ശ്രീശിവസഹസ്രനാമസ്തോത്രമ്

ദശബാഹുസ്ത്വനിമിഷോ നീലകണ്ഠ ഉമാപതിഃ । വിശ്വരൂപഃ സ്വയം ശ്രേഷ്ഠോ ബലവീരോ ബലോ ഗണഃ ॥ ൧൧ ॥

അവൻ പത്തു കൈകളുള്ളവൻ, കണ്ണടയാത്തവൻ, നീലകണ്ഠൻ, ഉമയുടെ ഭർത്താവ്, സർവ്വരൂപൻ, സ്വയം ശ്രേഷ്ഠൻ, മഹാബലശാലി, ബലത്തിന്റെ സ്വരൂപം, ഗണങ്ങളുടെ നായകനാണ്.

ഗണകര്താ ഗണപതിര്ദിഗ്വാസാഃ കാമ ഏവ ച । മന്ത്രവിത്പരമോ മന്ത്രഃ സര്വഭാവകരോ ഹരഃ ॥ ൧൨ ॥

സകലഗണങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, ഗണങ്ങളുടെ അധിപനുമാണ് അദ്ദേഹം. ദിശകളെ വസ്ത്രമായി ധരിച്ചവനും, ആഗ്രഹം തന്നെയും. മന്ത്രങ്ങളെ അറിയുന്നവനും, പരമമായ മന്ത്രം തന്നെയും, എല്ലായിടത്തും ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും, ദു:ഖങ്ങൾ നീക്കുന്നവനും ആകുന്നു.

കമണ്ഡലുധരോ ധന്വീ ബാണഹസ്തഃ കപാലവാന് । അശനീ ശതഘ്നീ ഖഡ്ഗീ പട്‍ടിശീ ചായുധീ മഹാന് ॥ ൧൩ ॥

കമണ്ഡലു കൈവശമുള്ളവനും, വില്ലും അമ്പും കൈവശമുള്ളവനും, കപാലം കൈവശമുള്ളവനും ആകുന്നു. ഇടിമുഴങ്ങും ആയുധവും, നൂറ് പാളികളുള്ള ആയുധവും, വാൾ, കുന്തം എന്നിവയും ധരിച്ചവനും, ആയുധധാരികളിൽ മഹത്തായവനും.

സ്രുവഹസ്തഃ സുരൂപശ്ച തേജസ്തേജസ്കരോ നിധിഃ । ഉഷ്ണീഷീ ച സുവക്ത്രശ്ച ഉദഗ്രോ വിനതസ്തഥാ ॥ ൧൪ ॥

യാഗഹോമത്തിനുള്ള കരണ്ടി കൈവശമുള്ളവനും, മനോഹരമായ രൂപമുള്ളവനും, പ്രകാശം നൽകുന്ന പ്രകാശം തന്നെയും, മഹത്തായ ധനസമ്പത്തും. ഉഷ്ണീഷം ധരിച്ചവനും, സുന്ദരമായ മുഖമുള്ളവനും, ഉയർന്നവനും, അതുപോലെ വിനയമുള്ളവനും.

ദീര്ഘശ്ച ഹരികേശശ്ച സുതീര്ഥഃ കൃഷ്ണ ഏവ ച । സൃഗാലരൂപഃ സിദ്ധാര്ഥോ മുണ്ഡഃ സര്വശുഭങ്കരഃ ॥ ൧൫ ॥

ഉയരമുള്ളവനും, മഞ്ഞള നിറമുള്ള മുടിയുള്ളവനും, ഉത്തമമായ തീർത്ഥമായവനും, കറുത്തവനും. നരി രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നവനും, സിദ്ധി നേടിയവനും, മുണ്ടൻ തലവുമുള്ളവനും, സർവ്വശുഭം നൽകുന്നവനും.

അജശ്ച ബഹുരൂപശ്ച ഗന്ധധാരീ കപര്ദ്യപി । ഊര്ധ്വരേതാ ഊര്ധ്വലിങ്ഗ ഊര്ധ്വശായീ നഭഃസ്ഥലഃ ॥ ൧൬ ॥

അവൻ ജനനമില്ലാത്തവനും, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവനും, സുഗന്ധം വഹിക്കുന്നവനും, ജടാമുടിയുള്ളവനും ആണു. അവന്റെ ശക്തി മേലോട്ടാണ്, അവന്റെ ചിഹ്നം മേലോട്ടാണ്, അവൻ മേലോട്ടു കിടക്കുന്നു, ആകാശത്തിന്റെ വിശാലതയും അവനാണ്.

ത്രിജടീ ചീരവാസാശ്ച രുദ്രഃ സേനാപതിര്വിഭുഃ । അഹശ്ചരോ നക്തഞ്ചരസ്തിഗ്മമന്യുഃ സുവര്ചസഃ ॥ ൧൭ ॥

അവൻ മൂന്നു കെട്ടുള്ളവനും, വൃക്ഷത്വക്കുടുപ്പും ധരിക്കുന്നവനും, രുദ്രനും, സൈന്യങ്ങളുടെ നായകനും, എല്ലിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനും ആണു. അവൻ പകലും സഞ്ചരിക്കുന്നു, രാത്രിയും സഞ്ചരിക്കുന്നു, കഠിനകോപമുള്ളവനും, ഉജ്ജ്വലമായ തേജസ്സുള്ളവനും ആണു.

ഗജഹാ ദൈത്യഹാ കാലോ ലോകധാതാ ഗുണാകരഃ । സിംഹശാര്ദൂലരൂപശ്ച ആര്ദ്രചര്മാമ്ബരാവൃതഃ ॥ ൧൮ ॥

അവൻ ആനയെ സംഹരിച്ചവനും, അസുരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവനും, കാലവും, ലോകങ്ങളെ താങ്ങുന്നവനും, ഗുണങ്ങളുടെ നിധിയുമാണ്. സിംഹവും കടുവയും എന്നിങ്ങനെ പല രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു, ഈർപ്പെട്ട ത്വക്ക് ധരിച്ചവനുമാണ്.

കാലയോഗീ മഹാനാദഃ സര്വകാമശ്ചതുഷ്പഥഃ । നിശാചരഃ പ്രേതചാരീ ഭൂതചാരീ മഹേശ്വരഃ ॥ ൧൯ ॥

അവൻ കാലത്തിന്റെ അധിപനാണ്, മഹാനാദം, എല്ലാപ്രാർത്ഥനകളും നിറവേറ്റുന്നവൻ, നാലു വഴികളും അവനാണ്. അവൻ രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, പ്രേതരോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഭൂതങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു, മഹേശ്വരനാണ്.

ബഹുഭൂതോ ബഹുധരഃ സ്വര്ഭാനുരമിതോ ഗതിഃ । നൃത്യപ്രിയോ നിത്യനര്തോ നര്തകഃ സര്വലാലസഃ ॥ ൨൦ ॥

അവൻ അനേകം രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചവൻ, അനേകം ഭാവങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവൻ, ഗ്രഹണത്തിന് കാരണമാകുന്ന സ്വർഭാനു, അളക്കാനാവാത്തവൻ, സഞ്ചാരത്തിന്റെ സ്വരൂപം; നൃത്തം ആസ്വദിക്കുന്നവൻ, എപ്പോഴും നൃത്തം ചെയ്യുന്നവൻ, നർത്തകൻ, എല്ലാം ആസ്വദിക്കുന്നവൻ.

ഘോരോ മഹാതപാഃ പാശോ നിത്യോ ഗിരിരുഹോ നഭഃ । സഹസ്രഹസ്തോ വിജയോ വ്യവസായോ ഹ്യതന്ദ്രിതഃ ॥ ൨൧ ॥

അവൻ ഭയാനകൻ, മഹത്തായ തപസ്സുള്ളവൻ, പാശം പോലെയുള്ളവൻ, ശാശ്വതൻ, പർവതങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ആകാശം തന്നെയായവൻ; ആയിരം കൈകളുള്ളവൻ, ജയശീലൻ, ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവൻ, ഒരിക്കലും ക്ഷീണിക്കാത്തവൻ.

അധര്ഷണോ ധര്ഷണാത്മാ യജ്ഞഹാ കാമനാശകഃ । [മര്ഷ] ദക്ഷയാഗാപഹാരീ ച സുസഹോ മധ്യമസ്തഥാ ॥ ൨൨ ॥

അവൻ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, ധൈര്യത്തിന്റെ സ്വരൂപം, യജ്ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആസക്തികളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നവൻ; ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം എടുത്തുപോയവൻ, ക്ഷമയുള്ളവൻ, എളുപ്പത്തിൽ സഹിക്കാവുന്നവൻ, മദ്ധ്യസ്ഥൻ.

തേജോപഹാരീ ബലഹാ മുദിതോഽര്ഥോഽജിതോഽവരഃ । ഗമ്ഭീരഘോഷോ ഗമ്ഭീരോ ഗമ്ഭീരബലവാഹനഃ ॥ ൨൩ ॥

അവൻ തേജസ് അപഹരിക്കുന്നവൻ, ബലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, സന്തോഷത്തോടെ ഉള്ളവൻ, അർത്ഥം തന്നെയായവൻ, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, ഏറ്റവും താഴെയുള്ളവൻ; ആഴമുള്ള ശബ്ദമുള്ളവൻ, ഗംഭീരനായവൻ, ഗംഭീരശക്തിയുള്ള വാഹനം ഉള്ളവൻ.

ന്യഗ്രോധരൂപോ ന്യഗ്രോധോ വൃക്ഷകര്ണസ്ഥിതിര്വിഭുഃ । സുതീക്ഷ്ണദശനശ്ചൈവ മഹാകായോ മഹാനനഃ ॥ ൨൪ ॥

അവൻ ആൽമരത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ചവനാണ്, അവൻ തന്നെയാണ് ആൽമരം, എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളുടെയും കാതുകളിൽ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു, അവൻ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ള പല്ലുകളുള്ളവൻ, വലുതായ ശരീരവും വലിയ വായും ഉള്ളവൻ.

വിഷ്വക്സേനോ ഹരിര്യജ്ഞഃ സമ്യുഗാപീഡവാഹനഃ । തീക്ഷ്ണതാപശ്ച ഹര്യശ്വഃ സഹായഃ കര്മകാലവിത് ॥ ൨൫ ॥

അവൻ വിശ്വക്ഷേണനാണ്, ഹരിയാണ്, യജ്ഞം തന്നെയാണ്; യുദ്ധത്തിൽ വിജയിക്കുന്നവൻ അവന്റെ വാഹനമാണ്; അത്യന്തം ഉഷ്ണതയുള്ളവൻ, മഞ്ഞള നിറമുള്ള കുതിരകളുള്ളവൻ, സ്നേഹപൂർവ്വം കൂടെ നിൽക്കുന്നവൻ, പ്രവർത്തിക്കാൻ യോജിച്ച സമയത്തെ അറിയുന്നവനും ആകുന്നു.

വിഷ്ണുപ്രസാദിതോ യജ്ഞഃ സമുദ്രോ ബഡബാമുഖഃ । ഹുതാശനസഹായശ്ച പ്രശാന്താത്മാ ഹുതാശനഃ ॥ ൨൬ ॥

അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ കൃപയിൽ സന്തുഷ്ടനാണ്, യജ്ഞം തന്നെയാണ്, സമുദ്രം തന്നെയാണ്, സമുദ്രത്തിനടിയിലെ അഗ്നിയുടെ വായാണ്; അഗ്നിദേവന്റെ കൂടെ കൂടിയവൻ, സമാധാനപൂർവ്വമായ മനസ്സുള്ളവൻ, അഗ്നിദേവൻ തന്നെയാണ്.

ഉഗ്രതേജാ മഹാതേജാ ജന്യോ വിജയകാലവിത് । ജ്യോതിഷാമയനം സിദ്ധിഃ സര്വവിഗ്രഹ ഏവ ച ॥ ൨൭ ॥

അവൻ ഭയങ്കരമായ തേജസ്സുള്ളവൻ, മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവൻ, സൃഷ്ടിയുടെ കാരണമാകുന്നവൻ, വിജയത്തിനുള്ള യുക്തമായ സമയത്തെ അറിയുന്നവൻ; പ്രകാശത്തിന്റെ ആധാരവും, സിദ്ധിയും, എല്ലാ രൂപങ്ങളുടെയും സാക്ഷാത്കാരവുമാണ്.

