം, എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളുടെയും കാതുകളിൽ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു, അവൻ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ള പല്ലുകളുള്ളവൻ, വലുതായ ശരീരവും വലിയ വായും ഉള്ളവൻ.

വിഷ്വക്സേനോ ഹരിര്യജ്ഞഃ സമ്യുഗാപീഡവാഹനഃ । തീക്ഷ്ണതാപശ്ച ഹര്യശ്വഃ സഹായഃ കര്മകാലവിത് ॥ ൨൫ ॥

അവൻ വിശ്വക്ഷേണനാണ്, ഹരിയാണ്, യജ്ഞം തന്നെയാണ്; യുദ്ധത്തിൽ വിജയിക്കുന്നവൻ അവന്റെ വാഹനമാണ്; അത്യന്തം ഉഷ്ണതയുള്ളവൻ, മഞ്ഞള നിറമുള്ള കുതിരകളുള്ളവൻ, സ്നേഹപൂർവ്വം കൂടെ നിൽക്കുന്നവൻ, പ്രവർത്തിക്കാൻ യോജിച്ച സമയത്തെ അറിയുന്നവനും ആകുന്നു.

വിഷ്ണുപ്രസാദിതോ യജ്ഞഃ സമുദ്രോ ബഡബാമുഖഃ । ഹുതാശനസഹായശ്ച പ്രശാന്താത്മാ ഹുതാശനഃ ॥ ൨൬ ॥

അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ കൃപയിൽ സന്തുഷ്ടനാണ്, യജ്ഞം തന്നെയാണ്, സമുദ്രം തന്നെയാണ്, സമുദ്രത്തിനടിയിലെ അഗ്നിയുടെ വായാണ്; അഗ്നിദേവന്റെ കൂടെ കൂടിയവൻ, സമാധാനപൂർവ്വമായ മനസ്സുള്ളവൻ, അഗ്നിദേവൻ തന്നെയാണ്.

ഉഗ്രതേജാ മഹാതേജാ ജന്യോ വിജയകാലവിത് । ജ്യോതിഷാമയനം സിദ്ധിഃ സര്വവിഗ്രഹ ഏവ ച ॥ ൨൭ ॥

അവൻ ഭയങ്കരമായ തേജസ്സുള്ളവൻ, മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവൻ, സൃഷ്ടിയുടെ കാരണമാകുന്നവൻ, വിജയത്തിനുള്ള യുക്തമായ സമയത്തെ അറിയുന്നവൻ; പ്രകാശത്തിന്റെ ആധാരവും, സിദ്ധിയും, എല്ലാ രൂപങ്ങളുടെയും സാക്ഷാത്കാരവുമാണ്.

ശിഖീ മുണ്ഡീ ജടീ ജ്വാലീ മൂര്തിജോ മൂര്ധഗോ ബലീ । വേണവീ പണവീ താലീ ഖലീ കാലകടങ്കടഃ ॥ ൨൮ ॥

അവൻ കിരീടം ധരിച്ചവൻ, മുണ്ടൻ, ജടകളുള്ളവൻ, ജ്വാലപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, പല രൂപങ്ങളിൽ ജനിച്ചവൻ, തലയിലുമാലയുള്ളവൻ, ശക്തനാണ്. അവൻ കുഴലൂതി, പകൽവാദ്യം വായിച്ചു, താളം അടിച്ചു, ക്രൂരനും ഭയാനകമായ കറുത്ത പല്ലുള്ളവനും ആണ്.

നക്ഷത്രവിഗ്രഹമതിര്ഗുണബുദ്ധിര്ലയോഽഗമഃ । പ്രജാപതിര്വിശ്വബാഹുര്വിഭാഗഃ സര്വഗോഽമുഖഃ ॥ ൨൯ ॥

അവൻ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രൂപം, ഉത്തമമായ ബുദ്ധി, വിവേകശക്തി, ലയവും, ആരും സമീപിക്കാനാകാത്തവനും ആണ്. അവൻ സൃഷ്ടികർത്താവും, എല്ലായിടത്തും കൈകൾ ഉള്ളവനും, വിഭജിക്കുന്നവനും, എല്ലായിടത്തും ഉള്ളവനും, മുഖമില്ലാത്തവനും ആണ്.

വിമോചനഃ സുസരണോ ഹിരണ്യകവചോദ്ഭവഃ । മേഢ്രജോ ബലചാരീ ച മഹീചാരീ സ്രുതസ്തഥാ ॥ ൩൦ ॥ [മേഘജോ]

അവൻ മോചനം നൽകുന്നവൻ, നല്ല വഴി കാണിക്കുന്നവൻ, പൊൻ കാവചത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, ലിംഗത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചവൻ, ശക്തിയോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ഭൂമിയിൽ നടക്കുന്നവൻ, ഒഴുകുന്നവനും ആണ്.

സര്വതൂര്യനിനാദീ ച സര്വാതോദ്യപരിഗ്രഹഃ । വ്യാലരൂപോ ഗുഹാവാസീ ഗുഹോ മാലീ തരങ്ഗവിത് ॥ ൩൧ ॥

അവൻ എല്ലാ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം, എല്ലാ സംഗീതോപകരണങ്ങളും കൈവശമുള്ളവൻ, പാമ്പിന്റെ രൂപം, ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്നവൻ, രഹസ്യമായവൻ, മാല ധരിച്ചവൻ, തിരകളെ അറിയുന്നവനും ആണ്.

ത്രിദശസ്ത്രികാലധൃക്കര്മസര്വബന്ധവിമോചനഃ । ബന്ധനസ്ത്വസുരേന്ദ്രാണാം യുധിശത്രുവിനാശനഃ ॥ ൩൨ ॥

മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും മൂന്നു കാലങ്ങളെയും താങ്ങുന്നവൻ, എല്ലാ കർമ്മബന്ധങ്ങളെയും മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ, അസുരരാജാക്കന്മാർക്ക് ബന്ധനമായവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

സാങ്ഖ്യപ്രസാദോ ദുര്വാസാഃ സര്വസാധുനിഷേവിതഃ । പ്രസ്കന്ദനോ വിഭാഗജ്ഞോ അതുല്യോ യജ്ഞഭാഗവിത് ॥ ൩൩ ॥

സാംഖ്യശാസ്ത്രത്തിലെ ശാന്തതയായവൻ, സഹിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവൻ, എല്ലാ സദ്ഗുണികളാലും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ, എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും അതിജയിക്കുന്നവൻ, വ്യത്യാസങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, ഉപമയില്ലാത്തവൻ, യജ്ഞഫലങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ.

സര്വവാസഃ സര്വചാരീ ദുര്വാസാ വാസവോഽമരഃ । ഹൈമോ ഹേമകരോഽയജ്ഞഃ സര്വധാരീ ധരോത്തമഃ ॥ ൩൪ ॥ [യജ്ഞഃ]

എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും വസിക്കുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, സഹിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവൻ, വാസസ്ഥലങ്ങളുടെ അധിപൻ, അമരനായവൻ, പൊന്നുപോലെയുള്ളവൻ, പൊൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, യജ്ഞത്തിന് അതീതനായവൻ, എല്ലാറ്റിനെയും താങ്ങുന്നവൻ, ഭൂമിയിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവൻ.

ലോഹിതാക്ഷോ മഹാക്ഷശ്ച വിജയാക്ഷോ വിശാരദഃ । സങ്ഗ്രഹോ നിഗ്രഹഃ കര്താ സര്പചീരനിവാസനഃ ॥ ൩൫ ॥

ചുവപ്പുനേത്രനായവൻ, വലിയ കണ്ണുകളുള്ളവൻ, വിജയദൃഷ്ടിയുള്ളവൻ, നൈപുണ്യമുള്ളവൻ, എല്ലാം സമാഹരിക്കുന്നവൻ, നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, പ്രവർത്തനശീലനായവൻ, പാമ്പിന്റെ ചർമ്മം ധരിക്കുന്നവൻ.

മുഖ്യോഽമുഖ്യശ്ച ദേഹശ്ച കാഹലിഃ സര്വകാമദഃ । സര്വകാലപ്രസാദശ്ച സുബലോ ബലരൂപധൃത് ॥ ൩൬ ॥

അവൻ പ്രധാനനും പ്രധാനമല്ലാത്തവനും ആകുന്നു, എല്ലാ രൂപങ്ങളുടെയും ദേഹമായവൻ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂരിപ്പിക്കുന്നവൻ, എല്ലാകാലത്തും അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവൻ, അത്യന്തം ശക്തനായവൻ, ശക്തിയുടെ രൂപം ധരിച്ചവൻ.

