ಪರಮ ಪುರುಷನು ಸಾವಿರ ತಲೆಗಳು, ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸಾವಿರ ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳವನು. ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆವರಿಸಿ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತು ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು ಮೀರಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು—ಯಾವುದು ಇದ್ದದೋ, ಇರುವದೋ—ಎಲ್ಲವೂ ಪುರುಷನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನೇ ಅಮೃತತ್ವದ ಸ್ವಾಮಿ, ಆಹಾರದಿಂದ ಬೆಳೆಯುವ ಆ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಇಂತಹ ಮಹತ್ವವು ಪುರುಷನಿಗೆ ಇದ್ದರೂ, ಅವನು ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೂ ಅವನ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ; ಅವನ ಮೂರು ಭಾಗಗಳು ಅಮರತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಆ ಮೂರು ಭಾಗಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿದವು; ಒಂದು ಭಾಗವು ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಆ ಭಾಗದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದನು—ತಿನ್ನುವವು, ತಿನ್ನದವುಗಳೆಂಬಂತೆ. ಆ ಭಾಗದಿಂದ ವಿರಾಟ್ ಜನಿಸಿದರು; ವಿರಾಟಿನಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪುರುಷನು ಉದಯಿಸಿದರು. ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೇ, ನೀರಿನ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದನು. ದೇವತೆಗಳು ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಜ್ಞದ ಹೋಮದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ವಸಂತ ಋತು ಘೃತವಾಗಿತ್ತು, ಗ್ರೀಷ್ಮ ಇಂಧನವಾಗಿತ್ತು, ಶರದ್ ಹೋಮದ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಮೊದಲ ಹುಟ್ಟಿದ ಪುರುಷನನ್ನು ಅವರು ಕುಶದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳು, ಸಧ್ಯರು ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ, ಎಲ್ಲವೂ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಘೃತವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದಿತು. ಅವನು ಆ ಘೃತದಿಂದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು, ಕಾಡಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು, ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ, ಎಲ್ಲವೂ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದಗಳು ಜನಿಸಿದವು; meters (ಛಂದಸ್ಸುಗಳು) ಕೂಡ ಅದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅದರಿಂದ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಾಲು ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಅದರಿಂದ ಹಸುಗಳು, ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಮೇಕೆ, ಕುರಿಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದವು. ಅವರು ಪುರುಷನನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ, ಎಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಹಂಚಿದರು? ಅವನ ಬಾಯಿಯೇನು, ಅವನ ಭುಜಗಳೇನು, ಅವನ ತೊಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಏನು ಹೆಸರು ಇಟ್ಟರು? ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಭುಜಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು; ತೊಡೆಯಿಂದ ವೈಶ್ಯರು; ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರರು ಜನಿಸಿದರು. ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರನು, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದರು. ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ; ಉಸಿರಿನಿಂದ ವಾಯು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಮಧ್ಯಲೋಕ, ತಲೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ, ಕಾಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿ, ಕಿವಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು—ಹೀಗೆ ಅವರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಅವನಿಗೆ ಏಳು ಹೊರಗಿನ ಬಲ್ಕಿಗಳನ್ನು, ಮೂರು ಬಾರಿ ಏಳು ಇಂಧನದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಪುರುಷನನ್ನು ಯಜ್ಞಪಶುವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದರು. ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಯಜ್ಞ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು—ಇವು ಮೊದಲ ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಗಳು. ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ಆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಧ್ಯರು ಇರುವ ದಿವ್ಯ ಲೋಕವನ್ನು, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದರು.