ਸ਼੍ਰੀਲਲਿਤਾਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਮਾਂ ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਭੰਡਾਸੁਰ ਦੇ ਰਚੇ ਵਾਘਾਂ ਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਭੰਡਾਸੁਰ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਿਆ ਹਥਿਆਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਉਪਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਵੈṁ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਦਸ ਰੂਪ ਉਪਜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਭੰਡਾਸੁਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਭਾ, ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਂ ਹੀ ਉਹ ਦਵਾਈ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਂਭਾਵ ਕੁਟ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਗਲੇ ਤੋਂ ਕਮਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭਾਗ ਦੀ ਇਕ ਅੱਗ ਹਨ ਤੇ ਕਮਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਧਾਰਕਾ ਹਨ। ਮਾਂ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਰੂਪਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਤਿੰਨ ਮੂਲ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਕੁਲਾਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਲਾ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕੁਲਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਕੁਲਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਕੁਲਾ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਤੇ ਕੁਲਾ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਨ। ਉਹ ਕੁਲਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਧਰਮ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੱਸਦੀ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਕਾ ਹਨ। ਮਾਂ ਕੇਵਲ ਮੂਲਾਧਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਲੀ ਹਨ। ਉਹ ਮਣਿਪੂਰ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਅਜਨਾ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਰੁਦ੍ਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਪਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਛੇ ਚਕਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹੀ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਹਨ। ਉਹ ਭਵਾਨੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁਹਾਡੀ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ-ਸਮਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਨ। ਮਾਂ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭੈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਸ਼ਰਵਾ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਧਾਂਗੀ, ਧਨ-ਸਮਪਤੀ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਗੁਣਵਾਨ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਸਰ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਅਸਪ੍ਰਸ਼, ਸ਼ੁੱਧ, ਸਦੀਵੀ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਅਚਲ, ਨਿਰਗੁਣ, ਅੰਗ-ਰਹਿਤ, ਅਰਾਮਦਾਇਕ, ਵਾਸਨਾ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਨ। ਮਾਂ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤ, ਅਵਿਕਾਰੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਧਾਰ-ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ, ਗਿਆਨ-ਰੂਪ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ, ਬਿਨਾ ਦੋਸ਼, ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ਾਸਕ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਰਾਗ-ਰਹਿਤ, ਮੋਹ-ਨਾਸਕ, ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਅਭਿਮਾਨ-ਨਾਸਕ ਹਨ। ਮਾਂ ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤ, ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਮੋਹ-ਰਹਿਤ, ਮੋਹ-ਨਾਸਕ, ਮਮਤਾ-ਰਹਿਤ, ਲਗਨ-ਨਾਸਕ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਹਨ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤ, ਕ੍ਰੋਧ-ਸ਼ਾਂਤਕਾਰੀ, ਲੋਭ-ਰਹਿਤ, ਲੋਭ-ਨਾਸਕ, ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ, ਸੰਦੇਹ-ਨਾਸਕ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ-ਨਾਸਕ ਹਨ। ਉਹ ਸਮੂਹ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਦੁਆਲੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਚਲ, ਅਭੇਦ, ਦੁਆਲਤਾ-ਨਾਸਕ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਮ੍ਰਿਤਯੂ-ਨਾਸਕ, ਕਰਮ-ਰਹਿਤ, ਲਗਨ-ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਅਤੁੱਲ, ਨੀਲਾ ਕੇਸ, ਕਦੇ ਘਟਣ-ਰਹਿਤ, ਉਲੰਘਣ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ ਔਖੀ, ਅਜੈ, ਦੁੱਖ-ਹਰਨ, ਸੁਖ-ਦਾਇਕ ਹਨ। ਮਾਂ ਦੁਸਟਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਦੁਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ, ਸਰਵਗਿਆ, ਦਯਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਅਤੁੱਲ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਸਮੂਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਭ ਮੰਗਲ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਉੱਚਤਮ ਮਾਰਗ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਸਰਵ-ਸੰਪੂਰਨ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ, ਤੇ ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰ, ਸਭ ਤੰਤਰਾਂ ਦੀ ਰੂਪ, ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮਹਾ ਰਾਣੀ, ਪਰਮ ਦੇਵੀ, ਮਹਾ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾ ਰੂਪ, ਮਹਾ ਪੂਜਿਤ, ਮਹਾ ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਮਹਾ ਮੋਹਿਨੀ, ਪਰਮ ਸੱਤ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਮਹਾ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾ ਭੋਗ, ਮਹਾ ਆਧਿਕਾਰ, ਮਹਾ ਸ਼ੌਰ, ਮਹਾ ਬਲ, ਮਹਾ ਬੁੱਧੀ, ਮਹਾ ਸਿੱਧੀ, ਤੇ ਮਹਾ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾ ਰਾਣੀ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾ ਤੰਤਰ, ਮਹਾ ਮੰਤਰ, ਮਹਾ ਯੰਤਰ, ਮਹਾ ਪੀਠ ਹਨ। ਮਹਾ ਯਗਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾ ਭੈਰਵ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹਨ। ਮਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਹਾ ਤਾਂਡਵ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਮਹਾਕਾਮੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਚੌਂਸਠ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਚੌਂਸਠ ਕਰੋੜ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਗਿਆਨ, ਚੰਦ੍ਰ-ਵਿਗਿਆਨ, ਚੰਦ੍ਰਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਮਧੁਰ ਮੁਸਕਾਨ, ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਕਲਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹਨ। ਉਹ ਚਲ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਦਾ ਆਧਿਕਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ, ਪਰਮ ਚੱਕਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਪਾਰਵਤੀ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਤੇ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਹਨ। ਮਾਂ ਪੰਜ ਸ਼ਵਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਦੀ ਤੱਤ ਰੂਪ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਮਯ ਹਨ। ਉਹ ਧਿਆਨ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਯ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਰਵ-ਰੂਪ, ਜਾਗਰਤ, ਸੁਪਨ, ਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ, ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਤੇ ਤੁਰੀਆ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਮਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਲੈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਓਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਰੂਪ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਗਨ ਹਨ। ਮਾਂ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ, ਭੈਰਵੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਯੁਕਤ, ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ, ਪਰਮ-ਦੇਵੀ, ਤੇ ਪਦਮਨਾਭ ਦੀ ਭੈਣ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਝਪਕਣ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰ, ਮੂੰਹ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਹਨ। ਮਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਕੀੜੀ-ਮਕੌੜੀ ਤੱਕ। ਉਹ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂਗ ਵਿਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਮੋਤੀ ਮਾਂ ਹੀ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਸਾਰਵਭੌਮ, ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਭੋਗਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਬਿਨਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਰਾਇਣੀ ਹਨ, ਧੁਨੀ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ, 'ਹ੍ਰੀੰ' ਅੱਖਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਲਾਜਵਾਨ, ਮਨ-ਭਾਵਨ, ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਤੇ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਂ ਲਲਿਤਾ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਸਰਵ-ਮੰਗਲ, ਤੇ ਸਰਵ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ।