ਸ਼੍ਰੀਲਲਿਤਾਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਾਂ, ਜੋ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਰੂਪ, ਪੰਜ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਿਆਨ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ; ਉਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਜਾਗਰਤ, ਸੁਪਨ ਅਤੇ ਸੁਖਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਪਤ, ਸੁਪਤੀ ਦਾ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਕਤੀ ਸੀ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਈਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੱਖਵਾਲੀ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਰਵੋਚ ਮਾਤਾ ਸੀ। ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ, ਦਇਆ ਦੀ ਦਾਤੀ, ਪੰਜ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਮੱਧ ਬੈਠੀ, ਭੈਰਵੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਕਮਲ 'ਤੇ ਬੈਠੀ, ਪਦਮਨਾਭ ਦੀ ਭੈਣ, ਇਹ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰ, ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਪੈਰ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕੀੜੇ ਤੱਕ; ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹਨ; ਵੇਦ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ; ਉਹ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂਗ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰੀ ਹੋਈ ਮੋਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਲਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦਾਤੀ, ਪੂਰਨ, ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਰਾਇਣੀ, ਧੁਨੀ ਦਾ ਰੂਪ, ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ, 'ਹ੍ਰੀਮ' ਅੱਖਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਸਵੀਕਾਰ ਤੇ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਸੁੰਦਰ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਆਨੰਦ ਦਾਤੀ, ਮੋਹਣੀ, ਭੋਗਯ, ਘੁੰਘਰੂ ਵਾਲੀ ਕਮਰਪੱਟੀ ਵਾਲੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਚੰਦਰਮਾਂ ਵਰਗਾ ਮੁੱਖ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਮਸਤ, ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੈਤਿਆ ਨਾਸਕ, ਸੁਖਦਾਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹ ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਛਾ ਦੀ ਮੂਲ, ਇੱਛਾ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਕਦੰਬ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਮਸਤ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜੜ, ਦਇਆ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਉਸ ਦੇ ਕਲਾ-ਕੁਸ਼ਲ, ਸੁੰਦਰ ਬੋਲ, ਸੋਹਣੀ, ਕਦੰਬਾਰੀ ਮਦਿਰਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ, ਵਰੁਣੀ ਦੀ ਮਸਤ ਮੂਰਤੀ, ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਵਰੁਣੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਮਸਤ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਸਦੀ, ਰਚਈਤਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਖੇਤ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਖੇਤ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਖੇਤ ਅਤੇ ਖੇਤ-ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਨਾਸ ਤੇ ਵਾਧ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਖੇਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰਯੋਗ। ਉਹ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਜਯ, ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਨੇਹੀ, ਵਖਰ, ਸੁੰਦਰ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਅੱਗ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਵਿਚ ਵਸਦੀ। ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਨ ਬੈਲ, ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾਤੀ, ਨਾਸਕ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ। ਉਹ ਤ੍ਰੈ-ਤਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਚੰਦਨੀ ਵਰਗਾ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ, ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ, ਤਪਸਵੀ ਪੂਜਦੇ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ, ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਨਾਸਕ। ਉਹ ਚੇਤਨਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ, ਆਪਣੀ ਆਤਮ-ਆਨੰਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ। ਉਹ ਪਰਮ, ਅੰਤਰ-ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ, ਉੱਚੀ ਦੇਵੀ, ਮਧਯਮਾ ਤੇ ਵੈਖਰੀ ਦੇ ਰੂਪ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੰਸ। ਉਹ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਜੀਵ-ਨਾਡੀ, ਕਰਮ-ਗਿਆਨੀ, ਕਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ, ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ। ਉਹ ਓਡਿਆਣਾ ਪੀਠ 'ਤੇ ਵਸਦੀ, ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਵਿਚ, ਗੁਪਤ ਪੂਜਾ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਗੁਪਤ ਭੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦਇਆ ਦਿੰਦੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਖੀ, ਪਰ ਸਭ ਸਾਖੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਛੇ-ਅੰਗੀ ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ, ਛੇ-ਦੇਵ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਹ ਸਦਾ ਕੋਮਲ, ਬਿਨਾ ਤੁਲਨਾ, ਮੁਕਤੀ-ਆਨੰਦ ਦੀ ਦਾਤੀ, ਸਦਾ-ਸੋਲਾਂ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਕੰਠ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਰਵੋਚ ਰਾਣੀ, ਆਦਿ-ਪਦਾਰਥ, ਅਵਯਕਤ, ਅਤੇ ਯਕਤ-ਅਵਯਕਤ ਰੂਪ। ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਨ-ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਕਾਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕਵਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦਨੀ ਵਰਗਾ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ; ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦੂਤ, ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਦਾਤੀ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਅਪਾਰ, ਸਵੈ-ਚਮਕਦਾਰ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਚੇਤਨਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਸੇਂਸ-ਰੂਪ, ਜੜ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਜੜ-ਰੂਪ, ਗਾਇਤਰੀ, ਮੰਤ੍ਰ, ਸੰਧਿਆ-ਪੂਜਾ, ਦੋਹਰੇ-ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ। ਉਹ ਅਸਤਿ-ਤੱਤਵ ਦੇ ਸਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠੀ, ਪੰਜ-ਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਸੰਖ, ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ, ਮਸਤ-ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਸੰਖ ਮਸਤ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਊਂਦੀ, ਗਲ ਮਸਤ ਰੰਗ ਨਾਲ, ਅੰਗ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ, ਚੰਪਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼। ਉਹ ਚਤੁਰ, ਮ੍ਰਦੁ ਰੂਪ, ਕੁਰੁਕੁੱਲਾ, ਕੁਲਾ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਕੁਲਕੁੰਡ ਵਿਚ ਵਸਦੀ, ਕੌਲ ਮਾਰਗ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਕੁਮਾਰਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਪੋਸ਼ਣ, ਬੁੱਧੀ, ਡਟਣ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਮੰਗਲ, ਚਮਕ, ਆਨੰਦ, ਅਤੇ ਵਿਘਨ-ਹਰਨ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਤਿੰਨ-ਅੱਖੀ, ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਹੰਸ-ਜੈਸੀ, ਮਾਂ, ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਸਦੀ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ-ਮੁੱਖ, ਕਮਲ-ਰੂਪ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭਮੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਨੇਤਾ, ਕਾਲੀ ਗਲ, ਮੋਹਣੀ, ਉਤਸ਼ਾਹਕ, ਸੁਖਮ ਰੂਪ। ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਵਾਮ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਉਮਰ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਮਿਸਟ੍ਰੈਸ, ਸਿੱਧੀ-ਗਿਆਨ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੁੱਧੀ ਚਕ੍ਰ ਵਿਚ ਵਸਦੀ, ਲਾਲ ਰੰਗ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਖਟਵਾਂਗ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰ, ਇਕ ਮੂੰਹ। ਉਹ ਦੁੱਧ-ਚਾਵਲ ਦੀ ਭੋਗ ਵਿਚ ਖੁਸ਼, ਚਮੜੀ ਵਿਚ ਵਸਦੀ, ਪਸ਼ੁ-ਸंसਾਰ ਲਈ ਭਯੰਕਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ। ਉਹ ਅਨਾਹਤ ਕਮਲ ਵਿਚ ਵਸਦੀ, ਕਾਲੀ ਚਮਕ, ਦੋ ਮੂੰਹ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਦ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ, ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਰਮ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਸਰਵ-ਰੂਪ, ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀ, ਸਰਵ-ਚੇਤਨਾ, ਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਰਖਿਆ, ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਸਦਾ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।