ശിഖീ മുണ്ഡീ ജടീ ജ്വാലീ മൂര്തിജോ മൂര്ധഗോ ബലീ । വേണവീ പണവീ താലീ ഖലീ കാലകടങ്കടഃ ॥ ൨൮ ॥

അവൻ കിരീടം ധരിച്ചവൻ, മുണ്ടൻ, ജടകളുള്ളവൻ, ജ്വാലപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, പല രൂപങ്ങളിൽ ജനിച്ചവൻ, തലയിലുമാലയുള്ളവൻ, ശക്തനാണ്. അവൻ കുഴലൂതി, പകൽവാദ്യം വായിച്ചു, താളം അടിച്ചു, ക്രൂരനും ഭയാനകമായ കറുത്ത പല്ലുള്ളവനും ആണ്.

നക്ഷത്രവിഗ്രഹമതിര്ഗുണബുദ്ധിര്ലയോഽഗമഃ । പ്രജാപതിര്വിശ്വബാഹുര്വിഭാഗഃ സര്വഗോഽമുഖഃ ॥ ൨൯ ॥

അവൻ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രൂപം, ഉത്തമമായ ബുദ്ധി, വിവേകശക്തി, ലയവും, ആരും സമീപിക്കാനാകാത്തവനും ആണ്. അവൻ സൃഷ്ടികർത്താവും, എല്ലായിടത്തും കൈകൾ ഉള്ളവനും, വിഭജിക്കുന്നവനും, എല്ലായിടത്തും ഉള്ളവനും, മുഖമില്ലാത്തവനും ആണ്.

വിമോചനഃ സുസരണോ ഹിരണ്യകവചോദ്ഭവഃ । മേഢ്രജോ ബലചാരീ ച മഹീചാരീ സ്രുതസ്തഥാ ॥ ൩൦ ॥ [മേഘജോ]

അവൻ മോചനം നൽകുന്നവൻ, നല്ല വഴി കാണിക്കുന്നവൻ, പൊൻ കാവചത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, ലിംഗത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചവൻ, ശക്തിയോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ഭൂമിയിൽ നടക്കുന്നവൻ, ഒഴുകുന്നവനും ആണ്.

സര്വതൂര്യനിനാദീ ച സര്വാതോദ്യപരിഗ്രഹഃ । വ്യാലരൂപോ ഗുഹാവാസീ ഗുഹോ മാലീ തരങ്ഗവിത് ॥ ൩൧ ॥

അവൻ എല്ലാ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം, എല്ലാ സംഗീതോപകരണങ്ങളും കൈവശമുള്ളവൻ, പാമ്പിന്റെ രൂപം, ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്നവൻ, രഹസ്യമായവൻ, മാല ധരിച്ചവൻ, തിരകളെ അറിയുന്നവനും ആണ്.

ത്രിദശസ്ത്രികാലധൃക്കര്മസര്വബന്ധവിമോചനഃ । ബന്ധനസ്ത്വസുരേന്ദ്രാണാം യുധിശത്രുവിനാശനഃ ॥ ൩൨ ॥

മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും മൂന്നു കാലങ്ങളെയും താങ്ങുന്നവൻ, എല്ലാ കർമ്മബന്ധങ്ങളെയും മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ, അസുരരാജാക്കന്മാർക്ക് ബന്ധനമായവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

സാങ്ഖ്യപ്രസാദോ ദുര്വാസാഃ സര്വസാധുനിഷേവിതഃ । പ്രസ്കന്ദനോ വിഭാഗജ്ഞോ അതുല്യോ യജ്ഞഭാഗവിത് ॥ ൩൩ ॥

സാംഖ്യശാസ്ത്രത്തിലെ ശാന്തതയായവൻ, സഹിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവൻ, എല്ലാ സദ്ഗുണികളാലും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ, എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും അതിജയിക്കുന്നവൻ, വ്യത്യാസങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, ഉപമയില്ലാത്തവൻ, യജ്ഞഫലങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ.

