શ્રીશિવસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

ભગવાન શિવ મુક્તિદાતા છે, સારા માર્ગ દર્શાવનાર છે. તેઓ સોનાના કવચ સાથે જન્મેલા, લિંગથી પ્રગટ થયેલા, શક્તિથી ચાલનારા, ધરતી પર ગમન કરતા અને પ્રવાહરૂપે વહેતા છે. તમામ વાદ્યોના નાદ સ્વરૂપ છે, સંગીતના સર્વ સાધનોના ધારક છે. તેઓ સાપાકાર છે, ગુફાઓમાં નિવાસ કરે છે, રહસ્યમય છે, હારધારી છે અને તરંગોના જ્ઞાનમાં પારંગત છે. તેઓ ત્રણ લોક અને ત્રણેય સમયને ધારણ કરે છે, સર્વેને કર્મના બંધનથી મુક્ત કરે છે, અસુરાધિપતિઓના બંધનરૂપ છે અને યુદ્ધમાં દુશ્મનોનો વિનાશ કરે છે. સંખ્યશાસ્ત્રની શાંતિરૂપ છે, તેમને સાથે રહેવું દુષ્કર છે, સજ્જનો દ્વારા સન્માનિત છે, વિજયી છે, ભેદજ્ઞાનમાં નિપુણ છે, તુલનામાં અપ્રતિમ છે અને યજ્ઞના ભાગના જ્ઞાતા છે. તેઓ સર્વત્ર નિવાસ કરે છે, સર્વત્ર ગમન કરે છે, સાથે રહેવું again દુષ્કર છે, નિવાસના સ્વામી છે, અમર છે, સુવર્ણમય છે, સુવર્ણના સર્જક છે, યજ્ઞથી પર છે, સર્વેના આધાર છે અને ધારકોમાં શ્રેષ્ઠ છે. તેમની આંખો લાલ છે, વિશાળ છે, વિજયી દૃષ્ટિ ધરાવે છે, કુશળ છે, સંહરક છે, સંયમક છે, કર્તા છે અને સાપચર્મ ધારણ કરે છે. તેઓ સર્વોપરી અને સર્વનિમ્ન છે, સર્વરૂપ છે, સર્વ ઇચ્છાઓના દાતા છે, સર્વ સમય પર કૃપા કરે છે, પરમ શક્તિશાળી છે અને શક્તિના સ્વરૂપ ધરાવે છે. ઇચ્છિત વરદાન આપનાર, સર્વ દાતા, સર્વત્ર મુખ ધરાવનાર, આકાશ જેવાં નિરુરૂપ, વિવિધ રૂપ ધારણ કરનાર, અવતરીત, અપ્રતિબંધિત અને આકાશમાં ગમન કરનાર છે. તેઓ ભયાનક રૂપ ધરાવે છે, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી છે, અનેક કિરણો સાથે પ્રકાશમાન છે, તેજમાં પૂર્ણ છે, પવન જેટલા ઝડપી છે, મન જેટલા ઝડપી છે અને રાત્રિમાં ગમન કરે છે. તેઓ સર્વમાં વસે છે, સમૃદ્ધિમાં નિવાસ કરે છે, ઉપદેશક છે, નિષ્ક્રિય છે, ઋષિ છે, સ્વયંપ્રકાશી છે, અજ્ઞાનના વિનાશક છે અને હજારો દાન આપનાર છે. તેઓ પક્ષી છે, પક્ષીરુપ ધારણ કરે છે, અત્યંત તેજસ્વી છે, લોકના સ્વામી છે; તેઓ ઉન્માદ છે, કામદેવ છે, ઇચ્છા છે, પવિત્ર અશ્વત્થ વૃક્ષ છે, અર્થના દાતા છે અને યશસ્વી છે. તેઓ વામદેવ છે, સૌમ્ય છે, પૂર્વ દિશા છે, દક્ષિણ છે, વામન છે; સિદ્ધ યોગી છે, મહર્ષિ છે, સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરનાર છે અને સિદ્ધિ આપનાર