ശ്രീശിവസഹസ്രനാമസ്തോത്രമ്

स्तोत्रम् । ओं स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भीमः प्रवरो वरदो वरः । सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः ॥ १ ॥

അവൻ അചഞ്ചലനും സ്ഥിരനും പ്രഭുവും ഭയങ്കരനും ശ്രേഷ്ഠനും വരദായകനും ഏറ്റവും ഉത്തമനുമാണ്. അവൻ എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ആത്മാവും എല്ലാവരിലും പ്രശസ്തനും സർവ്വവ്യാപിയുമാണ്. എല്ലാം ചെയ്യുന്നവനും സകലത്തിന്റെ കാരണം കൂടിയാണ്.

जटी चर्मी शिखण्डी च सर्वाङ्गः सर्वभावनः । हरश्च हरिणाक्षश्च सर्वभूतहरः प्रभुः ॥ २ ॥

അവൻ ജടയുമണിഞ്ഞവനും ചർമ്മം ധരിച്ചവനും കിരീടം ധരിച്ചവനും സർവ്വാംഗസുന്ദരനുമാണ്. എല്ലാ ജീവികളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും ഹരനും കണിവുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവനും എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നവനും പ്രഭുവുമാണ്.

प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च नियतः शाश्वतो ध्रुवः । श्मशानवासी भगवान् खचरो गोचरोऽर्दनः ॥ ३ ॥

അവൻ പ്രവൃത്തി എന്നതും നിര്വൃത്തി എന്നതും ആകുന്നു. നിയന്ത്രിതനും ശാശ്വതനും അചഞ്ചലനും ആണ്. ശ്മശാനത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഭഗവാനും ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനും ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനും അർദ്ധശരീരനായവനും ആണ്.

अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः । उन्मत्तवेषप्रच्छन्नः सर्वलोकप्रजापतिः ॥ ४ ॥

ആരാധിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ, മഹത്തായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ, വലിയ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, സകല ജീവികളുടെ സൃഷ്ടാവും, ഭ്രാന്തൻപോലെയുള്ള വേഷത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനും, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും സകല പ്രജകളുടെയും അധിപതിയുമാണ്.

महारूपो महाकायो वृषरूपो महायशाः । महात्मा सर्वभूतात्मा विश्वरूपो महाहनुः ॥ ५ ॥

വലിയ രൂപവും, വിശാലമായ ദേഹവും, കാളയുടെ രൂപവും, മഹത്തായ പ്രശസ്തിയും ഉള്ളവൻ; മഹാത്മാവും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവും, സർവ്വരൂപനും, വലിയ വായുള്ളവനും ആകുന്നു.

लोकपालोऽन्तर्हितात्मा प्रसादो हयगर्दभिः । पवित्रं च महांश्चैव नियमो नियमाश्रितः ॥ ६ ॥

ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനും, അദൃശ്യമായ ആത്മാവും, ദയാമയനും, കുതിരകളും കഴുതകളും കൂടെയുള്ളവനും, വിശുദ്ധനും മഹത്തായവനും, വ്രതം തന്നെയും, വ്രതശീലികൾ ആശ്രയിക്കുന്നവനും ആണ്.

सर्वकर्मा स्वयम्भूत आदिरादिकरो निधिः । सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः ॥ ७ ॥

എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ചെയ്യുന്നവൻ, സ്വയം ഉദിച്ചവൻ, ആദിയും ആദിയുടെ സ്രഷ്ടാവും, സമ്പത്തും, ആയിരം കണ്ണുള്ളവൻ, വിശാലമായ കണ്ണുകൾ ഉള്ളവൻ, ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളെ നടത്തിക്കുന്നവനും ആകുന്നു.

चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्वरः । अत्रिरत्र्या नमस्कर्ता मृगबाणार्पणोऽनघः ॥ ८ ॥ [आद्यन्तलयकर्ता च]

അവൻ ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ശനിദേവൻ, കെതു, ഗ്രഹങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങളുടെ നായകൻ, ഏറ്റവും ഉത്തമൻ, അത്രി, രാത്രിയെ വന്ദിക്കുന്നവൻ, മൃഗചിഹ്നമുള്ള അമ്പ് എറിക്കുന്നവൻ, പാപമില്ലാത്തവൻ, ആദിയും അന്ത്യവും ലയവും സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും ആകുന്നു.

महातपा घोरतपा अदीनो दीनसाधकः । संवत्सरकरो मन्त्रः प्रमाणं परमं तपः ॥ ९ ॥

അവൻ മഹത്തായ തപസ്സുള്ളവൻ, ഭയങ്കരമായ തപസ്സുകാരൻ, ഒരിക്കലും ദരിദ്രനല്ല, ദരിദ്രരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവൻ, സംവത്സരം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, മന്ത്രം, പരമമായ അളവ്, ഉത്തമമായ തപസ്സാണ്.

योगी योज्यो महाबीजो महारेता महाबलः । सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो बीजवाहनः ॥ १० ॥

അവൻ യോഗി, യോഗത്തിൽ ലയിക്കാവുന്നവൻ, മഹത്തായ വിത്ത്, മഹാശക്തിയുള്ളവൻ, വലിയ ബലമുള്ളവൻ, പൊന്നുപോലെയുള്ള വിത്ത്, എല്ലാം അറിയുന്നവൻ, നല്ല വിത്ത്, വിത്ത് വഹിക്കുന്നവൻ.

दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः । विश्वरूपः स्वयं श्रेष्ठो बलवीरो बलो गणः ॥ ११ ॥

അവൻ പത്തു കൈകളുള്ളവൻ, കണ്ണടയാത്തവൻ, നീലകണ്ഠൻ, ഉമയുടെ ഭർത്താവ്, സർവ്വരൂപൻ, സ്വയം ശ്രേഷ്ഠൻ, മഹാബലശാലി, ബലത്തിന്റെ സ്വരൂപം, ഗണങ്ങളുടെ നായകനാണ്.

गणकर्ता गणपतिर्दिग्वासाः काम एव च । मन्त्रवित्परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः ॥ १२ ॥

സകലഗണങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, ഗണങ്ങളുടെ അധിപനുമാണ് അദ്ദേഹം. ദിശകളെ വസ്ത്രമായി ധരിച്ചവനും, ആഗ്രഹം തന്നെയും. മന്ത്രങ്ങളെ അറിയുന്നവനും, പരമമായ മന്ത്രം തന്നെയും, എല്ലായിടത്തും ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും, ദു:ഖങ്ങൾ നീക്കുന്നവനും ആകുന്നു.

कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान् । अशनी शतघ्नी खड्गी पट्‍टिशी चायुधी महान् ॥ १३ ॥

കമണ്ഡലു കൈവശമുള്ളവനും, വില്ലും അമ്പും കൈവശമുള്ളവനും, കപാലം കൈവശമുള്ളവനും ആകുന്നു. ഇടിമുഴങ്ങും ആയുധവും, നൂറ് പാളികളുള്ള ആയുധവും, വാൾ, കുന്തം എന്നിവയും ധരിച്ചവനും, ആയുധധാരികളിൽ മഹത്തായവനും.

स्रुवहस्तः सुरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः । उष्णीषी च सुवक्त्रश्च उदग्रो विनतस्तथा ॥ १४ ॥

യാഗഹോമത്തിനുള്ള കരണ്ടി കൈവശമുള്ളവനും, മനോഹരമായ രൂപമുള്ളവനും, പ്രകാശം നൽകുന്ന പ്രകാശം തന്നെയും, മഹത്തായ ധനസമ്പത്തും. ഉഷ്ണീഷം ധരിച്ചവനും, സുന്ദരമായ മുഖമുള്ളവനും, ഉയർന്നവനും, അതുപോലെ വിനയമുള്ളവനും.

दीर्घश्च हरिकेशश्च सुतीर्थः कृष्ण एव च । सृगालरूपः सिद्धार्थो मुण्डः सर्वशुभङ्करः ॥ १५ ॥

ഉയരമുള്ളവനും, മഞ്ഞള നിറമുള്ള മുടിയുള്ളവനും, ഉത്തമമായ തീർത്ഥമായവനും, കറുത്തവനും. നരി രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നവനും, സിദ്ധി നേടിയവനും, മുണ്ടൻ തലവുമുള്ളവനും, സർവ്വശുഭം നൽകുന്നവനും.

अजश्च बहुरूपश्च गन्धधारी कपर्द्यपि । ऊर्ध्वरेता ऊर्ध्वलिङ्ग ऊर्ध्वशायी नभःस्थलः ॥ १६ ॥

അവൻ ജനനമില്ലാത്തവനും, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവനും, സുഗന്ധം വഹിക്കുന്നവനും, ജടാമുടിയുള്ളവനും ആണു. അവന്റെ ശക്തി മേലോട്ടാണ്, അവന്റെ ചിഹ്നം മേലോട്ടാണ്, അവൻ മേലോട്ടു കിടക്കുന്നു, ആകാശത്തിന്റെ വിശാലതയും അവനാണ്.

त्रिजटी चीरवासाश्च रुद्रः सेनापतिर्विभुः । अहश्चरो नक्तञ्चरस्तिग्ममन्युः सुवर्चसः ॥ १७ ॥

അവൻ മൂന്നു കെട്ടുള്ളവനും, വൃക്ഷത്വക്കുടുപ്പും ധരിക്കുന്നവനും, രുദ്രനും, സൈന്യങ്ങളുടെ നായകനും, എല്ലിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനും ആണു. അവൻ പകലും സഞ്ചരിക്കുന്നു, രാത്രിയും സഞ്ചരിക്കുന്നു, കഠിനകോപമുള്ളവനും, ഉജ്ജ്വലമായ തേജസ്സുള്ളവനും ആണു.

गजहा दैत्यहा कालो लोकधाता गुणाकरः । सिंहशार्दूलरूपश्च आर्द्रचर्माम्बरावृतः ॥ १८ ॥

അവൻ ആനയെ സംഹരിച്ചവനും, അസുരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവനും, കാലവും, ലോകങ്ങളെ താങ്ങുന്നവനും, ഗുണങ്ങളുടെ നിധിയുമാണ്. സിംഹവും കടുവയും എന്നിങ്ങനെ പല രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു, ഈർപ്പെട്ട ത്വക്ക് ധരിച്ചവനുമാണ്.

कालयोगी महानादः सर्वकामश्चतुष्पथः । निशाचरः प्रेतचारी भूतचारी महेश्वरः ॥ १९ ॥

അവൻ കാലത്തിന്റെ അധിപനാണ്, മഹാനാദം, എല്ലാപ്രാർത്ഥനകളും നിറവേറ്റുന്നവൻ, നാലു വഴികളും അവനാണ്. അവൻ രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, പ്രേതരോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഭൂതങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു, മഹേശ്വരനാണ്.

बहुभूतो बहुधरः स्वर्भानुरमितो गतिः । नृत्यप्रियो नित्यनर्तो नर्तकः सर्वलालसः ॥ २० ॥

അവൻ അനേകം രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചവൻ, അനേകം ഭാവങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവൻ, ഗ്രഹണത്തിന് കാരണമാകുന്ന സ്വർഭാനു, അളക്കാനാവാത്തവൻ, സഞ്ചാരത്തിന്റെ സ്വരൂപം; നൃത്തം ആസ്വദിക്കുന്നവൻ, എപ്പോഴും നൃത്തം ചെയ്യുന്നവൻ, നർത്തകൻ, എല്ലാം ആസ്വദിക്കുന്നവൻ.

घोरो महातपाः पाशो नित्यो गिरिरुहो नभः । सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्यतन्द्रितः ॥ २१ ॥

അവൻ ഭയാനകൻ, മഹത്തായ തപസ്സുള്ളവൻ, പാശം പോലെയുള്ളവൻ, ശാശ്വതൻ, പർവതങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ആകാശം തന്നെയായവൻ; ആയിരം കൈകളുള്ളവൻ, ജയശീലൻ, ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവൻ, ഒരിക്കലും ക്ഷീണിക്കാത്തവൻ.

अधर्षणो धर्षणात्मा यज्ञहा कामनाशकः । [मर्ष] दक्षयागापहारी च सुसहो मध्यमस्तथा ॥ २२ ॥

അവൻ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, ധൈര്യത്തിന്റെ സ്വരൂപം, യജ്ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആസക്തികളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നവൻ; ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം എടുത്തുപോയവൻ, ക്ഷമയുള്ളവൻ, എളുപ്പത്തിൽ സഹിക്കാവുന്നവൻ, മദ്ധ്യസ്ഥൻ.

तेजोपहारी बलहा मुदितोऽर्थोऽजितोऽवरः । गम्भीरघोषो गम्भीरो गम्भीरबलवाहनः ॥ २३ ॥

അവൻ തേജസ് അപഹരിക്കുന്നവൻ, ബലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, സന്തോഷത്തോടെ ഉള്ളവൻ, അർത്ഥം തന്നെയായവൻ, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, ഏറ്റവും താഴെയുള്ളവൻ; ആഴമുള്ള ശബ്ദമുള്ളവൻ, ഗംഭീരനായവൻ, ഗംഭീരശക്തിയുള്ള വാഹനം ഉള്ളവൻ.

न्यग्रोधरूपो न्यग्रोधो वृक्षकर्णस्थितिर्विभुः । सुतीक्ष्णदशनश्चैव महाकायो महाननः ॥ २४ ॥

അവൻ ആൽമരത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ചവനാണ്, അവൻ തന്നെയാണ് ആൽമരം, എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളുടെയും കാതുകളിൽ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു, അവൻ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ള പല്ലുകളുള്ളവൻ, വലുതായ ശരീരവും വലിയ വായും ഉള്ളവൻ.

विष्वक्सेनो हरिर्यज्ञः सम्युगापीडवाहनः । तीक्ष्णतापश्च हर्यश्वः सहायः कर्मकालवित् ॥ २५ ॥

അവൻ വിശ്വക്ഷേണനാണ്, ഹരിയാണ്, യജ്ഞം തന്നെയാണ്; യുദ്ധത്തിൽ വിജയിക്കുന്നവൻ അവന്റെ വാഹനമാണ്; അത്യന്തം ഉഷ്ണതയുള്ളവൻ, മഞ്ഞള നിറമുള്ള കുതിരകളുള്ളവൻ, സ്നേഹപൂർവ്വം കൂടെ നിൽക്കുന്നവൻ, പ്രവർത്തിക്കാൻ യോജിച്ച സമയത്തെ അറിയുന്നവനും ആകുന്നു.

विष्णुप्रसादितो यज्ञः समुद्रो बडबामुखः । हुताशनसहायश्च प्रशान्तात्मा हुताशनः ॥ २६ ॥

അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ കൃപയിൽ സന്തുഷ്ടനാണ്, യജ്ഞം തന്നെയാണ്, സമുദ്രം തന്നെയാണ്, സമുദ്രത്തിനടിയിലെ അഗ്നിയുടെ വായാണ്; അഗ്നിദേവന്റെ കൂടെ കൂടിയവൻ, സമാധാനപൂർവ്വമായ മനസ്സുള്ളവൻ, അഗ്നിദേവൻ തന്നെയാണ്.

उग्रतेजा महातेजा जन्यो विजयकालवित् । ज्योतिषामयनं सिद्धिः सर्वविग्रह एव च ॥ २७ ॥

അവൻ ഭയങ്കരമായ തേജസ്സുള്ളവൻ, മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവൻ, സൃഷ്ടിയുടെ കാരണമാകുന്നവൻ, വിജയത്തിനുള്ള യുക്തമായ സമയത്തെ അറിയുന്നവൻ; പ്രകാശത്തിന്റെ ആധാരവും, സിദ്ധിയും, എല്ലാ രൂപങ്ങളുടെയും സാക്ഷാത്കാരവുമാണ്.

शिखी मुण्डी जटी ज्वाली मूर्तिजो मूर्धगो बली । वेणवी पणवी ताली खली कालकटङ्कटः ॥ २८ ॥

അവൻ കിരീടം ധരിച്ചവൻ, മുണ്ടൻ, ജടകളുള്ളവൻ, ജ്വാലപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, പല രൂപങ്ങളിൽ ജനിച്ചവൻ, തലയിലുമാലയുള്ളവൻ, ശക്തനാണ്. അവൻ കുഴലൂതി, പകൽവാദ്യം വായിച്ചു, താളം അടിച്ചു, ക്രൂരനും ഭയാനകമായ കറുത്ത പല്ലുള്ളവനും ആണ്.

नक्षत्रविग्रहमतिर्गुणबुद्धिर्लयोऽगमः । प्रजापतिर्विश्वबाहुर्विभागः सर्वगोऽमुखः ॥ २९ ॥

അവൻ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രൂപം, ഉത്തമമായ ബുദ്ധി, വിവേകശക്തി, ലയവും, ആരും സമീപിക്കാനാകാത്തവനും ആണ്. അവൻ സൃഷ്ടികർത്താവും, എല്ലായിടത്തും കൈകൾ ഉള്ളവനും, വിഭജിക്കുന്നവനും, എല്ലായിടത്തും ഉള്ളവനും, മുഖമില്ലാത്തവനും ആണ്.