ಶ್ರೀಶಿವಸಹಸ್ರನಾಮಸ್ತೋತ್ರಮ್

ದಶಬಾಹುಸ್ತ್ವನಿಮಿಷೋ ನೀಲಕಣ್ಠ ಉಮಾಪತಿಃ । ವಿಶ್ವರೂಪಃ ಸ್ವಯಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಬಲವೀರೋ ಬಲೋ ಗಣಃ ॥ ೧೧ ॥

ಅವನು ಹತ್ತು ಕೈಗಳವನು, ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸದವನು, ನೀಲಕಂಠ, ಉಮಾದೇವಿಯ ಪತಿ; ಅವನು ವಿಶ್ವರೂಪ, ಸ್ವತಃ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ವೀರ, ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪ, ಗಣಗಳ ನಾಯಕನು.

ಗಣಕರ್ತಾ ಗಣಪತಿರ್ದಿಗ್ವಾಸಾಃ ಕಾಮ ಏವ ಚ । ಮನ್ತ್ರವಿತ್ಪರಮೋ ಮನ್ತ್ರಃ ಸರ್ವಭಾವಕರೋ ಹರಃ ॥ ೧೨ ॥

ಒಕ್ಕಲಿನ ನಿರ್ಮಾತಾ, ಒಕ್ಕಲಿನ ಅಧಿಪತಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಧರಿಸುವವನು, ಕಾಮವೇ ಆಗಿರುವವನು, ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಂತ್ರ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು, ದುಃಖವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವವನು.

ಕಮಣ್ಡಲುಧರೋ ಧನ್ವೀ ಬಾಣಹಸ್ತಃ ಕಪಾಲವಾನ್ । ಅಶನೀ ಶತಘ್ನೀ ಖಡ್ಗೀ ಪಟ್‍ಟಿಶೀ ಚಾಯುಧೀ ಮಹಾನ್ ॥ ೧೩ ॥

ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಹಿಡಿದವನು, ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದವನು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು, ಕಪಾಲವನ್ನು ಹೊತ್ತವನು, ವಜ್ರಾಯುಧ, ನೂರಾರು ಬ್ಲೇಡ್‌ಗಳಿರುವ ಆಯುಧ, ಖಡ್ಗ, ಪಟ್ಟಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಮಹಾಯೋಧ.

ಸ್ರುವಹಸ್ತಃ ಸುರೂಪಶ್ಚ ತೇಜಸ್ತೇಜಸ್ಕರೋ ನಿಧಿಃ । ಉಷ್ಣೀಷೀ ಚ ಸುವಕ್ತ್ರಶ್ಚ ಉದಗ್ರೋ ವಿನತಸ್ತಥಾ ॥ ೧೪ ॥

ಯಜ್ಞದ ಸ್ರುವವನ್ನು ಹಿಡಿದವನು, ಸುಂದರ ರೂಪದವನು, ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಕಾಶ ನೀಡುವವನು, ಅಪಾರ ಧನಸಂಪತ್ತಿನಂತವನು, ಉಷ್ಣೀಷವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, ಸುಂದರ ಮುಖದವನು, ಉನ್ನತನು ಮತ್ತು ವಿನಯಿಯೂ ಆಗಿರುವವನು.

ದೀರ್ಘಶ್ಚ ಹರಿಕೇಶಶ್ಚ ಸುತೀರ್ಥಃ ಕೃಷ್ಣ ಏವ ಚ । ಸೃಗಾಲರೂಪಃ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥೋ ಮುಣ್ಡಃ ಸರ್ವಶುಭಙ್ಕರಃ ॥ ೧೫ ॥

ದೀರ್ಘಕಾಯ, ಹಸಿರು ಕೇಶವನು, ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥದಂತವನು, ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದವನು, ಶೃಗಾಲ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುವವನು, ಯಶಸ್ವಿ, ಮುಂಡನ ಮಾಡಿದವನು, ಎಲ್ಲ ಶುಭವನ್ನು ತರುವವನು.

ಅಜಶ್ಚ ಬಹುರೂಪಶ್ಚ ಗನ್ಧಧಾರೀ ಕಪರ್ದ್ಯಪಿ । ಊರ್ಧ್ವರೇತಾ ಊರ್ಧ್ವಲಿಙ್ಗ ಊರ್ಧ್ವಶಾಯೀ ನಭಃಸ್ಥಲಃ ॥ ೧೬ ॥

ಅವನು ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದವನು, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವವನು, ಸುಗಂಧವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಜಟಾಮಂಡಲವಿರುವವನು; ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಅವನ ಚಿಹ್ನೆ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿದೆ, ಅವನು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವವನು, ಆಕಾಶದಂತಿರುವವನು.

ತ್ರಿಜಟೀ ಚೀರವಾಸಾಶ್ಚ ರುದ್ರಃ ಸೇನಾಪತಿರ್ವಿಭುಃ । ಅಹಶ್ಚರೋ ನಕ್ತಞ್ಚರಸ್ತಿಗ್ಮಮನ್ಯುಃ ಸುವರ್ಚಸಃ ॥ ೧೭ ॥

ಅವನು ಮೂಡುಗಟ್ಟಿದ ಮೂಡುಗಳಿರುವವನು, ಬೊಕ್ಕಸದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುವವನು, ರುದ್ರನು, ಸೇನೆಯ ಅಧಿಪತಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು; ಅವನು ಹಗಲು ನಡೆಯುವವನು, ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುವವನು, ಭಯಂಕರ ಕೋಪವುಳ್ಳವನು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದವನು.

ಗಜಹಾ ದೈತ್ಯಹಾ ಕಾಲೋ ಲೋಕಧಾತಾ ಗುಣಾಕರಃ । ಸಿಂಹಶಾರ್ದೂಲರೂಪಶ್ಚ ಆರ್ದ್ರಚರ್ಮಾಮ್ಬರಾವೃತಃ ॥ ೧೮ ॥

ಅವನು ಆನೆಹಂತಕ, ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು, ಕಾಲ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಗುಣಗಳ ನಿಧಿ; ಅವನು ಸಿಂಹ ಹಾಗೂ ಹುಲಿಯ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುವವನು, ತೇವವಿರುವ ಚರ್ಮವನ್ನು ಉಡಿದುಕೊಳ್ಳುವವನು.

ಕಾಲಯೋಗೀ ಮಹಾನಾದಃ ಸರ್ವಕಾಮಶ್ಚತುಷ್ಪಥಃ । ನಿಶಾಚರಃ ಪ್ರೇತಚಾರೀ ಭೂತಚಾರೀ ಮಹೇಶ್ವರಃ ॥ ೧೯ ॥

ಅವನು ಕಾಲದ ಯೋಗಿ, ಮಹಾ ನಾದ, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು, ನಾಲ್ಕು ದಾರಿಗಳನುಳ್ಳವನು; ಅವನು ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುವವನು, ಪ್ರೇತಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಭೂತಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವವನು, ಮಹೇಶ್ವರನು.

ಬಹುಭೂತೋ ಬಹುಧರಃ ಸ್ವರ್ಭಾನುರಮಿತೋ ಗತಿಃ । ನೃತ್ಯಪ್ರಿಯೋ ನಿತ್ಯನರ್ತೋ ನರ್ತಕಃ ಸರ್ವಲಾಲಸಃ ॥ ೨೦ ॥

ಅವನೇ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನು, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸ್ವರ್ಭಾನು, ಅಳವಡಿಸಲಾಗದವನು, ಚಲನೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವನು, ಸದಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವವನು, ನೃತ್ಯಗಾರನು, ಎಲ್ಲ ಆನಂದಗಳನ್ನೂ ಆಸ್ವಾದಿಸುವವನು.

ಘೋರೋ ಮಹಾತಪಾಃ ಪಾಶೋ ನಿತ್ಯೋ ಗಿರಿರುಹೋ ನಭಃ । ಸಹಸ್ರಹಸ್ತೋ ವಿಜಯೋ ವ್ಯವಸಾಯೋ ಹ್ಯತನ್ದ್ರಿತಃ ॥ ೨೧ ॥

ಅವನ ಸ್ವಭಾವ ಭಯಾನಕ, ಮಹಾತಪಸ್ಸಿನ ಧಾರಿ, ಪಾಶದಂತೆ ಬಂಧಿಸುವವನು, ಶಾಶ್ವತನು, ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ಆಕಾಶದಂತಿರುವವನು, ಸಾವಿರ ಕೈಗಳನುಳ್ಳವನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಜಯಶಾಲಿ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯದವನು, ಎಂದಿಗೂ ದಣಿವಿಲ್ಲದವನು.

ಅಧರ್ಷಣೋ ಧರ್ಷಣಾತ್ಮಾ ಯಜ್ಞಹಾ ಕಾಮನಾಶಕಃ । [ಮರ್ಷ] ದಕ್ಷಯಾಗಾಪಹಾರೀ ಚ ಸುಸಹೋ ಮಧ್ಯಮಸ್ತಥಾ ॥ ೨೨ ॥

ಅವನನ್ನು ಯಾರೂ ಗೆಲ್ಲಲಾಗದು, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನು, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ಆಸೆಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು, ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡವನು, ಸಹನೆಯುಳ್ಳವನು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಹಿಸಬಹುದಾದವನು, ಮಧ್ಯಸ್ಥನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ತೇಜೋಪಹಾರೀ ಬಲಹಾ ಮುದಿತೋಽರ್ಥೋಽಜಿತೋಽವರಃ । ಗಮ್ಭೀರಘೋಷೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಗಮ್ಭೀರಬಲವಾಹನಃ ॥ ೨೩ ॥

ಅವನು ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವವನು, ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ಸದಾ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವವನು, ಅರ್ಥಸ್ವರೂಪ, ಯಾರೂ ಜಯಿಸಲಾರದವನು, ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, ಆಳವಾದ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳವನು, ಗಂಭೀರ ಸ್ವಭಾವದವನು, ಭಾರೀ ಶಕ್ತಿಯ ವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು.

ನ್ಯಗ್ರೋಧರೂಪೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧೋ ವೃಕ್ಷಕರ್ಣಸ್ಥಿತಿರ್ವಿಭುಃ । ಸುತೀಕ್ಷ್ಣದಶನಶ್ಚೈವ ಮಹಾಕಾಯೋ ಮಹಾನನಃ ॥ ೨೪ ॥

ಅವನಿಗೆ ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರದ ರೂಪವಿದೆ, ಅವನೇ ಆ ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರ, ಮರಗಳ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು; ಅವನಿಗೆ ತುಂಬಾ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಹಲ್ಲುಗಳಿವೆ, ಮಹತ್ತರವಾದ ದೇಹವಿದೆ, ದೊಡ್ಡ ಬಾಯಿಯೂ ಇದೆ.

ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನೋ ಹರಿರ್ಯಜ್ಞಃ ಸಮ್ಯುಗಾಪೀಡವಾಹನಃ । ತೀಕ್ಷ್ಣತಾಪಶ್ಚ ಹರ್ಯಶ್ವಃ ಸಹಾಯಃ ಕರ್ಮಕಾಲವಿತ್ ॥ ೨೫ ॥

ಅವನು ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ, ಹರಿಯೂ ಹೌದು, ಅವನೇ ಯಜ್ಞ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುವ ವಾಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ; ಅವನ ತಾಪ ತುಂಬಾ ತೀವ್ರವಾದದು, ಅವನಿಗೆ ಹಳದಿ ಕುದುರೆಗಳು ಇದ್ದವು, ಅವನು ಸ್ನೇಹಿತ, ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯವನ್ನು ಅರಿತವನು.

ವಿಷ್ಣುಪ್ರಸಾದಿತೋ ಯಜ್ಞಃ ಸಮುದ್ರೋ ಬಡಬಾಮುಖಃ । ಹುತಾಶನಸಹಾಯಶ್ಚ ಪ್ರಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ ಹುತಾಶನಃ ॥ ೨೬ ॥

ಅವನು ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡವನು, ಅವನೇ ಯಜ್ಞ, ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಬಾಯಿಯಂತಿರುವವನು; ಅವನು ಅಗ್ನಿದೇವನ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವವನು, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನವನು, ಅಗ್ನಿಯೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಉಗ್ರತೇಜಾ ಮಹಾತೇಜಾ ಜನ್ಯೋ ವಿಜಯಕಾಲವಿತ್ । ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಯನಂ ಸಿದ್ಧಿಃ ಸರ್ವವಿಗ್ರಹ ಏವ ಚ ॥ ೨೭ ॥

ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಭಯಾನಕವಾದುದು, ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನು, ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣನಾದವನು, ಜಯದ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಅವನು ಬೆಳಕಿನ ನೆಲೆ, ಸಾಧನೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳೂ ಅವನಲ್ಲಿವೆ.

ಶಿಖೀ ಮುಣ್ಡೀ ಜಟೀ ಜ್ವಾಲೀ ಮೂರ್ತಿಜೋ ಮೂರ್ಧಗೋ ಬಲೀ । ವೇಣವೀ ಪಣವೀ ತಾಲೀ ಖಲೀ ಕಾಲಕಟಙ್ಕಟಃ ॥ ೨೮ ॥

ಅವನಿಗೆ ಕಿರೀಟವಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಲೆ ಮುಂಡನಾದವನೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಟಾಧಾರಿಯೂ, ಹೊತ್ತಿರುವವನೂ, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನೂ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿರೀಟವಿರುವವನೂ, ಬಲಶಾಲಿಯೂ ಹೌದು. ಅವನು ಬಾಸುರಿ ವಾದಿಸುವವನೂ, ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುವವನೂ, ತಾಳ ವಾದಿಸುವವನೂ, ಕ್ರೂರನೂ, ಭಯಾನಕವಾದ ಕಪ್ಪು ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ನಕ್ಷತ್ರವಿಗ್ರಹಮತಿರ್ಗುಣಬುದ್ಧಿರ್ಲಯೋಽಗಮಃ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಿಶ್ವಬಾಹುರ್ವಿಭಾಗಃ ಸರ್ವಗೋಽಮುಖಃ ॥ ೨೯ ॥

ಅವನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರೂಪ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ವಿವೇಕಶೀಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಲಯವಾಗುವವನು, ಯಾರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗದವನು. ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈಗಳಿರುವವನು, ವಿಭಜನೆ ಮಾಡುವವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು, ಮುಖವಿಲ್ಲದವನು.

ವಿಮೋಚನಃ ಸುಸರಣೋ ಹಿರಣ್ಯಕವಚೋದ್ಭವಃ । ಮೇಢ್ರಜೋ ಬಲಚಾರೀ ಚ ಮಹೀಚಾರೀ ಸ್ರುತಸ್ತಥಾ ॥ ೩೦ ॥ [ಮೇಘಜೋ]

ಅವನು ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸುವವನು, ಉತ್ತಮವಾದ ದಾರಿ, ಹೊಳೆಯುವ ಕವಚದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಲಿಂಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಬಲದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು, ಹರಿದುಹೋಗುವವನು.

ಸರ್ವತೂರ್ಯನಿನಾದೀ ಚ ಸರ್ವಾತೋದ್ಯಪರಿಗ್ರಹಃ । ವ್ಯಾಲರೂಪೋ ಗುಹಾವಾಸೀ ಗುಹೋ ಮಾಲೀ ತರಙ್ಗವಿತ್ ॥ ೩೧ ॥

ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ವಾದ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿ, ಎಲ್ಲ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು, ಹಾವು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವವನು, ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ಗುಪ್ತನಾದವನು, ಹಾರಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದವನು, ಅಲೆಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು.

ತ್ರಿದಶಸ್ತ್ರಿಕಾಲಧೃಕ್ಕರ್ಮಸರ್ವಬನ್ಧವಿಮೋಚನಃ । ಬನ್ಧನಸ್ತ್ವಸುರೇನ್ದ್ರಾಣಾಂ ಯುಧಿಶತ್ರುವಿನಾಶನಃ ॥ ೩೨ ॥

ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಧಾರಣೆಮಾಡುವವನು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕರ್ಮದ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವವನು, ಅಸುರರಾಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ ಬಂಧನವಾಗಿರುವವನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು.

ಸಾಙ್ಖ್ಯಪ್ರಸಾದೋ ದುರ್ವಾಸಾಃ ಸರ್ವಸಾಧುನಿಷೇವಿತಃ । ಪ್ರಸ್ಕನ್ದನೋ ವಿಭಾಗಜ್ಞೋ ಅತುಲ್ಯೋ ಯಜ್ಞಭಾಗವಿತ್ ॥ ೩೩ ॥

ಸಾಂಖ್ಯದ ಶಾಂತಸ್ವರೂಪನು, ಸಹಜವಾಗಿ ಒಡನಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾದವನು, ಎಲ್ಲ ಸದ್ಗುಣಿಗಳಿಂದ ಗೌರವಪಡುವವನು, ಜಯಿಸುವವನು, ಭೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನು, ಯಾರಿಗೂ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗದವನು, ಯಜ್ಞದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನು.

ಸರ್ವವಾಸಃ ಸರ್ವಚಾರೀ ದುರ್ವಾಸಾ ವಾಸವೋಽಮರಃ । ಹೈಮೋ ಹೇಮಕರೋಽಯಜ್ಞಃ ಸರ್ವಧಾರೀ ಧರೋತ್ತಮಃ ॥ ೩೪ ॥ [ಯಜ್ಞಃ]

ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಾಸಿಸುವವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ಒಡನಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾದವನು, ವಾಸಸ್ಥಾನದ ಒಡೆಯನು, ಅಮರನು, ಹೊಳಪಿನವನು, ಬಂಗಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು, ಯಜ್ಞಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವವನು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಧಾರಣೆಮಾಡುವವನು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಲೋಹಿತಾಕ್ಷೋ ಮಹಾಕ್ಷಶ್ಚ ವಿಜಯಾಕ್ಷೋ ವಿಶಾರದಃ । ಸಙ್ಗ್ರಹೋ ನಿಗ್ರಹಃ ಕರ್ತಾ ಸರ್ಪಚೀರನಿವಾಸನಃ ॥ ೩೫ ॥

ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳವನು, ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಯವನು, ಜಯಶಾಲಿಯಾದ ದೃಷ್ಟಿಯವನು, ಪಾಂಡಿತ್ಯಶಾಲಿಯವನು, ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸುವವನು, ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು, ಕಾರ್ಯಸಾಧಕನು, ಹಾವು ಚರ್ಮದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುವವನು.

ಮುಖ್ಯೋಽಮುಖ್ಯಶ್ಚ ದೇಹಶ್ಚ ಕಾಹಲಿಃ ಸರ್ವಕಾಮದಃ । ಸರ್ವಕಾಲಪ್ರಸಾದಶ್ಚ ಸುಬಲೋ ಬಲರೂಪಧೃತ್ ॥ ೩೬ ॥

ಅವರು ಮುಖ್ಯರೂಪವೂ ಅಲ್ಲದರೂಪವೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳೂ ಅವರದೇ. ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವರು, ಯಾವಾಗಲೂ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡುವವರು, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು, ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದವರು.

ಸರ್ವಕಾಮವರಶ್ಚೈವ ಸರ್ವದಃ ಸರ್ವತೋಮುಖಃ । ಆಕಾಶನಿರ್ವಿರೂಪಶ್ಚ ನಿಪಾತೀ ಹ್ಯವಶಃ ಖಗಃ ॥ ೩೭ ॥

ಅವರು ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೊಡುವವರು, ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಮುಖವಿರುವವರು, ಆಕಾಶದಂತೆ ರೂಪವಿಲ್ಲದವರು, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವವರು, ಇಳಿದು ಬರುವವರು, ಯಾರಿಂದಲೂ ತಡೆಯಲಾಗದವರು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು.

ರೌದ್ರರೂಪೋಽಮ್ಶುರಾದಿತ್ಯೋ ಬಹುರಶ್ಮಿಃ ಸುವರ್ಚಸೀ । ವಸುವೇಗೋ ಮಹಾವೇಗೋ ಮನೋವೇಗೋ ನಿಶಾಚರಃ ॥ ೩೮ ॥

ಅವರು ಭಯಾನಕವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರು, ಅನೇಕ ಕಿರಣಗಳಿರುವವರು, ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸಿನವರು, ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವವರು, ಅಪಾರ ವೇಗದವರು, ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ ಚುರುಕಾದವರು, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು.

ಸರ್ವವಾಸೀ ಶ್ರಿಯಾವಾಸೀ ಉಪದೇಶಕರೋಽಕರಃ । ಮುನಿರಾತ್ಮನಿರಾಲೋಕಃ ಸಮ್ಭಗ್ನಶ್ಚ ಸಹಸ್ರದಃ ॥ ೩೯ ॥

ಅವರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಾಸಿಸುವವರು, ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿರುವವರು, ಉಪದೇಶ ನೀಡುವವರು, ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದವರು, ಮಹಾತ್ಮರು, ಸ್ವತಃ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವರು, ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರು, ಸಾವಿರಾರು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರು.