ಶ್ರೀಶಿವಸಹಸ್ರನಾಮಸ್ತೋತ್ರಮ್

ಘೋರೋ ಮಹಾತಪಾಃ ಪಾಶೋ ನಿತ್ಯೋ ಗಿರಿರುಹೋ ನಭಃ । ಸಹಸ್ರಹಸ್ತೋ ವಿಜಯೋ ವ್ಯವಸಾಯೋ ಹ್ಯತನ್ದ್ರಿತಃ ॥ ೨೧ ॥

ಅವನ ಸ್ವಭಾವ ಭಯಾನಕ, ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನ ಧಾರಿ, ಪಾಶದಂತೆ ಬಂಧಿಸುವವನು, ಶಾಶ್ವತನು, ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ಆಕಾಶದಂತಿರುವವನು, ಸಾವಿರ ಕೈಗಳನುಳ್ಳವನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಜಯಶಾಲಿ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯದವನು, ಎಂದಿಗೂ ದಣಿವಿಲ್ಲದವನು.

ಅಧರ್ಷಣೋ ಧರ್ಷಣಾತ್ಮಾ ಯಜ್ಞಹಾ ಕಾಮನಾಶಕಃ । [ಮರ್ಷ] ದಕ್ಷಯಾಗಾಪಹಾರೀ ಚ ಸುಸಹೋ ಮಧ್ಯಮಸ್ತಥಾ ॥ ೨೨ ॥

ಅವನನ್ನು ಯಾರೂ ಗೆಲ್ಲಲಾಗದು, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನು, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ಆಸೆಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು, ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡವನು, ಸಹನೆಯುಳ್ಳವನು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಹಿಸಬಹುದಾದವನು, ಮಧ್ಯಸ್ಥನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ತೇಜೋಪಹಾರೀ ಬಲಹಾ ಮುದಿತೋಽರ್ಥೋಽಜಿತೋಽವರಃ । ಗಮ್ಭೀರಘೋಷೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಗಮ್ಭೀರಬಲವಾಹನಃ ॥ ೨೩ ॥

ಅವನು ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವವನು, ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ಸದಾ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವವನು, ಅರ್ಥಸ್ವರೂಪ, ಯಾರೂ ಜಯಿಸಲಾರದವನು, ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, ಆಳವಾದ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳವನು, ಗಂಭೀರ ಸ್ವಭಾವದವನು, ಭಾರೀ ಶಕ್ತಿಯ ವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು.

ನ್ಯಗ್ರೋಧರೂಪೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧೋ ವೃಕ್ಷಕರ್ಣಸ್ಥಿತಿರ್ವಿಭುಃ । ಸುತೀಕ್ಷ್ಣದಶನಶ್ಚೈವ ಮಹಾಕಾಯೋ ಮಹಾನನಃ ॥ ೨೪ ॥

ಅವನಿಗೆ ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರದ ರೂಪವಿದೆ, ಅವನೇ ಆ ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರ, ಮರಗಳ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು; ಅವನಿಗೆ ತುಂಬಾ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಹಲ್ಲುಗಳಿವೆ, ಮಹತ್ತರವಾದ ದೇಹವಿದೆ, ದೊಡ್ಡ ಬಾಯಿಯೂ ಇದೆ.

ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನೋ ಹರಿರ್ಯಜ್ಞಃ ಸಮ್ಯುಗಾಪೀಡವಾಹನಃ । ತೀಕ್ಷ್ಣತಾಪಶ್ಚ ಹರ್ಯಶ್ವಃ ಸಹಾಯಃ ಕರ್ಮಕಾಲವಿತ್ ॥ ೨೫ ॥

ಅವನು ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ, ಹರಿಯೂ ಹೌದು, ಅವನೇ ಯಜ್ಞ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುವ ವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ; ಅವನ ತಾಪ ತುಂಬಾ ತೀವ್ರವಾದದು, ಅವನಿಗೆ ಹಳದಿ ಕುದುರೆಗಳು ಇದ್ದವು, ಅವನು ಸ್ನೇಹಿತ, ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯವನ್ನು ಅರಿತವನು.

ವಿಷ್ಣುಪ್ರಸಾದಿತೋ ಯಜ್ಞಃ ಸಮುದ್ರೋ ಬಡಬಾಮುಖಃ । ಹುತಾಶನಸಹಾಯಶ್ಚ ಪ್ರಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ ಹುತಾಶನಃ ॥ ೨೬ ॥

ಅವನು ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡವನು, ಅವನೇ ಯಜ್ಞ, ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಬಾಯಿಯಂತಿರುವವನು; ಅವನು ಅಗ್ನಿದೇವನ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವವನು, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನವನು, ಅಗ್ನಿಯೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಉಗ್ರತೇಜಾ ಮಹಾತೇಜಾ ಜನ್ಯೋ ವಿಜಯಕಾಲವಿತ್ । ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಯನಂ ಸಿದ್ಧಿಃ ಸರ್ವವಿಗ್ರಹ ಏವ ಚ ॥ ೨೭ ॥

ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಭಯಾನಕವಾದುದು, ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನು, ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣನಾದವನು, ಜಯದ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಅವನು ಬೆಳಕಿನ ನೆಲೆ, ಸಾಧನೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳೂ ಅವನಲ್ಲಿವೆ.

ಶಿಖೀ ಮುಣ್ಡೀ ಜಟೀ ಜ್ವಾಲೀ ಮೂರ್ತಿಜೋ ಮೂರ್ಧಗೋ ಬಲೀ । ವೇಣವೀ ಪಣವೀ ತಾಲೀ ಖಲೀ ಕಾಲಕಟಙ್ಕಟಃ ॥ ೨೮ ॥

ಅವನಿಗೆ ಕಿರೀಟವಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಲೆ ಮುಂಡನಾದವನೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಟಾಧಾರಿಯೂ, ಹೊತ್ತಿರುವವನೂ, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನೂ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿರೀಟವಿರುವವನೂ, ಬಲಶಾಲಿಯೂ ಹೌದು. ಅವನು ಬಾಸುರಿ ವಾದಿಸುವವನೂ, ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುವವನೂ, ತಾಳ ವಾದಿಸುವವನೂ, ಕ್ರೂರನೂ, ಭಯಾನಕವಾದ ಕಪ್ಪು ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ನಕ್ಷತ್ರವಿಗ್ರಹಮತಿರ್ಗುಣಬುದ್ಧಿರ್ಲಯೋಽಗಮಃ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಿಶ್ವಬಾಹುರ್ವಿಭಾಗಃ ಸರ್ವಗೋಽಮುಖಃ ॥ ೨೯ ॥

ಅವನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರೂಪ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ವಿವೇಕಶೀಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಲಯವಾಗುವವನು, ಯಾರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗದವನು. ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈಗಳಿರುವವನು, ವಿಭಜನೆ ಮಾಡುವವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು, ಮುಖವಿಲ್ಲದವನು.

ವಿಮೋಚನಃ ಸುಸರಣೋ ಹಿರಣ್ಯಕವಚೋದ್ಭವಃ । ಮೇಢ್ರಜೋ ಬಲಚಾರೀ ಚ ಮಹೀಚಾರೀ ಸ್ರುತಸ್ತಥಾ ॥ ೩೦ ॥ [ಮೇಘಜೋ]

ಅವನು ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸುವವನು, ಉತ್ತಮವಾದ ದಾರಿ, ಹೊಳೆಯುವ ಕವಚದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಲಿಂಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಬಲದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು, ಹರಿದುಹೋಗುವವನು.

ಸರ್ವತೂರ್ಯನಿನಾದೀ ಚ ಸರ್ವಾತೋದ್ಯಪರಿಗ್ರಹಃ । ವ್ಯಾಲರೂಪೋ ಗುಹಾವಾಸೀ ಗುಹೋ ಮಾಲೀ ತರಙ್ಗವಿತ್ ॥ ೩೧ ॥

ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ವಾದ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿ, ಎಲ್ಲ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು, ಹಾವು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವವನು, ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ಗುಪ್ತನಾದವನು, ಹಾರಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದವನು, ಅಲೆಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು.

ತ್ರಿದಶಸ್ತ್ರಿಕಾಲಧೃಕ್ಕರ್ಮಸರ್ವಬನ್ಧವಿಮೋಚನಃ । ಬನ್ಧನಸ್ತ್ವಸುರೇನ್ದ್ರಾಣಾಂ ಯುಧಿಶತ್ರುವಿನಾಶನಃ ॥ ೩೨ ॥

ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಧಾರಣೆಮಾಡುವವನು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕರ್ಮದ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವವನು, ಅಸುರರಾಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ ಬಂಧನವಾಗಿರುವವನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು.

ಸಾಙ್ಖ್ಯಪ್ರಸಾದೋ ದುರ್ವಾಸಾಃ ಸರ್ವಸಾಧುನಿಷೇವಿತಃ । ಪ್ರಸ್ಕನ್ದನೋ ವಿಭಾಗಜ್ಞೋ ಅತುಲ್ಯೋ ಯಜ್ಞಭಾಗವಿತ್ ॥ ೩೩ ॥

ಸಾಂಖ್ಯದ ಶಾಂತಸ್ವರೂಪನು, ಸಹಜವಾಗಿ ಒಡನಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾದವನು, ಎಲ್ಲ ಸದ್ಗುಣಿಗಳಿಂದ ಗೌರವಪಡುವವನು, ಜಯಿಸುವವನು, ಭೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನು, ಯಾರಿಗೂ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗದವನು, ಯಜ್ಞದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನು.

ಸರ್ವವಾಸಃ ಸರ್ವಚಾರೀ ದುರ್ವಾಸಾ ವಾಸವೋಽಮರಃ । ಹೈಮೋ ಹೇಮಕರೋಽಯಜ್ಞಃ ಸರ್ವಧಾರೀ ಧರೋತ್ತಮಃ ॥ ೩೪ ॥ [ಯಜ್ಞಃ]

ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಾಸಿಸುವವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಒಡನಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾದವನು, ವಾಸಸ್ಥಾನದ ಒಡೆಯನು, ಅಮರನು, ಹೊಳಪಿನವನು, ಬಂಗಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು, ಯಜ್ಞಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವವನು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಧಾರಣೆಮಾಡುವವನು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಲೋಹಿತಾಕ್ಷೋ ಮಹಾಕ್ಷಶ್ಚ ವಿಜಯಾಕ್ಷೋ ವಿಶಾರದಃ । ಸಙ್ಗ್ರಹೋ ನಿಗ್ರಹಃ ಕರ್ತಾ ಸರ್ಪಚೀರನಿವಾಸನಃ ॥ ೩೫ ॥

ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳವನು, ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಯವನು, ಜಯಶಾಲಿಯಾದ ದೃಷ್ಟಿಯವನು, ಪಾಂಡಿತ್ಯಶಾಲಿಯವನು, ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸುವವನು, ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು, ಕಾರ್ಯಸಾಧಕನು, ಹಾವು ಚರ್ಮದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುವವನು.

ಮುಖ್ಯೋಽಮುಖ್ಯಶ್ಚ ದೇಹಶ್ಚ ಕಾಹಲಿಃ ಸರ್ವಕಾಮದಃ । ಸರ್ವಕಾಲಪ್ರಸಾದಶ್ಚ ಸುಬಲೋ ಬಲರೂಪಧೃತ್ ॥ ೩೬ ॥

ಅವರು ಮುಖ್ಯರೂಪವೂ ಅಲ್ಲದರೂಪವೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳೂ ಅವರದೇ. ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವರು, ಯಾವಾಗಲೂ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡುವವರು, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು, ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದವರು.

ಸರ್ವಕಾಮವರಶ್ಚೈವ ಸರ್ವದಃ ಸರ್ವತೋಮುಖಃ । ಆಕಾಶನಿರ್ವಿರೂಪಶ್ಚ ನಿಪಾತೀ ಹ್ಯವಶಃ ಖಗಃ ॥ ೩೭ ॥

ಅವರು ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೊಡುವವರು, ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಮುಖವಿರುವವರು, ಆಕಾಶದಂತೆ ರೂಪವಿಲ್ಲದವರು, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವವರು, ಇಳಿದು ಬರುವವರು, ಯಾರಿಂದಲೂ ತಡೆಯಲಾಗದವರು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು.

ರೌದ್ರರೂಪೋಽಮ್ಶುರಾದಿತ್ಯೋ ಬಹುರಶ್ಮಿಃ ಸುವರ್ಚಸೀ । ವಸುವೇಗೋ ಮಹಾವೇಗೋ ಮನೋವೇಗೋ ನಿಶಾಚರಃ ॥ ೩೮ ॥

ಅವರು ಭಯಾನಕವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರು, ಅನೇಕ ಕಿರಣಗಳಿರುವವರು, ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸಿನವರು, ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವವರು, ಅಪಾರ ವೇಗದವರು, ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ ಚುರುಕಾದವರು, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು.

ಸರ್ವವಾಸೀ ಶ್ರಿಯಾವಾಸೀ ಉಪದೇಶಕರೋಽಕರಃ । ಮುನಿರಾತ್ಮನಿರಾಲೋಕಃ ಸಮ್ಭಗ್ನಶ್ಚ ಸಹಸ್ರದಃ ॥ ೩೯ ॥

ಅವರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಾಸಿಸುವವರು, ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿರುವವರು, ಉಪದೇಶ ನೀಡುವವರು, ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದವರು, ಮಹಾತ್ಮರು, ಸ್ವತಃ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವರು, ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರು, ಸಾವಿರಾರು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರು.

ಪಕ್ಷೀ ಚ ಪಕ್ಷರೂಪಶ್ಚ ಅತಿದೀಪ್ತೋ ವಿಶಾಂ ಪತಿಃ । ಉನ್ಮಾದೋ ಮದನಃ ಕಾಮೋ ಹ್ಯಶ್ವತ್ಥೋಽರ್ಥಕರೋ ಯಶಃ ॥ ೪೦ ॥

ಅವರು ಹಕ್ಕಿಯೂ ಹಕ್ಕಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದವರು, ಅಪಾರ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಕೂಡಿದವರು, ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯರು. ಅವರು ಪಾಗಲ್, ಕಾಮದೇವ, ಆಸೆ, ಅಶ್ವತ್ಥವೃಕ್ಷ, ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವವರು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವರು.

ವಾಮದೇವಶ್ಚ ವಾಮಶ್ಚ ಪ್ರಾಗ್ದಕ್ಷಿಣಶ್ಚ ವಾಮನಃ । ಸಿದ್ಧಯೋಗೀ ಮಹರ್ಷಿಶ್ಚ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಸಿದ್ಧಸಾಧಕಃ ॥ ೪೧ ॥

ಅವರು ವಾಮದೇವ, ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿ, ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕು, ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕುಡಿವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಹೌದು. ಅವರು ಸಿದ್ಧಯೋಗಿ, ಮಹರ್ಷಿ, ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸುವವರು.

ಭಿಕ್ಷುಶ್ಚ ಭಿಕ್ಷುರೂಪಶ್ಚ ವಿಪಣೋ ಮೃದುರವ್ಯಯಃ । ಮಹಾಸೇನೋ ವಿಶಾಖಶ್ಚ ಷಷ್ಟಿಭಾಗೋ ಗವಾಂ ಪತಿಃ ॥ ೪೨ ॥

ಅವರು ಭಿಕ್ಷುಕ, ಭಿಕ್ಷುಕನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವವರು, ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಮೃದು, ಅವಿನಾಶಿ. ಅವರು ಮಹಾಸೇನ, ವಿಷಾಖ, ಆರನೇ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಸುಗಳ ಒಡೆಯರು.

ವಜ್ರಹಸ್ತಶ್ಚ ವಿಷ್ಕಮ್ಭೀ ಚಮೂಸ್ತಮ್ಭನ ಏವ ಚ । ವೃತ್ತಾವೃತ್ತಕರಸ್ತಾಲೋ ಮಧುರ್ಮಧುಕಲೋಚನಃ ॥ ೪೩ ॥

ಅವರು ವಜ್ರವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದವರು, ಬೆಂಬಲಿಸುವವರು, ಸೇನೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವವರು. ಅವರು ಸರಿ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡುವವರು, ತಾಳಮರ, ಸಿಹಿಯಾದವರು ಮತ್ತು ಜೇನುಹೋಲುವ ಕಣ್ಣುಗಳವರು.