છે. તેઓ ભિક્ષુક છે, ભિક્ષુક રૂપ ધારણ કરે છે, વેપારી છે, સૌમ્ય છે, અવિનાશી છે; મહાસેન છે, વિશાખ છે, છઠ્ઠો ભાગ છે અને ગૌઓના સ્વામી છે. તેમના હાથમાં વજ્ર છે, આધાર છે, સૈન્યને રોકનાર છે; પાપ-પુણ્યના કર્તા છે, તાડનું વૃક્ષ છે, મધુર છે, મધમાખી જેવી આંખો ધરાવે છે. તેઓ વાણીના સ્વામી છે, શક્તિના ધારક છે, આશ્રમોમાં સર્વત્ર પૂજ્ય છે, આશ્રય લેનારાઓમાં સર્વત્ર પૂજ્ય છે, બ્રહ્મચારી છે, લોકોમાં ગમન કરે છે, સર્વત્ર ગમન કરે છે અને સર્વ પ્રશ્નોના જ્ઞાતા છે. તેઓ ઉત્તરપૂર્વના અધિપતિ છે, પરમ શાસક છે, સમય છે, રાત્રિમાં ગમન કરનાર છે, પિનાક ધનુષધારી છે, કારણોમાં નિવાસ કરે છે, પોતે કારણ છે, નંદી છે, આનંદદાતા છે, દુઃખહરણ છે, સિંહ છે, સંહારક છે, સમય છે, સર્જક છે અને પ્રપિતામહ છે. તેઓ નંદીના સ્વામી છે, પોતે નંદી છે, આનંદનું મૂળ છે, આનંદ વધારનાર છે, ભાગ્યહરણ છે, સંહારક છે, સમય છે, બ્રહ્મા છે અને પ્રપિતામહ છે. તેઓ ચતુરમુખી છે, મહાન લિંગ છે, સુંદર લિંગ છે, લિંગના અધ્યક્ષ છે, દેવોના પ્રમુખ છે, યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને યુગોના પ્રેરક છે. તેઓ બીજના અધ્યક્ષ છે, બીજના સર્જક છે, આંતરાત્માને અનુસરે છે, શક્તિરૂપ છે; ઇતિહાસ છે, સંકલ્પ છે, ગૌતમ છે અને રાત્રિના સર્જક છે. તેઓ કપટ છે, પણ કપટથી મુક્ત છે, કપટના સમાન છે; નિયંત્રણમાં છે, નિયંત્રક છે, કલિયુગ છે; લોકોના સર્જક છે, પ્રજાપતિ છે, મહાસર્જક છે અને ઉપાયથી પર છે. તેઓ અવિનાશી છે, પરમ બ્રહ્મ છે, શક્તિશાળી છે, ચક્રરૂપ છે; ન્યાય અને અન્યાય છે, શુદ્ધાત્મા છે, શુદ્ધ છે, પૂજ્ય છે અને આવ-જાવ ધરાવે છે. તેઓ મહા કૃપાળુ છે, શુભ સ્વપ્ન ધરાવે છે, દર્પણ છે, શત્રુવિજયી છે; વેદોના સર્જક છે, મંત્રોના રચયિતા છે, વિદ્વાન છે અને યુદ્ધમાં દુશ્મનોના સંહારક છે. તેઓ મહામેઘોમાં નિવાસ કરે છે, અત્યંત ભયાનક છે, મોહક છે; તેમનું જ્વાળ એ અગ્નિ છે, તેમનું તેજ અસીમ છે, ઘન ધૂમ્રમાં આવૃત છે, હોમ અને હવન સ્વરૂપ છે. તેઓ પુરૂષ છે, કલ્યાણકારી છે, ચિરપ્રકાશી છે, ધૂમ્રધ્વજ છે; શ્યામવર્ણ છે, ભક્તપ્રેમી છે, સુંદર છે અને અવરોધરહિત છે. તેઓ કલ્યાણ આપનાર છે, કલ્યાણ સ્વરૂપ છે, ભાગના ધારક અને દાતા છે, પ્રકાશરૂપ છે; આધાર અને મહાદેહ છે, મહાગર્ભપ્રિય છે. તેઓ શ્યામ અને સુવર્ણમય છે, સર્વ પ્રાણીઓના ઇન્દ્રિય છે; તેમના પગ, હાથ, દેહ અને યશ વિશાળ છે. તેમનું માથું વિશાળ છે, માપ અસીમ છે, આંખો વિશાળ છે, રાત્રિના નિવાસસ્થાન છે; તેઓ મહાસંહારક છે, કાન, હોઠ, જડબાં બધું વિશાળ છે. તેમનું નાક, ગળું, કંઠ—all વિશાળ છે; સ્મશાનમાં ભાગ લે છે, છાતી અને ઉર પણ વિશાળ છે, આંતરાત્મા છે અને જંગલજીવોના નિવાસસ્થાન છે. તેઓ લટકતા છે, લટકતા હોઠ ધરાવે છે, મહામાયા છે, ક્ષીરસાગર છે; દાંત, દાઢ, જીભ, મોઢ—all વિશાળ છે. તેમનાં નખ, વાળ, જટાં—all વિશાળ છે; કૃપાળુ છે, કૃપા છે, વિશ્વાસપાત્ર છે અને પર્વતના આધાર છે. તેઓ પ્રેમાળ અને અપ્રીત છે; અજેય છે, મહર્ષિ છે; વૃક્ષરૂપ છે, વૃક્ષધ્વજ છે; અગ્નિ છે અને પવનધારી છે. તેઓ ગંડલી છે, મેરુના આધાર છે, દેવોના સ્વામી છે; તેમનું માથું અથર્વવેદ છે, મોઢું સામવેદ છે, અને આંખો અસંખ્ય ઋગ્વેદ છે. તેઓ યજુરવેદ રૂપે હાથ અને પગ ધરાવે છે, ગુપ્ત પણ પ્રગટ છે, સદા ગતિશીલ છે; અચૂક હેતુ ધરાવે છે, કૃપાળુ છે, સહજ પ્રાપ્ત છે અને સુંદર દૃષ્ટિ ધરાવે છે. તેઓ સહાયક છે, સર્વેને પ્રિય છે, સુવર્ણમય છે, તેજસ્વી છે; નાભિ છે, આનંદદાતા છે, સત્તા છે, કમળમાં નિવાસી સ્વામી છે, અડગ છે. તેઓ બાર હથિયારધારીઓમાં પ્રથમ છે, યજ્ઞમય છે, યજ્ઞમાં લીન છે; રાત્રિ છે, કલિયુગ છે, સમય છે, મકર છે અને સમય દ્વારા પૂજ્ય છે. તેઓ ગણા સાથે છે, ગણા સર્જક છે, ભૂતગતિના રથના સારથિ છે; રાખમાં નિવાસ કરે છે, રાખનું રક્ષણ કરે છે, પોતે રાખ છે, વૃક્ષ છે અને સમૂહ છે. તેઓ લોકરક્ષક છે, પણ લોકોથી પર છે; મહાત્મા છે, સર્વે દ્વારા પૂજ્ય છે; શુદ્ધ છે, ત્રિવાર શુદ્ધ છે, સિદ્ધ છે, નિર્મળ છે અને જીવોથી સેવા પામે છે. તેઓ આશ્રમોમાં નિવાસ કરે છે, યજ્ઞમાં સ્થિત છે, વિશ્વકર્માના મનમાં પરમ છે; વિશાળ શાખાવાળા, તામ્રવર્ણ હોઠવાળા, કમળને જેવી આંખવાળા અને અડગ છે. તેઓ કપિલ છે, પિંગળ છે, શુદ્ધ છે, જીવાત્મા અને પરમ છે; તેઓ ગંધર્વ છે, અદિતિ છે, તારક્ષ્ય છે, સહજ જાણી શકાય છે અને વાક્પટુ છે. દેવતાએ પરશુ ધારણ કર્યું છે, અનુકૃતિ કરે છે, સાચા મિત્ર છે; તુંબવીણા વગાડે છે, મહાક્રોધી છે, ઊર્ધ્વરેટા છે અને જળોના સ્વામી છે. આ રીતે, શ્રી મહાદેવ સર્વત્ર વ્યાપક, સર્વગુણસંપન્ન, સર્વેના કલ્યાણકર્તા અને અનંત રૂપ ધારણ કરીને, જગતના આધાર, સંહારક, સર્જક અને પરમ દયાળુ સ્વરૂપે પ્રગટ થાય છે.