नारायणसूक्तम्

विश्वतः परमान्नित्यं विश्वं नारायणं हरिम् । विश्वमेवेदं पुरुषस्तद्विश्वमुपजीवति

सर्वांच्या पलीकडे असलेला, नेहमीच असणारा, हे विश्व म्हणजे नारायण, हरि आहे. हे विश्वच तो पुरुष आहे आणि तोच या विश्वाचा आधार आहे.

पतिं विश्वस्यात्मेश्वरं शाश्वतं शिवमच्युतम् । नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्

विश्वाचा स्वामी, आत्म्यांचा अधिपती, शाश्वत, मंगल, कधीही न बदलणारा, नारायण — हेच महान जाणण्यासारखे, सर्वांचा आत्मा आणि सर्वश्रेष्ठ ध्येय आहे.

नारायणपरो ज्योतिरात्मा नारायणः परः । नारायण परं ब्रह्म तत्त्वं नारायणः परः

नारायण हेच सर्वोच्च तेज आहे, आत्मा म्हणजेच नारायण परम आहे. नारायण हेच परब्रह्म, खरे तत्त्व आणि नारायणच सर्वात श्रेष्ठ आहे.

नारायणपरो ध्याता ध्यानं नारायणः परः । यच्च किञ्चिज्जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा

नारायण हाच ध्यानाचा मुख्य विषय आहे, ध्यान करणाराही नारायणच आहे, आणि या सर्व जगात जे काही दिसतं किंवा ऐकू येतं, ते सगळं नारायणच आहे.

अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः । अनन्तमव्ययं कविं समुद्रेऽन्तं विश्वशम्भुवम्

नारायण सर्वाच्या आत आणि बाहेर व्यापून आहे आणि तिथेच स्थिर आहे. तो अनंत, कधीही न बदलणारा, सर्व जाणणारा, समुद्राचा शेवट आणि या विश्वाचा कल्याणकर्ता आहे.

पद्मकोश प्रतीकाशं हृदयं चाप्यधोमुखम् । अधो निष्ट्या वितस्यान्ते नाभ्यामुपरि तिष्ठति

कमळाच्या कळीसारखं आणि खाली वळलेलं हृदय, नाभीच्या थोडं वर, खाली जाणाऱ्या मार्गाच्या शेवटी असतं.

ज्वालमालाकुलं भाति विश्वस्यायतनं महत् । सन्ततं शिलाभिस्तुलम्बत्याकोशसन्निभम्

ते हृदय जणू ज्वाळांच्या माळांनी भरलेलं तेजस्वी दिसतं, हेच विश्वाचं मोठं निवासस्थान आहे. ते नेहमीच थरांनी वेढलेलं, कोशासारखं भासतं.

तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम् । तस्य मध्ये महानगग्निर्विश्वार्चिर्विश्वतोमुखः

त्याच्या शेवटी एक सूक्ष्म जागा आहे, ज्यात सर्व काही स्थिर आहे. त्याच्या मध्ये एक मोठी ज्वाळा आहे, जी सर्व दिशांना प्रकाशते आणि सर्वत्र तोंड करून आहे.

सोऽग्रभुग्विभजन्तिष्ठन्नाहारमजरः कविः । तिर्यगूर्ध्वमधश्शायी रश्मयस्तस्य सन्तता

तो पहिल्या भागाचा उपभोग करणारा, अन्नाचे विभाग करणारा, कधीही न झिजणारा आणि ज्ञानी आहे. तो आडवा, वर आणि खाली असा सर्वत्र पसरलेला आहे, त्याच्या किरणांचा विस्तार अखंड आहे.

सन्तापयति स्वं देहमापादतलमस्तकः । तस्य मध्ये वह्निशिखा अणीयोर्ध्वा व्यवस्थितः

तो आपल्या शरीराला पायाच्या तळापासून डोक्याच्या टोकापर्यंत तापवतो. त्याच्या मध्ये अगदी सूक्ष्म आणि सरळ उभी असलेली अग्नीची ज्वाळा आहे.

नीलतोयदमध्यस्थाद्विद्युल्लेखेव भास्वरा । नीवारशूकवत्तन्वी पीता भास्वत्यणूपमा

ती निळ्या पावसाच्या ढगाच्या मध्ये वीज चमकावी तशी तेजस्वी आहे, तांदळाच्या कणीसाच्या तंतूसारखी बारीक, पिवळी आणि तेजस्वी कणासारखी आहे.

तस्याः शिखाया मध्ये परमात्मा व्यवस्थितः । स ब्रह्म स शिवः स हरिः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट्

त्या ज्वाळेच्या मध्यभागी परमात्मा वास करतो; तोच ब्रह्मा, तोच शिव, तोच हरि आणि तोच इंद्रासह आहे; तो कधीही नाश न होणारा, सर्वश्रेष्ठ आणि स्वतः प्रकाशमान असा स्वामी आहे.

ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम् । ऊर्ध्वरेतं विरूपाक्षं विश्वरूपाय वै नमो नमः

सत्य, खरं आणि सर्वोच्च ब्रह्म म्हणजेच तो पुरुष, काळपट-पिंगट वर्णाचा; ज्याचं तेज वरच्या दिशेने आहे, ज्याचे डोळे विलक्षण आहेत; ज्याचं रूप सर्व विश्वात व्यापलेलं आहे, अशा त्याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

ॐ नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि । तन्नो विष्णुः प्रचोदयात्

ॐ, आपण नारायणाचा विचार करू, वासुदेवाचे ध्यान धरू; तो विष्णू आपल्याला प्रेरणा देवो.