ವಾಚಸ್ಪತ್ಯೋ ವಾಜಸನೋ ನಿತ್ಯಮಾಶ್ರಮಪೂಜಿತಃ । [ನಿತ್ಯಮಾಶ್ರಿತಪೂಜಿತಃ] ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಲೋಕಚಾರೀ ಸರ್ವಚಾರೀ ವಿಚಾರವಿತ್ ॥ ೪೪ ॥

ಮಾತಿನ ಅಧಿಪತಿ, ಬಲಶಾಲಿ, ಸದಾ ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದವರಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವವನು, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೋಗುವವನು, ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು.

ಈಶಾನ ಈಶ್ವರಃ ಕಾಲೋ ನಿಶಾಚಾರೀ ಪಿನಾಕಭೃತ್ । ನಿಮಿತ್ತಸ್ಥೋ ನಿಮಿತ್ತಂ ಚ ನನ್ದಿರ್ನನ್ದಿಕರೋ ಹರಿಃ ॥ ೪೫ ॥

ಈಶಾನ, ಈಶ್ವರ, ಕಾಲ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಪಿನಾಕ ಧರಿಸಿದವನು, ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು, ತಾನೇ ಕಾರಣವಾದವನು, ನಂದಿ, ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುವವನು, ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನು, ಸಿಂಹ, ನಾಶಕ, ಕಾಲ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪಿತಾಮಹ.

ನನ್ದೀಶ್ವರಶ್ಚ ನನ್ದೀ ಚ ನನ್ದನೋ ನನ್ದಿವರ್ಧನಃ । ಭಗಹಾರೀ ನಿಹನ್ತಾ ಚ ಕಾಲೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪಿತಾಮಹಃ ॥ ೪೬ ॥

ನಂದೀಶ್ವರ, ನಂದಿ, ಆನಂದದ ಮೂಲ, ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು, ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವವನು, ಸಂಹಾರಕ, ಕಾಲ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಪಿತಾಮಹ.

ಚತುರ್ಮುಖೋ ಮಹಾಲಿಙ್ಗಶ್ಚಾರುಲಿಙ್ಗಸ್ತಥೈವ ಚ । ಲಿಙ್ಗಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಸುರಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಯೋಗಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಯುಗಾವಹಃ ॥ ೪೭ ॥

ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವವನು, ಮಹಾಲಿಂಗ, ಸುಂದರ ಲಿಂಗ, ಲಿಂಗದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ, ದೇವತೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಯೋಗಿಗಳ ನಾಯಕ, ಯುಗಗಳನ್ನು ತರಿಸುವವನು.

ಬೀಜಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಬೀಜಕರ್ತಾ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಾನುಗತೋ ಬಲಃ । ಇತಿಹಾಸಃ ಸಕಲ್ಪಶ್ಚ ಗೌತಮೋಽಥ ನಿಶಾಕರಃ ॥ ೪೮ ॥

ಅವನು ಬೀಜಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನು, ಬೀಜಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ಆತ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು, ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪನು; ಅವನು ಇತಿಹಾಸ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯ, ಗೌತಮ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು.

ದಮ್ಭೋ ಹ್ಯದಮ್ಭೋ ವೈದಮ್ಭೋ ವಶ್ಯೋ ವಶಕರಃ ಕಲಿಃ । ಲೋಕಕರ್ತಾ ಪಶುಪತಿರ್ಮಹಾಕರ್ತಾ ಹ್ಯನೌಷಧಃ ॥ ೪೯ ॥

ಅವನು ದಂಭ, ದಂಭವಿಲ್ಲದವನು, ದಂಭದ ರೂಪವನು; ಅವನು ವಶವಾಗುವವನು, ವಶಪಡಿಸುವವನು, ಕಲಿಯುಗ; ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪಶುಪತಿ, ಮಹಾಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಮತ್ತು ಅವನು ಯಾವ ಔಷಧಿಯೂ ಇಲ್ಲದವನು.