ਸ਼੍ਰੀਲਲਿਤਾਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਉੱਚੇ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੇਵੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਧ੍ਯਮਾ ਤੇ ਵੈਖਰੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਹੰਸ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਨਾਡੀ, ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਪੂਜਨਯੋਗ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਓਡ਼ਿਆਣ ਪੀਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਬਿੰਦੂ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਗੁਪਤ ਉਪਾਸਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਜਗਤ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਸਾਕਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਛੇ ਅੰਗੀਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਛੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਸਦਾ ਕੋਮਲ, ਅਤੁੱਲ, ਮੋਖ-ਆਨੰਦ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸਦਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਲਾ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰੀਕੰਠ ਨਾਲ ਅੰਗ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ, ਜੋਤਿ-ਸਵਰੂਪ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਮ-ਇਸ਼ਵਰੀ ਹੈ। ਆਦਿ-ਦ੍ਰਵਿਆਤਮਿਕਾ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਕਾਮੇਸ਼ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਰੇਖਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦੂਤ, ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਮੰਗਲਦਾਇਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ, ਉੱਚ-ਵਰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਪਾਰ, ਸਵਯੰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਹ ਚੇਤਨਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਸੰਜੀਵਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਤੱਤ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਉਹ ਗਾਯਤਰੀ, ਮੰਤ੍ਰ-ਸਰੂਪ, ਸੰਦ੍ਯਾ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੱਤ-ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਪੰਜ ਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਅਪਾਰ ਮਹਿਲਾ, ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਮਦਭਰ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਦ-ਮਾਤਾ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ, ਗਲਾਬੀ ਗਲਾਂ, ਚੰਦਨ ਲਪੇਟੇ ਅੰਗ, ਅਤੇ ਚੰਪਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀ। ਉਹ ਚਤੁਰ, ਮ੍ਰਿਦੁ-ਸਰੂਪ, ਕੁರುਕੁੱਲਾ, ਕੁਲ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਕੁਲਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਅਤੇ ਕੌਲ ਮਾਰਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਗਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਪੋਸ਼ਣ, ਬੁੱਧੀ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਮੰਗਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਘਨ-ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ, ਲਚਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਹੰਸ-ਸਰੂਪ ਮਾਤਾ, ਮਲਯਾਚਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ, ਕਮਲ-ਵਾਨੀ, ਸੁਹਣੀਆਂ ਭਾਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਤੇ ਸੁਕ੍ਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਵਾਮਾਂਗ ਸਥਿਤ ਮੰਗਲਮਈ, ਜੁਆਨੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਮਿਸਟ੍ਰੈੱਸ, ਸਿੱਧੀ-ਗਿਆਨ, ਸਿੱਧ ਮਾਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੁੱਧੀ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਲਾਲ ਰੰਗੀ, ਤੀਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਖਟਵਾਂਗ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਤੇ ਇਕ-ਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੁੱਧ-ਚਾਵਲ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀ, ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਪਸ਼ੁ-ਲੋਕ ਲਈ ਭਯਾਨਕ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਅਨਾਹਤ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਕਾਲੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ, ਦੋ-ਮੁਖੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਦਾਂ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਰਕਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਚਿੱਡ-ਚਾਵਲ ਪਸੰਦ, ਮਹਾ-ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ, ਰਾਕਿਨੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਮਣੀਪੂਰ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਤਿੰਨ ਮੁਖੀ, ਵਜ੍ਰ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਡਾਮਰੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ। ਲਾਲ ਰੰਗੀ, ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ, ਗੁੜ-ਚਾਵਲ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀ, ਸਭ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਲਾਕਿਨੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਣੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਪੀਲੀ ਤੇ ਅਤਿ ਅਭਿਮਾਨੀ ਹੈ। ਚਰਬੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ, ਮਿਠਾਸ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀ, ਬੰਧਿਨੀ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਦਹੀਂ-ਚਾਵਲ ਪਸੰਦ, ਕਾਕਿਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੂਲਾਧਾਰ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ, ਪੰਜ ਮੁਖੀ, ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਅੰਕੁਸ਼ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੀ ਜਾਂਦੀ। ਮੂੰਗ-ਚਾਵਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਸਾਕਿਨੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਆਜ੍ਨਾ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਚਿੱਟੀ ਰੰਗੀ, ਛੇ-ਮੁਖੀ ਹੈ। ਮੱਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਹੰਸਵਤੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਹਲਦੀ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀ, ਹਾਕਿਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ-ਪੰਖੁੜੀ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ, ਸਭ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਸਭ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ-ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀ, ਯਾਕਿਨੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ੍ਵਧਾ, ਬੁੱਧੀ, ਗਿਆਨ, ਵੇਦ, ਸਮਰਨ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਹੈ। ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਪੁੰਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਸ੍ਰਵਣ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੁਲੋਮਜਾ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਜੂੜੀਆਂ ਵਾਲੀ। ਮੁਕਤਿ-ਦਾਇਨੀ, ਘੁੰਘਰਾਲੀ ਜੂੜੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਤੋਂ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਅਕਲਪਨੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ, ਕਾਟਯਾਨੀ ਦੀ ਧੀ, ਕਾਲ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਨਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਮੋਹਣੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸ਼ਿਵ-ਪਤਨੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ। ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਨਿਯੰਤਰਕ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ। ਉਹ ਪਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ, ਉੱਚਾ ਲਕੜ, ਘਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਾਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਢਿੱਲੀ, ਮਦ-ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ-ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਰੂਪਵਤੀ। ਵੱਡੇ ਕੈਲਾਸ ’ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਕਮਲ-ਡੰਡੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਨਰਮ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਵੰਦਨਯੋਗ, ਦਇਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਪਰਮ-ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵਾਲੀ। ਆਤਮ-ਗਿਆਨ, ਪਰਮ-ਗਿਆਨ, ਮੰਗਲਮਈ ਗਿਆਨ, ਕਾਮ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਆਤਾ, ਤ੍ਰੈ-ਵਰਗੀ, ਅਣੰਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ। ਕੋਟੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਪਾਰਸ਼ਵਿਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ, ਚੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਉਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਤਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਦੀਪਕ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਅਸੁਰ-ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਆਧਾਰ, ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੂਲ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਇਆ, ਗਿਆਨ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਦਾਤਾ ਹੈ।