ശ്രീശിവസഹസ്രനാമസ്തോത്രമ്

ഭഗവാൻ ശ്രീമഹാദേവൻ, വ്യാപാരിയും തച്ചനും മരവുമാണ്; വകുലമരവും ചന്ദനവുമാണ്, അഭയസമൃദ്ധമായ ഒരു ആശ്രയവുമാണ്. അവൻ കട്ടിയുള്ള കഴുത്തും വിശാലമായ ഭുജങ്ങളും അശാന്തതയും ഉളവായവനും മഹാവൈദ്യനുമാണ്. വിജയത്തിന്റെയും സിദ്ധിയുടെയും ദാതാവായവൻ, വൃത്തി-വ്യാകരണങ്ങളുടെ ആധിപതിയും സിംഹഘോഷംപോലെയുള്ളവനും, സിംഹദന്തനും, സിംഹഗമനനും, സിംഹാരൂഢനും ആകുന്നു. അവനാണ് സാരഭൂതാത്മാവും ലോകത്തിന്റെ കാലവും, സ്ഥിരതയും ലോകക്ഷേമത്തിനുള്ള വൃക്ഷവുമാണ്. അവൻ മൃഗശിരസ്സാണ്, നവചക്രാകൃതിയുള്ളവനും പതാകയുമാണ്, പോഷകനുമാണ്. അവൻ ഭൂതികളുടെ നിവാസവും, ഭൂതികളുടെ അധിപതിയും, പകലും രാത്രിയും, നിർദോഷനുമാണ്. എല്ലാ ജീവികളും ചുമക്കുന്നവൻ, അവിടം, സർവവ്യാപ്തൻ, ആദിയും, അക്ഷയനും, സംയമനശീലിയും, കുതിരപോലെ വേഗവാനുമാണ്; അവൻ പോഷകനും ശ്വാസധാരിയും ആകുന്നു. അവൻ സ്ഥിരതയുള്ളവനും, ജ്ഞാനിയും, നൈപുണ്യശീലിയും, ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനും, കാലങ്ങളുടെ ഇശ്വരനും, പശുക്കളുടെ രക്ഷകനും, പശുക്കളുടെ ഉടമയും, ഗ്രാമാധിപതിയും, ചർമ്മവസ്ത്രധാരിയും, അന്ധകാരനാശകനുമാണ്. സ്വർണ്ണഭുജനായവൻ, ഗുഹാരക്ഷകൻ, പ്രവേശകരിൽ ഒരാളും, ഭയാനകശത്രുവും, മഹാനന്ദവും, കാമജയിയും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അധിപനും ആകുന്നു. ഗാന്ധാരനിൽ വാസം ചെയ്യുന്നവൻ, ഉത്തമവസ്ത്രധാരിയും, മഹത്തായ തപസ്സുകാരനും, പുരുഷന്മാരുടെ പ്രിയനും, മഹാഗായകനും, മഹാനർത്തകനും, അപ്സരസംഘങ്ങൾ സേവിക്കുന്നവനുമാണ്. മഹാപതാകയുള്ളവൻ, മഹാശ്രയവും, അനേകരോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നവനും, സദാ ചലിക്കുന്നവനും, വെളിപ്പെടുത്തപ്പെടേണ്ടവനും, ആജ്ഞയും, സർവ്വസൗഗന്ധ്യങ്ങളുടെ ദാതാവുമാണ്. അവനാണ് ദ്വാരവും, മോചകനും, വായുവും, പരിധിയും, ആകാശചാരികളുടേയും അധിപതിയും, സംയോജനവും, വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനും, പ്രാചീനനും, അതിപ്രാചീനനും, ഗുണങ്ങളിൽ അതിക്രമിച്ചവനും. ശാശ്വതനും, സ്വയംനിർഭരനും, ദേവാസുരാധിപതിയും, സ്വാമിയും, ഏകതയും, ദൃഢബാഹുവും, ദേവനും, ദേവഗണങ്ങളിൽ പ്രധാനനും ആകുന്നു. അവൻ ജയിക്കാനാവാത്തവനും, അതിജയിക്കാനാവാത്തവനും, സ്ഥിരനും, കപിലനും, സംഹാരിയും; അവന്റെ രൂപം പ്രപഞ്ചചക്രങ്ങളിൽ ഉണ്ട്; പ്രകാശവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹാമാർഗ്ഗവുമാണ്. ശിരഃച്ചേദകനും, ധ്യാനശീലിയും, എല്ലാ മംഗളചിഹ്നങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനും, അക്ഷയനും, രഥികനും, യോഗങ്ങളുടെ അധിപതിയും, മഹാബലനും ആകുന്നു. സർവ്വവേദവും, വേദാതീതനും, തീർത്ഥദൈവവും, മഹാരഥിയും, ജിവനില്ലാത്തവനും, ജീവപ്രദനും, മന്ത്രവും, മംഗളദർശിയും, അതിമാര്ദവനും. മഹാരത്നസമൃദ്ധനും, രക്തഭാഗങ്ങളുള്ളവനും, മഹാസാഗരത്തിന്റെ ആഴങ്ങൾ അറിയുന്നവനും, മൂലവും, വിശാലതയും, അമൃതനും, പ്രകടവും അപ്രകടവും, തപസ്സിന്റെ നിധിയും. ആരോഹകനും, ആരോഹിപ്പിക്കുന്നവനും, ധർമ്മസംരക്ഷകനും, മഹാപ്രസിദ്ധനും, സൈന്യപോലെയും, മഹായുഗപോലെയും, യോഗവും, യുഗനിർമ്മാതാവും, ദുഃഖനാശകനുമാണ്. യുഗങ്ങളുടെ രൂപവും, മഹാരൂപവും, വിശാലവും, അഗമ്യവുമാണ്; സംഹാരസ്വരൂപനും, ന്യായസ്ഥാപകനും, ആധാരവും, ജ്ഞാനിയും, പർവതസമദൃഢനുമാണ്. അനേകം മാലകളാലും, മഹാമാലയാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും കണ്ണുകളായവൻ, വിശാലനും, ഉപ്പുള്ളവനും, കിണറും, യുഗദ്വയവും, ഉദയത്തിൽ ഫലം നൽകുന്നവനും ആകുന്നു. മൂന്നുകണ്ണുള്ളവൻ, വിഷമുദ്രയുള്ള അംഗങ്ങൾ, രത്നാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ, ജടാധാരിയും, ബിന്ദുവും വിശർഗ്ഗവും, മംഗളമുഖനും, ബാണവും, എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ധരിച്ചവനും, ക്ഷമാശീലനും. ഹവിയും, സുഖജന്യനും, സൗഗന്ധ്യഭാരവാഹിയും, മഹാശരവും, ഗന്ധരക്ഷകനും, ദൈവസ്വരൂപനും, ആദിയും, സർവ്വകർമ്മകർത്താവും. മഥനശീലിയും, സമൃദ്ധനും, വായുവും, സർവ്വവ്യാപിയും, സർവ്വദർശിയും; തല, താളം, താളവാദ്യം, ശക്തമായ മേൽഭാഗം, മഹാനായവൻ. കുടയും, ഉത്തമകുടയും, പ്രശസ്തനും, ലോകവും, സർവ്വശരണ്യനും, ആജ്ഞയും; മുണ്ഡനും, വികൃതനും, വികലാകൃതിയുമാണ്, ദണ്ഡധാരിയും, കമണ്ഡലുധാരിയും, രൂപാന്തരകനുമാണ്. ഹര്യക്ഷനും, ദിശകളും, വജ്രധാരിയും, ശതജിഹ്വനും, ആയിരം കാലുകളും, ആയിരം തലകളും, ദേവാധിപതിയും, സർവ്വദേവരൂപനും, ഗുരുവുമാണ്. അയിരം കൈകളും, സർവ്വഅംഗങ്ങളും, ശരണദാതാവും, സർവ്വലോകസൃഷ്ടാവും; ശുദ്ധനും, ത്രയക്ഷരമന്ത്രവും, ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞവനും, കൃഷ്ണകപിലവുമാണ്. ബ്രഹ്മദണ്ഡസൃഷ്ടാവും, ആയുധങ്ങളിൽ ശതഹന്ത, പാശം, ശൂലം മുതലായവയുള്ളവനും, പദ്മയോനിയും, മഹായോനിയും, ബ്രഹ്മയോനിയും, ജലജന്യനും. പ്രഭാസ്വരനും, ബ്രഹ്മസൃഷ്ടാവും, ബ്രഹ്മയോടു ബന്ധമുള്ളവനും, ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയും, ബ്രാഹ്മണപഥവും, അനന്തരൂപനും, അനേകസ്വരൂപനും, അതിദീപ്തനും, സ്വയംജനിച്ചവനും. ഉർദ്ധ്വഗാമിയും, പ്രാണിസ്വാമിയും, വായുപോലെ വേഗവാനും, മനസ്സിന്റെ വേഗതയുള്ളവനും, ചന്ദനസുഗന്ധവുമാണ്; കമലദണ്ഡശിഖയും, അത്യുത്തമഗന്ധവുമാണ്, പുരുഷനും. കർണികാരമഹാമാലധാരിയും, നീലകിരീടനും, പിനാകധാരിയും, ഉമാപതിയും, ഉമാപ്രിയനും, ജാഹ്നവീധാരിയും, ഉമാഭർത്താവുമാണ്. ശ്രേഷ്ഠനും, വരാഹനും, വർപ്രദനും, ഉത്തമനുമാണ്; മഹാനാദനും, മഹാദയയും, സംയമകനും, ശത്രുഘ്നനും, ശ്വേതനും കപിലനുമാണ്. ഹിരണ്മയസ്വരൂപനും, പരമാത്മാവും, ശുദ്ധഹൃദയനും, പ്രധാനം പോഷിപ്പിക്കുന്നവനും, സന്തുഷ്ടാത്മാവും, സർവദിക്കിലും മുഖമുള്ളവനും, ത്രയാംഗനും, ധർമ്മാധാരനും, ഉത്തമനും. ചലനസ്ഥിരരൂപങ്ങളിലേക്കു വ്യാപിച്ച ആത്മാവും, സൂക്ഷ്മാത്മാവും, അമൃതനും, നന്ദിവാഹനനും; സാദ്ധ്യർ, വസു, ആദിത്യർ എന്നിവരിൽ മുനിയും, ഭാസ്വരനും, സൂര്യനും, അമൃതസ്വരൂപനും. വ്യാസനും, സൃഷ്ടിയും, സംക്ഷേപവും, വികസനവും, പരിണാമവും, മനുഷ്യനും; ഋതുവും, സംവത്സരവും, മാസവും, പക്ഷവും, സംഖ്യാപൂരണമുമാണ്. കാല, കഷ്ട, ലവ, മാത്ര, മുഹൂർത്ത, അഹ, ക്ഷപ, ക്ഷണ എന്നിവയുടെ രൂപവും, വിശ്വം, സർവ്വഭൂതബീജവും, ആദിലിംഗവും, സർവ്വോദ്ഭവത്തിന്റെ മൂലവും. സത്തും, അസത്തും, പ്രകടവും, അപ്രകടവും, പിതാവും, മാതാവും, പിതാമഹനും; സ്വർഗ്ഗദ്വാരവും, ഭൂതദ്വാരവും, മോക്ഷദ്വാരവും, പരമപദവും. നിർവാണവും, ആനന്ദവും, ബ്രഹ്മലോകവും, പരമഗതിയും; ദേവാസുരസൃഷ്ടാവും, ദേവാസുരശരണ്യവുമാണ്. ദേവാസുരഗുരുവും, ദേവാസുരാരാധ്യനും, ദേവാസുരമാനവും, ദേവാസുരസംഘശരണ്യവുമാണ്. ദേവാസുരസംഘനിരീക്ഷകനും, ദേവാസുരസംഘശ്രേഷ്ഠനും, ദേവാതീതനായ ദൈവവും, ദൈവമുനിയും, ദേവാസുരവർപ്രദനും. ദേവാസുരേശ്വരനും, സർവ്വവ്യാപിയും, മഹാദേവാസുരേശ്വരനും, സർവ്വദേവാത്മാവും, അചിന്ത്യനും, ദൈവശക്തികൾക്കു ആത്മാവും, സ്വയംജനിച്ചവനും. അങ്കുരദാതാവും, ത്രിവിക്രമനും, വൈദ്യനും, നിർമലനും, കലങ്കരഹിതനും, അമൃതനും, സ്തുത്യർഹനും, ഗജാധിപതിയും, വ്യാഘ്രനും, ദേവസിംഹനും, നരവൃഷഭനുമാണ്. ജ്ഞാനിയും, ശ്രേഷ്ഠനും, സൂക്ഷ്മനും, സർവ്വദേവാത്മാവും, തപസ്സിന്റെ സാരവും, സമ്പന്നനും, ഭാസ്വരനും, വജ്രധാരിയും, ശൂലോത്ഭവനും, അക്ഷയനും. ഇങ്ങനെ, ഈ മഹാമഹിമയുള്ള ശ്രീമഹാദേവൻ അനന്തരൂപങ്ങളാൽ, അനന്തഗുണങ്ങളാൽ, സർവ്വലോകങ്ങളെയും ജീവജാലങ്ങളെയും തനിക്കുള്ളിൽ ഉൾക്കൊണ്ടു, അവയെ പോഷിപ്പിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.