സര്വകാമവരശ്ചൈവ സര്വദഃ സര്വതോമുഖഃ । ആകാശനിര്വിരൂപശ്ച നിപാതീ ഹ്യവശഃ ഖഗഃ ॥ ൩൭ ॥

അവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും വരം നൽകുന്നവൻ, എല്ലാം നൽകുന്നവൻ, എല്ലാടെയും മുഖമുള്ളവൻ, ആകാശംപോലെ രൂപരഹിതൻ, പലവിധ രൂപങ്ങളുള്ളവൻ, താഴെ ഇറങ്ങുന്നവൻ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവൻ, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ.

രൌദ്രരൂപോഽമ്ശുരാദിത്യോ ബഹുരശ്മിഃ സുവര്ചസീ । വസുവേഗോ മഹാവേഗോ മനോവേഗോ നിശാചരഃ ॥ ൩൮ ॥

അവൻ ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ളവൻ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, അനേകം കിരണങ്ങളുള്ളവൻ, മഹത്തായ തേജസ്സുള്ളവൻ, വാതുപോലെ വേഗമുള്ളവൻ, അതിവേഗിയുള്ളവൻ, മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ.

സര്വവാസീ ശ്രിയാവാസീ ഉപദേശകരോഽകരഃ । മുനിരാത്മനിരാലോകഃ സമ്ഭഗ്നശ്ച സഹസ്രദഃ ॥ ൩൯ ॥

അവൻ എല്ലായിടത്തും വസിക്കുന്നവൻ, ഐശ്വര്യത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ഉപദേശം നൽകുന്നവൻ, പ്രവർത്തനമില്ലാത്തവൻ, മഹാത്മാവായ മുനി, സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, അജ്ഞാനം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആയിരം വരങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ.

പക്ഷീ ച പക്ഷരൂപശ്ച അതിദീപ്തോ വിശാം പതിഃ । ഉന്മാദോ മദനഃ കാമോ ഹ്യശ്വത്ഥോഽര്ഥകരോ യശഃ ॥ ൪൦ ॥

അവൻ പക്ഷിയാണ്, പക്ഷിയുടെ രൂപവും അവനാണ്, അതിയായി പ്രകാശിക്കുന്നവനും ലോകങ്ങളുടെ നാഥനും ആകുന്നു. അവൻ ഭ്രമവും, പ്രേമദേവനും, ആഗ്രഹവും, അശ്വത്തവൃക്ഷവും, അർത്ഥം നൽകുന്നവനും, പ്രശസ്തിയും ആകുന്നു.

വാമദേവശ്ച വാമശ്ച പ്രാഗ്ദക്ഷിണശ്ച വാമനഃ । സിദ്ധയോഗീ മഹര്ഷിശ്ച സിദ്ധാര്ഥഃ സിദ്ധസാധകഃ ॥ ൪൧ ॥

അവൻ വാമദേവനാണ്, സൗമ്യനും, കിഴക്കും തെക്കും വടിവിലുള്ളവനും, വാമനനും ആകുന്നു. അവൻ സിദ്ധനായ യോഗിയും, മഹർഷിയും, ലക്ഷ്യം നേടിയവനും, സിദ്ധിയെ നേടുന്നവനും ആകുന്നു.

ഭിക്ഷുശ്ച ഭിക്ഷുരൂപശ്ച വിപണോ മൃദുരവ്യയഃ । മഹാസേനോ വിശാഖശ്ച ഷഷ്ടിഭാഗോ ഗവാം പതിഃ ॥ ൪൨ ॥

അവൻ ഭിക്ഷുക്കളിൽ ഒരാളാണ്, ഭിക്ഷുക്കളുടെ രൂപവും അവനാണ്, വ്യാപാരിയും, സൗമ്യനും, അക്ഷയനും ആകുന്നു. അവൻ മഹാസേനനും, വിശാഖനും, ആറിൽ ഒരു ഭാഗവും, പശുക്കളുടെ ഉടമയും ആകുന്നു.

വജ്രഹസ്തശ്ച വിഷ്കമ്ഭീ ചമൂസ്തമ്ഭന ഏവ ച । വൃത്താവൃത്തകരസ്താലോ മധുര്മധുകലോചനഃ ॥ ൪൩ ॥

അവൻ വജ്രം കൈയിൽ പിടിക്കുന്നവനാണ്, ഭാരം താങ്ങുന്നവനും, സൈന്യങ്ങളെ തടയുന്നവനും ആകുന്നു. അവൻ നല്ലതും ചീത്തയും ചെയ്യുന്നവനും, താളവൃക്ഷവും, മധുരവും, തേൻപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുമുള്ളവനും ആകുന്നു.

വാചസ്പത്യോ വാജസനോ നിത്യമാശ്രമപൂജിതഃ । [നിത്യമാശ്രിതപൂജിതഃ] ബ്രഹ്മചാരീ ലോകചാരീ സര്വചാരീ വിചാരവിത് ॥ ൪൪ ॥

വാക്കിന്റെ അധിപൻ, ശക്തിയുടെ ഉടമ, സദാ ആശ്രമങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവൻ, എല്ലായ്പ്പോഴും അഭയം തേടുന്നവരാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവൻ, ബ്രഹ്മചാരി, ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, എല്ലാം അന്വേഷിച്ച് അറിയുന്നവൻ.

ഈശാന ഈശ്വരഃ കാലോ നിശാചാരീ പിനാകഭൃത് । നിമിത്തസ്ഥോ നിമിത്തം ച നന്ദിര്നന്ദികരോ ഹരിഃ ॥ ൪൫ ॥

ഈശാനൻ, പരമാധിപതി, കാലം തന്നേ, രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, പിനാകം വഹിക്കുന്നവൻ, കാരണങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, സ്വയം കാരണമാകുന്നവൻ, നന്ദി, സന്തോഷം നൽകുന്നവൻ, ദുഃഖം നീക്കുന്നവൻ, സിംഹം, നാശം വരുത്തുന്നവൻ, സൃഷ്ടാവും മൂലപിതാവും.

നന്ദീശ്വരശ്ച നന്ദീ ച നന്ദനോ നന്ദിവര്ധനഃ । ഭഗഹാരീ നിഹന്താ ച കാലോ ബ്രഹ്മാ പിതാമഹഃ ॥ ൪൬ ॥

നന്ദിയുടെ അധിപൻ, നന്ദി തന്നെ, സന്തോഷത്തിന്റെ ഉറവിടം, സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ, ഭാഗ്യം അകറ്റുന്നവൻ, നാശം വരുത്തുന്നവൻ, കാലം, ബ്രഹ്മാവ്, മൂലപിതാവ്.

ചതുര്മുഖോ മഹാലിങ്ഗശ്ചാരുലിങ്ഗസ്തഥൈവ ച । ലിങ്ഗാധ്യക്ഷഃ സുരാധ്യക്ഷോ യോഗാധ്യക്ഷോ യുഗാവഹഃ ॥ ൪൭ ॥

നാലുമുഖമുള്ളവൻ, മഹാലിംഗം, മനോഹരമായ ലിംഗം, ലിംഗത്തിന്റെ രക്ഷകൻ, ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ, യോഗികളുടെ അധിപൻ, യുഗങ്ങൾ ആരംഭിപ്പിക്കുന്നവൻ.

ബീജാധ്യക്ഷോ ബീജകര്താ അധ്യാത്മാനുഗതോ ബലഃ । ഇതിഹാസഃ സകല്പശ്ച ഗൌതമോഽഥ നിശാകരഃ ॥ ൪൮ ॥

അവൻ എല്ലാ വിത്തുകളെയും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവനും, വിത്തുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും, ആത്മാവിനെ അനുഗമിക്കുന്നവനും, ശക്തിയുടെ സ്വരൂപവുമാണ്. അവൻ ചരിത്രവും, ദൃഢനിശ്ചയവുമാണ്. അവൻ ഗൗതമനും, രാത്രിയുടെ സ്രഷ്ടാവുമാണ്.

ദമ്ഭോ ഹ്യദമ്ഭോ വൈദമ്ഭോ വശ്യോ വശകരഃ കലിഃ । ലോകകര്താ പശുപതിര്മഹാകര്താ ഹ്യനൌഷധഃ ॥ ൪൯ ॥

അവൻ കപടത്വം തന്നെയും, കപടത്വമില്ലായ്മയും, കപടത്വത്തിന്റെ ഭാവവും ആണ്. അവൻ അനുസരിക്കാവുന്നവനും, അനുസരിപ്പിക്കുന്നവനും, കലിയുഗവുമാണ്. ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും, പശുക്കളുടെ നാഥനും, മഹാസ്രഷ്ടാവും, മരുന്നില്ലാത്തവനുമാണ്.