സര്വവാസഃ സര്വചാരീ ദുര്വാസാ വാസവോഽമരഃ । ഹൈമോ ഹേമകരോഽയജ്ഞഃ സര്വധാരീ ധരോത്തമഃ ॥ ൩൪ ॥ [യജ്ഞഃ]

എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും വസിക്കുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, സഹിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവൻ, വാസസ്ഥലങ്ങളുടെ അധിപൻ, അമരനായവൻ, പൊന്നുപോലെയുള്ളവൻ, പൊൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, യജ്ഞത്തിന് അതീതനായവൻ, എല്ലാറ്റിനെയും താങ്ങുന്നവൻ, ഭൂമിയിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവൻ.

ലോഹിതാക്ഷോ മഹാക്ഷശ്ച വിജയാക്ഷോ വിശാരദഃ । സങ്ഗ്രഹോ നിഗ്രഹഃ കര്താ സര്പചീരനിവാസനഃ ॥ ൩൫ ॥

ചുവപ്പുനേത്രനായവൻ, വലിയ കണ്ണുകളുള്ളവൻ, വിജയദൃഷ്ടിയുള്ളവൻ, നൈപുണ്യമുള്ളവൻ, എല്ലാം സമാഹരിക്കുന്നവൻ, നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, പ്രവർത്തനശീലനായവൻ, പാമ്പിന്റെ ചർമ്മം ധരിക്കുന്നവൻ.

മുഖ്യോഽമുഖ്യശ്ച ദേഹശ്ച കാഹലിഃ സര്വകാമദഃ । സര്വകാലപ്രസാദശ്ച സുബലോ ബലരൂപധൃത് ॥ ൩൬ ॥

അവൻ പ്രധാനനും പ്രധാനമല്ലാത്തവനും ആകുന്നു, എല്ലാ രൂപങ്ങളുടെയും ദേഹമായവൻ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂരിപ്പിക്കുന്നവൻ, എല്ലാകാലത്തും അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവൻ, അത്യന്തം ശക്തനായവൻ, ശക്തിയുടെ രൂപം ധരിച്ചവൻ.

സര്വകാമവരശ്ചൈവ സര്വദഃ സര്വതോമുഖഃ । ആകാശനിര്വിരൂപശ്ച നിപാതീ ഹ്യവശഃ ഖഗഃ ॥ ൩൭ ॥

അവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും വരം നൽകുന്നവൻ, എല്ലാം നൽകുന്നവൻ, എല്ലാടെയും മുഖമുള്ളവൻ, ആകാശംപോലെ രൂപരഹിതൻ, പലവിധ രൂപങ്ങളുള്ളവൻ, താഴെ ഇറങ്ങുന്നവൻ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവൻ, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ.

രൌദ്രരൂപോഽമ്ശുരാദിത്യോ ബഹുരശ്മിഃ സുവര്ചസീ । വസുവേഗോ മഹാവേഗോ മനോവേഗോ നിശാചരഃ ॥ ൩൮ ॥

അവൻ ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ളവൻ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, അനേകം കിരണങ്ങളുള്ളവൻ, മഹത്തായ തേജസ്സുള്ളവൻ, വാതുപോലെ വേഗമുള്ളവൻ, അതിവേഗിയുള്ളവൻ, മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ.

സര്വവാസീ ശ്രിയാവാസീ ഉപദേശകരോഽകരഃ । മുനിരാത്മനിരാലോകഃ സമ്ഭഗ്നശ്ച സഹസ്രദഃ ॥ ൩൯ ॥

അവൻ എല്ലായിടത്തും വസിക്കുന്നവൻ, ഐശ്വര്യത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ഉപദേശം നൽകുന്നവൻ, പ്രവർത്തനമില്ലാത്തവൻ, മഹാത്മാവായ മുനി, സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, അജ്ഞാനം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആയിരം വരങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ.